44. Uposathaniddesavaṇṇanā
411. Suttuddeso saṅghasseva .
Sesānan ti dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā .
412. Pubbakaraṇe
M0.206 pubbakicce , pattakalle samāniteti sabbapaṭhamaṃ kattabbaṃ pubbakaraṇaṃ .Tadanantaraṃ kattabbaṃ pubbakiccaṃ nāma .
Ettha –
‘‘ Sammajjanī padīpo ca , udakaṃ āsanena ca ;
Uposathassa etāni , pubbakaraṇanti vuccati .
‘‘ Chandapārisuddhiutukkhānaṃ , bhikkhugaṇanā ca ovādo ;
Uposathassa etāni , pubbakiccanti vuccatī ’’ ti –.( mahāva . aṭṭha .168);
Evaṃ
V0.186 aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena pubbakaraṇañca pubbakiccañca veditabbaṃ .‘‘ Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā ,
Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti ;
Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti ,
Pattakallanti vuccatī ’’ ti –.( mahāva . aṭṭha .168);
Vuttavasena pattakalle samānite , pajjiteti attho .
‘‘ Pañcime , bhikkhave , pātimokkhuddesā .
Nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ , ayaṃ paṭhamo pātimokkhuddeso .
Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ , ayaṃ dutiyo pātimokkhuddeso .
Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ , ayaṃ tatiyo pātimokkhuddeso .
Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā dve aniyate uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ , ayaṃ catuttho pātimokkhuddeso .
Vitthāreneva pañcamo .
Ime kho bhikkhave pañca pātimokkhuddesā ’’ ti ( mahāva .150) vuttattā so suttuddeso pañcadhā vibhāvitoti attho .
413. Vināntarāyan ti ( mahāva .150)
M0.207 rājantarāyādidasavidhaṃ antarāyaṃ vinā saṅkhepenuddeso vinivārito paṭikkhittoti attho .Therovāti saṅghattherova .
Etthāti pañcasu uddesesu .
‘‘ Dvīsu vā tīsu vā visadesu therova issaro ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā avattantepi antarāye saṃkhittena uddisituṃ vaṭṭatīti adhippāyo .
Kattha vuttanti ce ?
‘‘ Yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo , tassādheyyan ’’ ti ( mahāva .155) vuttapāḷiyā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ yo tattha bhikkhu byatto paṭibaloti ettha kiñcāpi daharassāpi byattassa pātimokkho anuññāto , atha kho ettha ayamadhippāyo – sace saṅghattherassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti , dve pana akhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti , therāyattova pātimokkho .
Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti , byattassa bhikkhuno āyattova hotī ’’ ti attho vutto .
Pāḷiyampi vuttameva ‘‘ tehi , bhikkhave , bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā
V0.187 āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘ gaccha , āvuso , saṃkhittena vā vitthārena vā pātimokkhaṃ pariyāpuṇitvā āgacchā ’’’ ti ( mahāva .163). 414. Uddisante vāti ( mahāva .172) pātimokkhe uddisiyamāne samā vā thokatarā vā yadi āgaccheyyuṃ , uddiṭṭhaṃ suuddiṭṭhaṃ , tehi saddhiṃ nisīditvā avasesakaṃ sotabbanti attho .
415. Uddiṭṭhamatte ( mahāva .172) vā sakalāya vā ekaccāya vā parisāya vuṭṭhitāya samā vā thokatarā vā yadi āgaccheyyunti sambandho .
Pārisuddhin ti pārisuddhiuposathaṃ .
Kareyyesan ti kareyya esaṃ , etesaṃ santiketi attho .
Bahukātha ceti atha bahukā ce , puna āgatā bahukā ceti attho
M0.208 ,.‘‘ Uddissamāne , uddiṭṭhamatte ekaccāya vuṭṭhitāya sakalāya vuṭṭhitāyā ’’ ti ( mahāva .172) āgatesu sabbavikappesu pubbakiccaṃ katvā puna ādito paṭṭhāya pātimokkhaṃ uddiseti attho .
416. Itarānan ti āgantukānaṃ .
Sacetaroti sace cātuddasikoti attho .
Samānetarenuvattantūti samā vā ūnā vā itare āgantukā purimānaṃ āvāsikānaṃ anuvattantūti attho .
Sacedhikāti āgantukā sace adhikā , purimā āvāsikā anuvattantūti attho .
Sesepyayaṃ nayoti ‘‘ āgantukānaṃ pannaraso hoti , āvāsikānaṃ cātuddaso ’’ ti itarepi samathokā āgantukā āvāsikānaṃ anuvattantūtiādinā nayena vinicchayo veditabboti attho .
417. Mūlaṭṭhāti āvāsikā .
Samathokānaṃ āgantukānaṃ .
Sāmaggiṃ dentu kāmatoti yadi icchanti , dentūti attho .
418. No ce denti , āgantukehi bahi gantvāna uposatho kātabboti attho .
Anicchāya sāmaggī deyyāti sambandho .
419.‘‘ Na bhikkhave pātimokkhuddesakena sañcicca na sāvetabbaṃ .
Yo na sāveyya , āpatti
V0.188 dukkaṭassā ’’ tivuttattā ( mahāva .154)‘‘ sāveyya suttan ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , pātimokkhuddesakena vāyamituṃ kathaṃ sāveyyanti , vāyamantassa anāpattī ’’ ti ( mahāva .154) vuttattā ‘‘ sañcicca assāventassa dukkaṭan ’’ ti vuttaṃ .
420. Tathāti
M0.209 dukkaṭanti attho .Kalloti agilāno .
Pesitoti āṇatto .
‘‘ Na bhikkhave therena āṇattena agilānena na sammajjitabbaṃ .
Yo na sammajjeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ tiādi ( mahāva .159) vuttaṃ .
421-3.
Idāni pārisuddhiuposathaṃ dassetuṃ ‘‘ sammajjitvā ’’ tiādi vuttaṃ .
Añjaliṃ ( mahāva .168) paggayhāti sambandho .
Teti avasesā dve evaṃ samudīriyā vattabbāti attho .
Ekaṃsaṃ uttarāsaṅgādikaraṇavasena samattapubbārambhena te dve bhikkhū navena evamīriyā vattabbāti attho .
424-5.
Idāni dvīhi kattabbaṃ dassetuṃ ‘‘ dvīsu therenā ’’ ti vuttaṃ .
426. Ettāvatā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisitun ’’ ti ( mahāva .168) ca ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , tiṇṇaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātun ’’ ti ( mahāva .168) ca ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , dvinnaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātun ’’ ti ( mahāva .168) ca vuttaṃ saṅghuposathañca pārisuddhiuposathañca dassetvā idāni yattha eko bhikkhu viharati , tassa anuññātaṃ adhiṭṭhānuposathaṃ dassetuṃ ‘‘ pubbakiccan ’’ tiādimāha .
Ettha ca pubbakiccaṃ nāma sammajjanādikaṃyeva .
427. Saṅghuposathapārisuddhiuposathaadhiṭṭhānauposathānaṃ vasena taṃ taṃ uposathaṃ yadi kayirunti sambandho .
428. Vagge ( mahāva .173) ca samagge ca ‘‘ vaggo ’’ ti saññino ca ‘‘ vaggo nu kho , samaggo nu kho ’’ ti evaṃ vimatissa ca dukkaṭaṃ ,‘‘ nassantete vinassantete , ko tehi attho ’’ ti
V0.189 evaṃM0.210 anāgatānaṃ bhikkhūnaṃ atthibhāvaṃ ñatvā bhedādhippāyena uposathaṃ karoto thullaccayaṃ hotīti attho .Tadubhayepi ‘‘ samaggo ’’ ti saññino anāpatti .
429-430.
Sesasahadhammikā nāma bhikkhuṃ ṭhapetvā avasesā cattāro .
Abhabbassāti ettha paṇḍakatheyyasaṃvāsaka titthiyapakkantaka tiracchānagata mātughātaka pitughātaka arahantaghātaka bhikkhunidūsaka saṅghabhedaka lohituppādakaubhatobyañjanakā abhabbā gahitā .
Ettha pana nāgamāṇavakādayo tiracchānagatapakkhikāti veditabbā .
Etesaṃ nisinnaparisāyañca pātimokkhaṃ na uddiseti sambandho .
Tathāti yo pana saṅgho sabhāgāpattiko , sopi na uddise , parivutthena chandenapi na uddiseti attho .
Ettha pana catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ parisapārivāsiyaṃ rattipārivāsiyaṃ chandapārivāsiyaṃ ajjhāsayapārivāsiyanti .
Ettha pana bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā meghādīhi upaddutā ‘‘ anokāsā mayaṃ , aññatra gacchāmā ’’ ti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti .
Idaṃ parisapārivāsiyaṃ .
Kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ , chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati .
Punapi bhikkhūnaṃ ‘‘ uposathādīni karissāmā ’’ ti rattiṃ sannipatitvā dhammaṃ suṇantānaṃyeva aruṇo uggacchati .
Sace ‘‘ cātuddasikaṃ karissāmā ’’ ti nisinnā ,‘‘ pannaraso ’’ ti kātuṃ vaṭṭati .
Sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā , pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati , aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati .
Idaṃ rattipārivāsiyaṃ nāma .
Puna
M0.211 bhikkhū ‘‘ yaṃkiñcideva abbhānādikammaṃ karissāmā ’’ ti sannipatitā honti , tatreko nakkhattapāṭhako evaṃ vadati ‘‘ ajja nakkhattaṃ dāruṇan ’’ ti , te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti .Athañño āgantvā ‘‘ kiṃ nakkhattena , karothā ’’ ti vadati .
Idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca .
Tasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati .
Idaṃ sandhāya ‘‘ chandena parivutthenā ’’ ti vuttaṃ .
431. Āpanna māpattiṃ ( mahāva .169; mahāva . aṭṭha .169)
V0.190 adesayitvāna vā ‘‘ ahaṃ , āvuso , itthannāmāya āpattiyā vematiko , yadā nibbematiko bhavissāmi , taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī ’’ ti vatvā vimatiṃ anāvikatvāna vā ‘‘ na ca bhikkhave anuposathe uposatho kātabbo aññatra saṅghasāmaggiyā ’’ ti ( mahāva .183) vuttattā anuposathepi vā kātuṃ na ca kappatīti attho . 432.‘‘ Na ca bhikkhave tadahuposathe sabhikkhukā āvāsā abhikkhuko āvāso vā anāvāso vā gantabbo aññatra saṅghena aññatra antarāyā ’’ ti ( mahāva .181) vuttattā ‘‘ aṭṭhitoposathāvāsā ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .181) vuttaṃ .
Na vaje na gacche .
Adhiṭṭhātuṃ sīmameva vāti sace vihāre uposathaṃ karonti , uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbā .
Sace panettha koci bhikkhu hoti , tassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭati .
Vissaṭṭhauposathāpi āvāsā gantuṃ vaṭṭati , evaṃ gato adhiṭṭhātumpi labhatīti .
Uposathavinicchayo .
Uposathaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .