ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ပရိသာ၊ ပရိသတ်တို့သည်။
ဣမာ ဒွေ၊ ဤနှစ်မျိုးတို့တည်း။
ဒွေ၊ နှစ်မျိုးတို့ဟူသည်။
ကတမာ၊ အဘယ်တို့နည်း။
ဥတ္တာနာ၊ ပေါ်လွင်သော။
ပရိသာစ၊ ပရိသတ်လည်းကောင်း။
ဂမ္ဘီရာ၊ လျှို့ဝှက်နက်ရှိုင်းသော။
ပရိသာစ၊ ပရိသတ်လည်းကောင်းတည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဥတ္တာနာ၊ သော။
ပရိသာ၊ ပရိသတ်ဟူသည်။
ကတမာစ၊ အဘယ်နည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။
ယဿံ ပရိသာယံ၊ အကြင်ပရိသတ်၌။
ဘိက္ခူ၊ ရဟန်းတို့သည်။
ဥဒ္ဓတာ၊ ပျံ့လွင့်ကုန်သည်။
ဝါ၊ (အပ်မအပ်, အပြစ် ကင်းမကင်း၊တွေဝေခြင်းဖြင့်) ပျံလွင့်လှုပ်ကြွ ဥဒ္ဓစ္စ ရှိကုန်သည်။
ဥန္နဠာ၊ (အနှစ်မပါ အချည်းနှီးသော မာန၊ ဥဂ္ဂတော န ဠော ယေသံ ဘိက္ခူနန္တိ ဥန္နဠာ)။
စပလာ၊ လျှပ်ပေါ်လော်လီကုန်သည်။
(သပိတ်, သင်္ကန်းကို အလှပြင်ခြင်းစသည်ဖြင့် လျှပ်ပေါ်လော်လီကုန်သည်။)
မုခရာ၊ ရိုင်းစိုးကြိမ်းကြုတ်သော နှုတ်ခွန်းစကားရှိကုန်သည်။
ဝါ၊ နှုတ်ခွန်းစကားအားဖြင့် ကြမ်းကြုတ်ကုန်သည်။
(မုခအရ နှုတ်ခံတွင်းကို သာမက ၎င်းမှ ထွက်လာသော စကားတိုင်အောင် ဌာနူပစာရအားဖြင့် ယူပါ၊ မုခံ ခရံ ယေသန္တိ မုခခရာ၊ မုခေန ဝါ ခရာ ဖရုသာ မုခခရာ၊ ထို့နောက် ခ တလုံးချေ၊ သမာသ်ပုဒ်တည်း။ မဓ္ဓာဒိတော ရော သုတ်အလို" မုခ+ရ" ဟု တဒ္ဓိတ်ပုဒ်)။
ဝိကိဏ္ဏဝါစာ၊ ဖရိုဖရဲ ဖွားကြသော စကားရှိကုန်သည်။
(နှုတ် စောင့်စည်းမှု မရှိဘဲ ဟောင်ဖွာ ဟောင်ဖွာ ပြောချင်ရာ ပြောနေကြကုန်သည်)။
မုဋ္ဌဿတီ၊ လွန်ကင်းသော သတိရှိကုန်သည်။
အသမ္ပဇာနာ၊ ကောင်းစွာ ဆင်ခြင်မသိမြင်ကုန်သည်။
အသမာဟိတာ၊ တခုတည်းသော အာရုံ၌ စိတ်ကို ကောင်းမွန်တည်တံ့စွာ မထားနိုင်ကုန်သည်။
ဝါ၊ မတည်ကြည်ကုန်သည်။
[ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမ္မာ အာဒဟန္တိ ဌပေန္တီတိ သမာဟိတာ၊ န သမာဟိတာ အသမာဟိတာ။]
ဝိဗ္ဘန္တ စိတ္တာ၊ အာရုံအျား လှည့်လည် သွားနေသော စိတ်ရှိကုန်သည်။
ပါကတိန္ဒြိယာ၊ လူ၏သွင်ပြင် ပေါ်လွင်သော ဣန္ဒြေရှိကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယံ၊ ဤသို့သော ပရိသတ်ကို။
(ဤ ဥဒ္ဓတဥန္နဠရဟန်းတို့ရှိရာ ပရိသတ်ကို)။
ဥတ္တာနာ၊ သော။
ပရိသာ၊ ပရိသတ်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
။ပ။ အနုဒ္ဓတာ၊ မပျံ့လွင့်ကုန်သည်။
ဝါ၊ ပျံ့လွင့်လှုပ်ကြွ ဥဒ္ဓစ္စမရှိကုန်သည်။
အနုန္နဠာ၊ မြင့်တက်လွင့်လူ ကျူရိုးနှင့်တူသော မာနမရှိကုန်သည်။
အစပလာ၊ မလျှပ်ပေါ် မလော်လီကုန်သည်။
။ပ။၊
ဥပဋ္ဌိတဿတိ၊ (ကမ္မဋ္ဌာန်း အာရုံ၌) စွဲကပ်တည်နေသော သတိရှိကုန်သည်။
သမ္ပဇာနာ၊ ကောင်းစွာ ဆင်ခြင်သိမြင်ကုန်သည်။
သမာဟိတာ၊ တခုတည်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ၌ စိတ်ကို ကောင်းမွန်တည်တံ့စွာ ထားကုန်သည်။
ဝါ၊ တည်ကြည်ကုန်သည်။
ဧကဂ္ဂစိတ္တာ၊ တခုတည်းသော အာရုံရှိသာ စိတ်ရှိကုန်သည်။
[ဧကံ အဂ္ဂံ အာရမ္မဏံ ယဿ စိတ္တဿာတိ ဧကဂ္ဂံ၊ ဧကဂ္ဂံ စိတ္တံ ဧတေသံ ဘိက္ခူနန္တိ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ။]
သံဝုတိန္ဒြိယာ၊ စောင့်စည်းအပ်သော ဣန္ဒြေရှိကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ၏။
။ပ။၊
ပရိသာ၊ တို့သည်။
ဣမာ ဒွေ၊ တို့တည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဒွိန္နံ၊ နှစ်မျိုးကုန်သော။
ဣမာသံ ပရိသာနံ၊ ဤပရိသတ်တို့တွင်။
[ဧတဒဂ္ဂံ ၌စပ်။]
ဂမ္ဘီရာ၊ သော။
ယဒိဒံ (ယာ အယံ) ပရိသာ၊ အကြင်ပရိသတ်သည်။
(အတ္ထိ၊ ရှိ၏)။
ဧတံ (ဧသာ ပရိသာ)၊ ဤလျှို့ဝှက်နက်ရှိုင်းသော ပရိသတ်သည်။
အဂ္ဂံ (အဂ္ဂါ)၊ အမြတ်ဆုံး ပရိသတ်ပေတည်း။
ဣတိ (အဝေါစ)၊
ဝဂ္ဂါ၊ အုပ်စုကွဲသော။
ပရိသာစ၊ လည်းကောင်း။
သမဂ္ဂါ၊ စည်းလုံးညီညွတ်သော။
ပရိသာစ၊ လည်းကောင်းတည်း။
။ပ။၊
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
ဘဏ္ဍနဇာတာ၊ ဖြစ်သော ခိုက်ရန်ပွားကြောင်း ကြိမ်းမြောင်း ခြိမ်းခြောက်ခြင်း စသည်ရှိကုန်လျက်။
[ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း (ရှေ့ပြေး) ဖြစ်သော ခြိမ်းခြောက်ခြင်း, တဖက်သား မခံချင်စရာ ပြုလုပ်ခြင်းကို ဘဏ္ဍနဟု ခေါ်သည်။]
ကလဟဇာတာ၊ ဖြစ်သော ကိုယ်လက်ထိပါး ခိုက်ရန်ပွားခြင်း ရှိကုန်လျက်။
ဝိဝါဒါပန္နာ၊ ဆန့်ကျင်ဘက် ပြောဆိုခြင်းသို့ ရောက်ကုန်လျက်။
[ဝိ (ဝိရုဒ္ဓ)၊ ဆန့်ကျင်ဘက်+
ဝါဒ၊ ပြောဆိုခြင်း+
အာပန္န၊ ရောက်သူ။]
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
မုခသတ္တီဟိ၊ နှုတ်ခွန်းစကားဟူသော လှံတို့ဖြင့်။
ဝိတုဒန္တာ၊ ထိုးကုန်လျက်။
ဝိဟရန္တိ၊ နေကြကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယံ၊ ဤပရိသတ်ကို။
(ဤ ရဟနးတို့ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားလျက် နေကြရာ ပရိသတ်ကို)။
ဝဂ္ဂါ၊ သေား။
ပရိသာ၊ ပရိသတ်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊
။ပ။၊
သမဂ္ဂါ၊ စည်းလုံးညီညွတ်ကြကုန်လျက် (တပေါင်းတည်း သံဃကံကို ပြုခြင်း, တပေါင်းတည်း ပါတိမောက်ရွက်ပြခြင်း, သိက္ခာပုဒ်ကို အညီအမျှ ဖြည့်ကျင်ခြင်းဖြင့် ညီညွတ်ကုန်လျက်)။
သမ္မောဒမာနာ၊ ဝမ်းမြောက်ကုန်လျက်။
အဝိဝဒမာနာ၊ ဆန့်ကျင်ဘက် မပြောကြကုန်ဘဲ။
ဝါ၊ မငြင်းခုန်ကြကုန်ဘဲ။
ခီရောဒကိဘူတာ၊ နို့ရည်နှင့် ရေကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်လျက်။
ဝါ၊ နို့ရည်နှင့် ရေမခြား တသားတည်း ရောနှောကုန်လျက်။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
ပိယစက္ခူဟိ၊ အချစ်မျက်လုံးတို့ဖြင့်။
ဝါ၊ ချစ်ခင်သူဖြစ်ကြောင်း မေတ္တာစိတ်ကောင်းကို ဖော်ပြတတ်သော မျက်လုံးတို့ဖြင့်။
[ပိယာယတီတိ ပိယော၊ ချစ်ခင်တတ်သူ။
(တနည်း) ပိယာယိ ဗ္ဗောတိ ပိယော၊ ချစ်ခင်အပ် (ချစ်ခင်ခံ) သူ။
ဤ၌ကား ဘာဝပ္ပဓာန်ကြံ၍ ချစ်ခင်တတ်သူ (ချစ်ခင်ခံရသူ) ၏ ဖြစ်ကြောင်း မေတ္တာစိတ်ကို ပိယဟု ဆိုရ၏။ ပိယဿ ပိယဘာဝဿ ဒိပနာနိ စက္ခူနိ ပိယစက္ခူနီ ဟုပြု။ ဒီပန ပုဒ် ကျေ၏။]
သမ္ပဿန္တာ၊ ကြည့်ရှုကြကုန်လျက်။
ဝိဟရန္တိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယံ၊ ဤပရိသတ်ကို။
(ဤရဟန်းတို့ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နေထိုင်ကြရာ ပရိသတ်ကို)။
။ပ။၊
အနဂ္ဂဝတီ၊ ထူးမြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်မရှိသော။
ဝါ၊ ထူးမြတ်သော အကျင့်မရှိသော။
ပရိသာစ၊ လည်းကောင်း။
[န+ အဂ္ဂ+ ဝန္တု+ ဤ။ အဂ္ဂ (ဥတ္တမ)၊ ထူးမြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် (အကျင့်)+
ဝန္တု၊ ရှိသော။]
အဂ္ဂဝတီ၊ ထူးမြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် ရှိသော။
ဝါ၊ ထူးမြတ်သော အကျင့်ရှိသော။
ပရိသာစ၊ လည်းကောင်းတည်း။
။ပ။၊
ထေရော၊ (ဆယ်ဝါပြည့်စုံ) ထေရ်ဖြစ်ကုန်သော။
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
ဗာဟုလိကာ၊ ပစ္စည်းပရိက္ခရာကို များပြားစွာ ခံယူကုန်သည်။ဗာဟုလိကာ, သာထလိကာ။ ။ ဗာဟုလိကာပုဒ်၌" အဝိဂတ တဏှတာယ တံတံ ပရိက္ခာရဇာတံ ဗဟုံ လန္တိ အာိုယန္တီတိ ဗဟုလာ၊ ဗဟုလာ ဧဝ ဗာဟုလိကာ၊ ယထာ ဝေနယိကောတိ ဟူ၍ ဋိကာ ဝိဂြိုလ်ပြုထားသောကြောင့် ဗဟုသဒ္ဒူပပဒ လာဓာတ် အပစ္စည်းဖြင့် ရုပ်ပြီးသော ဗဟုလ သဒ္ဒါနောင် သွတ္ထ ဏိကပစ္စည်းသက်ဥ "ဗာဟုလိကာ" ဟု ရုပ် စီရင်ကား "ဗဟု- များစွာ+လာ- ခံယုတတ်သောသူ" ဟု အနက်ပြန်ဆိုရ၏။ "ဗာဟုလိကာတိ စီတရာဒိဗာဟုလ္လာယ ပဋိပန္နာ" ဟူသော အဋ္ဌကထာအဖွင့်ကိုမူ အဓိပ္ပါယ် အနက်အဖွင့်အဖြစ်ဖြင့် ဋီကာပြဆိုထား၏။
သို့သော် ထိုအဋ္ဌကထာ အဖွင့်ကို ကြည့်၍ အများဟူသော အနက်ကို ဟောသော ဗဟုသဒ္ဒါနှင့်အနက်တူဖြစ်သော ဗဟုလဒ္ဓါဟု ဆိုပြီးလျှင် ထိုဗဟုလသဒ္ဒါ၌ ဗာဟုလ္လ (များသည်၏ အဖြစ်) ဟူသော ဘာဝအနက်ကိုယူ၍ "ဗဟုလာယ ဗာဟုလ္လာယ (ဗဟုလဘာဝါယ) ပဋိပန္နာ ဗာဟုလိကာ" ဟူ၍ ပဋိပန္နတဒ္ဓိတ် ဝိဂြိုလ်ပြုလျှင် အဋ္ဌကထာအဖွင့်နှင့် တထပ်တည်း တူညီသည်ဟု ယူဆပါ၏။
သာထလိကာပုဒ် အဖွင့်ဝါကျများ၌ (၁) သာသနံ သိထိလံ ဂဏှန္တီတ သာထလိကာ (အဋ္ဌကထာဖွင့်)။ သိက္ခာယ အာဒရဂါရဝါဘာဝတော သိထိလံ အဒဠှံ ဂဏှန္တီတိ သာထိလိကာတိ ဝုတ္တံ၊ သိထိလန္တိစ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော။ (၂) သိလိလသဒ္ဒေန ဝါ သမာနတ္ထဿ သထလသဒ္ဒဿ ဝသေန သာထလိကာတိ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော (ဋီကာဖွင့်)။ ဤသို့ ရှေးဦးစွာ (၁)(၂) ဝါကျနှစ်မျိုးခွဲရာ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင်
(၂)၌ သိထိလသဒ္ဒေန ဝါ" ဟု ဝါသဒ္ဒွါဖြင့် ပြထားသောကြောင့် သာထလိကာရုပ် ရုပ်ပြီးပုံနှင့်မျိုးဟု သိသာ၏။ ထို့ကြောင့် (၁) အဖွင့်ဝါကျအလို သိထိလပုဒ် ဏိကပစ္စည်း၊ သိ၌ ဣကို အပြု၊ ထိုအကိုလည်း အာဝုဒ္ဓိပြု၊ ထိ၌ ဣကို အပြုခြင်းဖြင့် သာထလိကာဟု ရုပ်ပြီးစေသင့်၏။ (၂) အဖွင့်ဝါကျ အလို သိထိလသဒ္ဒါနှင့် အနက်တူဖြစ်သော သထလသဒ္ဒါဟု ဋီကာဆိုထားသောကြောင့် သထလပုဒ် ဏိကပစ္စည်း၊ သ၌ အကို အာဝုဒ္ဓိပြု၍ သာထလိကာဟု ရုပ်ပြီးစေရမည်မှာ သိသာထင်ရှားပါ၏။ သိထိလ- သထလ- လျော့ရဲစွာ+ ဏိက- ဆွဲကိုင်သောသူ။ ဝါ၊ ပစ္စည်းပရိက္ခရာ ပေါများခြင်းငှာ ပြုကျင့်အားထုတ်ကုန်သည်။ သာထလိကာ၊ သိက္ခာသုံးဖြာ သာသနာကို မခိုင်မမြဲ လျော့ရဲစွာ ဆွဲကိုင် ဖြည့်ကျင့်ကုန်သည်။ ဩက္ကမနေ၊ အောက်အပါယ်ဘုံသို့ လျောကျကြောင်း နီဝရဏငါးပါး၌။ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ရှေ့သွားပြုငြားပဓာန ထားကုန်သည်။ ပဝိဝေကေ၊ (ကာယ, စိတ္တ, ဥပဓိ ဝိဝေကဟူသော) ဝိဝေက တရားသုံးပါး၌။ ဝါ၊ ဥပပိလေးမျိုးတို့၏ ကင်းကွာဆိတ်သုဉ်းသော နိဗ္ဗာန်၌။ နိက္ခိတ္တဓုရာ၊ လျော့ချပစ်ပယ်အပ်သော ဝီရိယ ရှိကုန်သည်။ [နိက္ခိတ္တဓုရာတိ နိဗ္ဗိရိယာ။ စတုက္ကအင်္ဂုတ္တိုရ်ဋ္ဌ၊ နှာ ၃၄၂]။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ အပ္ပတ္တဿ၊ မရောက်အပ်ဖူးသေးသော (ဈာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူးသို့။ ပတ္တိယာ၊ ရောက်ခြင်းငှာ။ အနဓိဂတဿ၊ မရအပ်ဖူးသေးသော (ဈာန် ဝိပဿနာ မဂ်ဖိုလ်) တရားထူးကို။ အဓိဂမာယ၊ ရခြင်းငှာ။ အသစ္ဆိကတဿ၊ မျက်မှောက် မပြုအပ်ဖူးသေးသော (ဈာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူးကို။ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ ။ ဝိရိယံ၊ (ကာယိက စေတသိက) ဝီရိယကို။ န အာရဘနတိ၊ အားမထုတ်ကုန်။
သို့သော် ထိုအဋ္ဌကထာ အဖွင့်ကို ကြည့်၍ အများဟူသော အနက်ကို ဟောသော ဗဟုသဒ္ဒါနှင့်အနက်တူဖြစ်သော ဗဟုလဒ္ဓါဟု ဆိုပြီးလျှင် ထိုဗဟုလသဒ္ဒါ၌ ဗာဟုလ္လ (များသည်၏ အဖြစ်) ဟူသော ဘာဝအနက်ကိုယူ၍ "ဗဟုလာယ ဗာဟုလ္လာယ (ဗဟုလဘာဝါယ) ပဋိပန္နာ ဗာဟုလိကာ" ဟူ၍ ပဋိပန္နတဒ္ဓိတ် ဝိဂြိုလ်ပြုလျှင် အဋ္ဌကထာအဖွင့်နှင့် တထပ်တည်း တူညီသည်ဟု ယူဆပါ၏။
သာထလိကာပုဒ် အဖွင့်ဝါကျများ၌ (၁) သာသနံ သိထိလံ ဂဏှန္တီတ သာထလိကာ (အဋ္ဌကထာဖွင့်)။ သိက္ခာယ အာဒရဂါရဝါဘာဝတော သိထိလံ အဒဠှံ ဂဏှန္တီတိ သာထိလိကာတိ ဝုတ္တံ၊ သိထိလန္တိစ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော။ (၂) သိလိလသဒ္ဒေန ဝါ သမာနတ္ထဿ သထလသဒ္ဒဿ ဝသေန သာထလိကာတိ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော (ဋီကာဖွင့်)။ ဤသို့ ရှေးဦးစွာ (၁)(၂) ဝါကျနှစ်မျိုးခွဲရာ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင်
(၂)၌ သိထိလသဒ္ဒေန ဝါ" ဟု ဝါသဒ္ဒွါဖြင့် ပြထားသောကြောင့် သာထလိကာရုပ် ရုပ်ပြီးပုံနှင့်မျိုးဟု သိသာ၏။ ထို့ကြောင့် (၁) အဖွင့်ဝါကျအလို သိထိလပုဒ် ဏိကပစ္စည်း၊ သိ၌ ဣကို အပြု၊ ထိုအကိုလည်း အာဝုဒ္ဓိပြု၊ ထိ၌ ဣကို အပြုခြင်းဖြင့် သာထလိကာဟု ရုပ်ပြီးစေသင့်၏။ (၂) အဖွင့်ဝါကျ အလို သိထိလသဒ္ဒါနှင့် အနက်တူဖြစ်သော သထလသဒ္ဒါဟု ဋီကာဆိုထားသောကြောင့် သထလပုဒ် ဏိကပစ္စည်း၊ သ၌ အကို အာဝုဒ္ဓိပြု၍ သာထလိကာဟု ရုပ်ပြီးစေရမည်မှာ သိသာထင်ရှားပါ၏။ သိထိလ- သထလ- လျော့ရဲစွာ+ ဏိက- ဆွဲကိုင်သောသူ။ ဝါ၊ ပစ္စည်းပရိက္ခရာ ပေါများခြင်းငှာ ပြုကျင့်အားထုတ်ကုန်သည်။ သာထလိကာ၊ သိက္ခာသုံးဖြာ သာသနာကို မခိုင်မမြဲ လျော့ရဲစွာ ဆွဲကိုင် ဖြည့်ကျင့်ကုန်သည်။ ဩက္ကမနေ၊ အောက်အပါယ်ဘုံသို့ လျောကျကြောင်း နီဝရဏငါးပါး၌။ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ရှေ့သွားပြုငြားပဓာန ထားကုန်သည်။ ပဝိဝေကေ၊ (ကာယ, စိတ္တ, ဥပဓိ ဝိဝေကဟူသော) ဝိဝေက တရားသုံးပါး၌။ ဝါ၊ ဥပပိလေးမျိုးတို့၏ ကင်းကွာဆိတ်သုဉ်းသော နိဗ္ဗာန်၌။ နိက္ခိတ္တဓုရာ၊ လျော့ချပစ်ပယ်အပ်သော ဝီရိယ ရှိကုန်သည်။ [နိက္ခိတ္တဓုရာတိ နိဗ္ဗိရိယာ။ စတုက္ကအင်္ဂုတ္တိုရ်ဋ္ဌ၊ နှာ ၃၄၂]။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ အပ္ပတ္တဿ၊ မရောက်အပ်ဖူးသေးသော (ဈာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူးသို့။ ပတ္တိယာ၊ ရောက်ခြင်းငှာ။ အနဓိဂတဿ၊ မရအပ်ဖူးသေးသော (ဈာန် ဝိပဿနာ မဂ်ဖိုလ်) တရားထူးကို။ အဓိဂမာယ၊ ရခြင်းငှာ။ အသစ္ဆိကတဿ၊ မျက်မှောက် မပြုအပ်ဖူးသေးသော (ဈာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူးကို။ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ ။ ဝိရိယံ၊ (ကာယိက စေတသိက) ဝီရိယကို။ န အာရဘနတိ၊ အားမထုတ်ကုန်။
တေသံ၊ ထို ထေရ်ဖြစ်သော ဆရာရဟန်းတို့၏။
ပစ္ဆိမာ၊ နောက်၌ ဖြစ်သော။
ဇနကာ၊ တပည့်အပေါင်းသည်။
ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ၊ မိမိတို့တွေ့မြင်ထားအပ်သော ဆရာ့အကျင့် အပြုအမူကို အတုလိုက်ခြင်းသိ့။
အာပဇ္ဇတိ၊ ရောက်၏။
သာပိ (နေတာ)၊ ထိုနောင်လာနေ,င်သား တပည့်အပေါင်းသည်လည်း။
ဗာဟုလိကာ၊ ပစ္စည်း ပရိက္ခရာကို များပြားစွာ ခံယူသည်။
[ဧကဝုစ်အနက်ပြောဆို။]
။ပ။၊
နိက္ခိတ္တဓုရာ၊ ရှိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
။ပ။၊
န အာရဘတိ၊ အားမထုတ်။
။ပ။၊
န ဗာဟုလိကာ၊ ပစ္စည်း ပရိက္ခရာကို များပြားစွာ ခံယူသူ မဟုတ်ကုန်သည်။
န သာထလိကာ၊ သိက္ခာသုံးဖြာ သာသနာကို မခိုင်မမြဲ လျော့ရဲစွာ ဆွဲကိုင်ဖြည့်ကျင့်သူ မဟုတ်ကုန်သည်။
။ပ။၊
ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ထားကုန်သည်။
။ပ။၊
အာရဘန္တိ၊ အားထုတ်ကုန်၏။
။ပ။၊
သာပိ (ဇနတာ)၊ လည်း။
န ဗာဟုလိကာ၊ မဟုတ်သည်။
။ပ။၊
နိက္ခိတ္တဓုရာ၊ ရှိသည်။
။ပ။၊
ပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ထားသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
။ပ။၊
အန ရိယာ၊ အရိယာ မဟုတ် ပုထုဇဉ်ဖြစ်သော။
ပရိသာစ၊ လည်းကောင်း။
အရိယာ၊ အရိယသာဝကဖြစ်သော။
ပရိသာစ၊ လည်းကောင်းတည်း။
။ပ။၊
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
ဣဒံ၊ ဤ တဏှာမှတပါးသော တေဘူမက ခန္ဓာ ငါးပါးသည်သာ။
ဒုက္ခံ၊ ဒုက္ခသစ္စာမည်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(ဒုက္ခသစ္စံ၊ ဒုက္ခ သစ္စာအားလုံးကို)။
ယထာဘူတံ၊ ဟုတ်မှန်စွာ။
န ပ္ပဇာနန္တိ၊ ထိုးထွင်း၍ မသိကုန်။
အယံ၊ ဤတဏှာသည်သာ။
ဒုက္ခသမုဒယော၊ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းသမုဒယသစ္စာမည်၏။
ဣတိ၊ သို့။
(တဏှံ၊ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတတ်သော တဏှာကို) ။
ယထာ ဘူတံ၊ စွာ။
န ပ္ပဇာနန္တိ၊ ကုန်။
အယံ၊ ဤနိဗ္ဗာန်သည်သာ။
ဒုက္ခနိရောဓော၊ ဒုက္ခ၏ ချုပ်ကြောင်း နိရောဓသစ္စာမည်၏။
ဝါ၊ ဒုက္ခ၏ ချုပ်ရာ နိရောဓ သစ္စာမည်၏။
ဣတိ၊ သို့။
(နိဗ္ဗာနံ၊ ဒုက္ခနှင့် သမုဒယတို့ မဖြစ်ကြောင်း နိဗ္ဗာန်ကို)။
။ပ။၊
အယံ၊ ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်သာ။
ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိ၊ ဒုက္ခ၏ ချုပ်ကြောင်း နိဗ္ဗာန်သို့သွားရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ။
ပဋိပဒါ၊ အကျင့်ဖြစ်သော မဂ္ဂသစ္စာမည်၏။
ဣတိ၊ သို့။
(အရိယမဂ္ဂံ၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အရိယမဂ်ကို) ။
ယထာဘူတံ၊ စွာ။
နပ္ပဇာနန္တိ၊ ကုန်။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယံဓ၊ ဤ ပရိသတ်ကို။
(ဤသစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းမသိသော ပရိသတ်ကို)။
။ပ။၊
ယထာ ဘူတံ၊ စွာ။
ပဇာနန္တိ၊ ထိုးထွင်း၍ သိကုန်၏။
(သဘောလက္ခဏာကို မတွေမဝေ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းဖြင့် သိကုန်၏)။
[ပဇာနန္တိပုဒ်တို့ကို ဤသို့ ချည်းဆို။]
ပရိသာကသဋောစ၊ (အဆီအနှစ်မပါ) အမှိုက်သရိုက်သာ ဖြစ်သော ပရိသတ်လည်းကောင်း။
[သကဋ၊ အမှိုက်သရိုက်။]
ပရိသာမဏ္ဍော စ၊ (အဆီအနှစ် ပြည့်တင်း) ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော ပရိသတ်လည်းကောင်းတည်း။
။ပ။၊
ဆန္ဒာ၊ ချစ်ခင်ခြင်းကြောင့်။
အဂတိံ၊ မလိုက်ပါထိုက်သော အရာသို့။
ဝါ၊ မပြုလုပ်ထိုက်သော အရာကို။
ဂစ္ဆန္တိ၊ လိုက်ပါကုန်၏။
ဝါ၊ ပြုလုပ်ကုန်၏။
[ဆန္ဒာ+ အဂတိံ။ ဤသုတ်နှင့် စတုက္ကနိပါတ်စာပိုဒ် ၁၇ သုတ် ဋ္ဌ, ဋီတို့အဖွင့်နှင့်အညီ ဆန္ဒာနှင့် ပဉ္စမီဝိဘတ်သည် ဟိတ်အနက်ကိုလည်းကောင်း၊အဂတိံ၌ တိပစ္စည်း သည် ကံအနက်ကို လည်းကောင်း ဟော၏။ ထို့ကြောင့် ဤနေရာမျိုး၌ ဆန္ဒာ ဂတိပုဒ်သည် သမာသ်မဟုတ်၊ ဝါကျသာတည်း၊ ဆန္ဒာကိူ ဂစ္ဆန္တိ ၌ စပ်ပါ။]
ဒေါသာ၊ စိတ်ဆိုးမုန်းတီးခြင်းကြောင့်။
အဂတိံ၊ သို့။
ဝါ၊ ကို။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ၏။
မောဟာ၊ မသိနားမလည်းခြင်းကြောင့်။
။ပ။၊
ဘယာ၊ ကြောက်ခြင်းကြောင့်။
။ပ။၊
အယံ၊ ဤပရိသတ်ကို။
(ဤ အဂတိ လိုက်စားသော ရဟန်းပရိသတ်ကို)။
ပရိသာကသဋော၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊
။ပ။၊
န ဂစ္ဆန္တိ၊ မလိုက်ပါကုန်။
ဝါ၊ မပြုလုပ်ကုန်။
။ပ။၊
အယံ၊ ဤ (အဂတိ မလိုက်စားသော) ပရိသတ်ကို။
ပရိသာမဏ္ဍော၊ ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဒွိန္နံ၊ ကုန်သော။
ဣမာသံ ပရိသာနံ၊ တို့တွင်။
ယဒိဒံ (ယောအယံ) ပရိသာမဏ္ဍော၊ အကြင် (အဆီအနှစ် ပြည့်တင်း) ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော ပရိသတ်သည်။
(အတ္ထိ) ဧတံ (ဧသော ပရိသာမဏ္ဍော)၊ သည်။
အဂ္ဂံ(အဂ္ဂေါ)၊ တည်း။
ဣတိ (အဝေါစ)၊
ဩက္ကာစိတဝိနိတာ၊ ခက်ခဲသဖြင့် ဆုံးမဟောပြောအပ်သော။
``**ဩက္ကာစိတဝိနိတာ**။ ။ သမ္မောဟဝိနောဒနီ၊ အဋ္ဌကထာ (၄၆၄) စသည်၌ "ဥ+ကစဓာတ်" ဖြင့် ဥက္ခိပိတွာ ကာစနာ ဥက္ကာစနာ- မြှောက်ပင့် ပြောဆိုခြင်းဟု ဖွင့်၏။ ဤ၌ကား ဩက္ကာစိတပုဒ်ကို "အဝ+ ကစ၊ ဒိတ္တိယံ+ စုရာဒိဏ+ တ" ဟု ဓာတ်ပစ္စည်းခွဲ၊ အဝဥပသာရ ဓာတွတ္ထဗာဓက၊ ၎င်းကို ဩပြု၊ တိကနိပါတ်စာပိုဒ် ၁၃၅ သုတ်၌မူ" ဥက္ကာစိတ" ဟု ရှိ၏။ အဝကို ဩ၏ဝိပရိတ် ဥပြုပါ၊ ဩက္ကာစိတာ- ဉာဏ်မပွင့်လင်းစေအပ်ဘဲ၊ ဝိနိတာ- ဆုံးမအပ်သော ပရိသတ် (ဉာဏ်ပွင့်လင်းအောင် ဟောပြောဆုံးမခြင်းငှာ မလွယ်ကူသော ပရိသတ်) ဟု သဒ္ဒတ္ထကြံရာ၏။ သို့သော် ထို သဒ္ဒတ္ထမှ အဓိပ္ပါယ်ကောက်ကွေ့၍ အကျိုးမများလှသဖြင့် ဋ္ဌ, ဋီကာတို့၌ "ဩက္ကာစိတဝိနီတာတိ ဒုဗ္ဗိနိတာ" ဟုလည်းကောင်း, ဒုက္ခေန ဝိနိတပရိသာ ဟုလည်းကောင်း အဓိပ္ပါယ်သက်သက်သာ ဖွင့်ကြသည် ဖြစ်ရာ၏။ သို့မဟုတ် ဩက္ကာစိတပုဒ်သည် ဒုသဒ္ဒါ, ဒုက္ခသဒ္ဒါတို့နှင့်အနက်တူ အနိပ္ပန္နပါဋိပဒိကပုဒ်သော်လည်း ဖြစ်ရာ၏။ သို့ဖြစ်လျှင် ဩက္ကာစိတေန ဒုက္ခေန ဝိနီတာ ဟု ဝစနတ္ထ ပြုပါ။
``
နော ပဋိပုစ္ဆာဝိနီတာ၊ မမေးမြန်းမူ၍ ဆုံးမဟောပြောအပ်သော။
ပရိသာ၊ ပရိသတ်လည်းကောင်း။
ပဋိပုစ္ဆာဝိနိတာ၊ မေးမြန်း၍ ဆုံးမဟောပြောအပ်သော။
နော ဩက္ကာစိတဝိနီတာ၊ ခက်ခဲသဖြင့် ဆုံးမဟောပြောအပ်သည် မဟုတ်သော။
ပရိသာ၊ လည်းကောင်းတည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဩက္ကာစိတဝိနီတာ၊ သော။
နော ပဋိပုစ္ဆာဝိနီတာ၊ သော။
ပရိသာ၊ ပရိသတ်ဟူသည်။
ကတမာစ၊ အဘယ်နည်း။
။ပ။၊
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
[န သုဿူသန္တိ စသည်၌စပ်။]
တထာဂတဘာသိတာ၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်ကုန်သော။
ဂမ္ဘီရာ၊ (သလ္လသုတ်ကဲ့သို့) ပါဠိအားဖြင့် ခက်ခဲ နက်နဲကုန်သော။
ဂမ္ဘီရတ္ထာ၊ (မဟာဝေဒလ္လသုတ်ကဲ့သို့) ခက်ခဲနက်နဲသော အနက်အဓိပ္ပါယ် ရှိကုန်သော။
လောကုတ္တရာ၊ လောကကို လွန်မြောက်သော မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တရား ပါရှိကုန်သော။
လောကုတ္တရာ။ ။ လောကံ ဥတ္တရတီတိ, လောကုတ္တရော- လောကကို ကျော်လွှားလွန်မြောက်သော မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တရား။ လောကုတ္တရော ဧတေသံ အတ္ထီတိ လောကုတ္တရာ- ထိုမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တရားဟူသော အနက်အဓိပ္ပါယ်ပါရှိသော သူတ္တန်တရားများ။
ဝါ၊ လောကုတ္တရာ တရားကိုပါးကို ဖော်ပြကုန်သော။
သုညတာပဋိသံယုတ္တာ၊ သတ္တဝါကောင်, အတ္တကောင်မှ ဆိတ်သုဉ်းသော ခန္ဓာအာယတနစသော တရားသဘောသက်သက် နှင်သာ စပ်ဆိုင်ကုန်သော။
ယေ တေ သုတ္တန္တာ၊ အကြင် သုတ္တန်တရားတော်တို့သည်။
(သန္တိ၊ ရှိကုန်၏)။
တေသု၊ ထိုဘုရားဟော သုတ္တန်တရားတော်တို့ကို။
ဘညမာနေသု၊ ဟောကြားအပ်ကုန်လသော်။
န သုဿူသန္တိ၊ မနာယူလိုကြကုန်။
သောတံ၊ နားကို။
န ဩဒဟန္တိ၊ စိုက်၍မထောင်ကြကုန်။
အညာ(အညာယ)၊ သိခြင်းငှာ။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
န ဥပဋ္ဌပေန္တိ၊ (တရားအာရုံ၌) စွဲကပ်မတည်နေစေကြကုန်။
စ၊ သည်သာမကသေး။
တေ ဓမ္မေ၊ ထို ဘုရားဟောတရားတော်တို့ကို။
ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ (ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ)၊ သင်ယူထိုက်ကုန် ၏ ဟူ၍။
ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ(ပရိယာ ပုဏိတဗ္ဗေ)၊ ရွတ်အံမှတ်သား နှုတ်တက် ဆောင်ထားထိုက်ကုန်၏ဟူ၍။
န မညန္တိ၊ မမှတ်ထင်ကြကုန်။
[တေ ဓမ္မေနှင့် အရတူသောကြောင့် ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ စသည်ဖြင့် ပုလ္လိင်ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဆိုသင့်လျက် လိင်္ဂဝစနဝိပလ္လာသ နည်းအားဖြင့် န ပုလ္လိုင်ဧကဝုစ်သို့ ပြောင်း၍ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ စသည်ဖြင့် ဆိုသည်။]
ပန၊ ထိုရဟန်းတို့ နာယူသင်ကြားလိုသော သုတ္တန်များကား။
ကဝိတာ၊ ကဗျာပညာရှိ၏ အမှုလုပ်ငန်း လက်စွမ်းဖြစ်ကုန်သော။
ဝါ၊ ကဗျာပညာရှိတို့ဖွဲ့ကုံးစီရင်အပ်ကုန်သော။
[ကဝိနော ကမ္မံ ကဝိတာ။ ကမ္မအနက်၌ တာ ပစ္စည်းသက်။]
ကာယေယျာ၊ ကဗျာပညာရှိတို့ ဖွဲ့ဆိုအပ်ကုန်သော။
[ကဝိ+ဏေယျ။ ကဝိဟိ ဝုတ္တာ ကာဝေယျာ။]
စိတ္တက္ခရာ၊ ဆန်းကြယ်သော အက္ခရာရှိကုန်သော။
စိတ္တဗျဉ္စနာ၊ ဆန်းကြယ်သော ဗျည်းရှိကုန်သော။
ဗာဟိရကာ၊ သာသနာတော်မှ အပြင်အပ၌ ဖြစ်ကုန်သော။
သာဝကဘာသိတာ၊ (မြတ်စွာဘုရားမှ တခြားသော) ထိုထို ဆရာသမားတို့၏ တပည့်များ ဟောကြားအပ်ကုန်သော။
ယေ တေ သုတ္တန္တာ၊ အကြင်သုတ္တန်တို့သည်။
(သန္တိ၊ ရှိကုန်၏)။
တေသု၊ ထိုသုတ္တန်တို့ကို။
ဘညမာနေသု၊ သော်။
သုဿူသန္တိ၊ နာယူလိုကြကုန်၏။
။ပ။၊
ဥပဋ္ဌပေန္တိ၊ (တရားအာရုံ၌) စွဲကပ်တည်စေကြကုန်၏။
တေ ဓမ္မေ၊ (သာဝက ဘာသိတ ဖြစ်သော) ထို သုတ္တန် တရားတို့ကို။
။ပ။၊
ပညန္တိ၊ မှတ်ထင်ကုန်၏။
စ၊ ထိုသို့ မှတ်ထင်ကြကုန်သော်လည်း။
တေ၊ ထို ရဟန်းတို့သည်။
တံ ဓမ္မံ၊ (သာဝကဘာသိတ ဖြစ်သော) ထို သုတ္တန်တရားကို။
ပရိယာပုဏီတွာ၊ ရွတ်အံမှတ်သားကြပြီး၍။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
(ဟောပြောသု နာယူသူအချင်းချင်း) ။
နာ စေဝ ပဋိပုစ္ဆန္တိ၊ မေးလည်း မမေးကြကုန်။
န စေဝ ပဋိပုစ္ဆန္တိ။ ။ ပဋိပုစ္ဆန္တိ၏ ကံပုဒ်ကို (အဋ္ဌကထာမှယူ၍) ထည့်ပေးလိုလျှင်"အညမညံ-ချင်း။ တဿ ဓမ္မဿ- ထိုသုတ္တန်တရား၏ [တံ ဓမ္မံကိုပင် ဝိဘတ်ပြင်၍ တဖန်ထပ် အနက်ဆိုသည်။] အတ္ထံ ဝါ- အနက်အဓိပ္ပါယ်ကိုလည်းကေင်၊ အနုသန္ဓိံဝါ- စပ်လျဉ်းလာပုံကိုလည်းကောင်း။ [မည်သည့်အကြောင်းနျင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤတရားကို ဟောပါသနည်း။ တဦးဦးက မေးမြန်း၍လော၊ သို့မဟုတ် တရားနာသု တဦးဦး၏ အတွင်းခံစိတ်သဘောအဇ္ဈာသယကြောင့်လော စသည်ဖြင့် တရားဒေသတနာ စပ်လျဉ်းလာပုံတည်း။] ဝါ- ရှေ့နောက် အဓိပ္ပာယ်နှစ်ရပ် အထပ်အစပ်ကိုလည်းကောင်၊ ပုဗ္ဗပရံဝါ - ရှေ့နောက် စကားနှစ်ရပ် နှီးနှောတိုက်ဆိုင်ပုံကိုလည်းကောင်း၊ န စေဝ ပဋိပုစ္ဆန္တိ- ကုန်" ဟု အနက်ဆိုပါ။ ပုရိမဿ အတ္ထဿ ပစ္ဆိမေန အတ္ထေန အနုသန္ဓာနံ အနုသန္ဓိ ။ပေ။ တံ တံ ဒေသနာနံ ပန ပုဗ္ဗာပရသံသန္ဒနံ ပုဗ္ဗာပရံ။ မူလပဏ္ဏာသဋီကာ ဒု- ၁၈၈။
ဣဒံ၊ ဤ သဒ္ဒါကို။
ဣဒံ ကထံ။ ။ "ဣဒံ ကထန္တိ ဣဒံ ဗျဉ္စနံ ကထံ ရောပေတဗ္ဗံ" ဟူသော အဋ္ဌကထာကို "ကေန ပကာရေန နိက္ခိပိတဗ္ဗံ" ဟု ဋီကာဖွင့်၏။ စာပိုဒ် ၁၂၂ သုတ်၌ နိက္ခိပတီတိ နိဒဟတိ ဟူသော အဋ္ဌကထာနှင့်တိုက်ဆိုင်၍ "ရောပေတဗ္ဗံ" ၌ ရောပန ဟူသည် နိက္ခိပန, နိဒဟန (မည်သည့်အနက်ကို ဟောသောသဒ္ဒါဖြစ်သည်ဟု စိတ်နှလုံး၌ သိမ်းဆည်းမှတ်သားထားခြင်း)ကို ဆိုလိုသည်ဟု စဉ်းစားမိ၏။ ဧကာဒသကနိပါတ် အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ စာပိုဒ် (၁၇) ဂေါပလကသုတ် အဖွင့် (နှာ ၃၆၇) ၌ကား "(ဣဒံ ဘန္တေ) ဗျဉ္စနံ ကထံ ရောပေတဗ္ဗန္တိ ဘန္တေ ဣဒံ ဗျဉ္စနံ အယံ သဒ္ဒေါ သထံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ရောပေတဗ္ဗော၊ ကေန ပကာရေန ဣမဿ အတ္ထဿ ဝါစကော ဇာတော" ဟူ၍ ပေါ်လွင်စွာ ဖွင့်ထား၏။ ထိုအဖွင့်အလို "ဣဒံ- ဤသဒ္ဓါကို၊ ကထံ- အဘယ်နည်း အဘယ်ပုံအားဖြင့်၊ ရောပေတဗ္ဗံ- ဤအနက်၌ တက်ရောက်စေရပါသနည်း။ အဘယ်ပုံအားဖြင့်၊ ရောပေတဗ္ဗံ- ဤအနက်၌ တက်ရောက်စေ ရပါသနည်း။ ဝါ- ဤအနက်ကို ဟောစေရပါသနည်း" ဟု သော်လည်းကောင်း (သို့မဟုတ် ရောပေတဗ္ဗံ- ဟူသော ဝါဌသေသမထည့်ဘဲ) "ဣဒံ- ဤသဒ္ဒါသည်၊ ကထံ- အဘယ်သို့ပါနည်း၊ ဝါ- အဘယ်နည်း အဘယ်ပုံအာဖးြင့် ဤအနက်ကို ဟောရပါသနည်း" ဟု သော်လည်းကောင်း အနက်ပြန်ဆိုရာ၏။
ကထံ၊ အဘယ်နည်း အဘယ်ပုံအားဖြင့်။
ဝါ၊ အဘယ်သို့သော အနက်ဖြင့်။
(ရောပေတဗ္ဗံ၊ စိတ်နှလုံး ရောက်စေရပါမည်နည်း။
ဝါ၊ စိတ်၌ မှတ်သားထားရပါမည်နည်း)။
ဣမဿ၊ ဤ ဟောပြောအပ်သော တရား၏။
ဝါ၊ ဤ ဟောပြောအပ်သော သဒ္ဒါ၏။
အတ္ထော၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကား။
ဝါ၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်, အနုသန္ဓေ, ပုဗ္ဗပရကား။
ကော၊ အဘယ်ပါနည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့ မေးမြန်းခြင်းငှာ။
န စ ပဋိဝိစရန္တိ၊ (နားလည်သူရှိရာ) အရပ် တပါးသို့လည်း မသွားကြကုန်။
တေ၊ ထို ရဟန်းတို့သည်။
အဝိဝဋဉ္စေဝ၊ အကျယ်တဝင့် မဖွင့်အပ်သေးသော တရားကိုလည်း။
ဝါ၊ ကွယ်ဝှက်သော အနက်အဓိပ္ပါယ်ကိုလည်း။
န ဝိဝရန္တိ၊ အကျယ်တဝင့် မဖွင့်ပြကုန်။
အနုတ္တာနီကတဉ္စ၊ (ပုဒ်အက္ခရာအနေအားဖြင့်) ပေါ်လွင်အောင် မပြုအပ်သေးသော တရားကိုလည်း။
န ဥတ္တာနီကရောန္တီ၊ ပေါ်လွင်အောင် မပြုကုန်။
အနေကဝိဟိတေသု၊ များသော အပြားရှိကုန်သော။
ကင််ခါဋ္ဌာနီယေသု၊ ယုံမှားတွေဝေခြင်း၏ တည်ရာအကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။
ကင်္ခါဋ္ဌာနီယသု ဓမ္မေသု။ ။ ကင်္ခါဋ္ဌာနီယေသု ဓမ္မေသု သံသယုပ္ပတ္တိယာ ဟေတူသု ပဏ္ဏိဋ္ဌာနဘူတေသု၊ ပါဠိပဒေသု။ ဆက္ကနိပါတ် စာပိုဒ် (၅၃) အာနန္ဒသုတ်အဖွင့် ဋီကာ (နှာ- ၁၁၆)။
ဓမ္မေသုစ၊ ခက်ဆစ်ခက်ရာပါဠိပုဒ်တို့၌လည်း။
ကင်္ခံ၊ ယုံမှား တွေဝေခြင်းကို။
နပ္ပဋိဝိနောဒေန္တိ၊ မပယ်ဖျောက်နိုင်ကုန်။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယံ၊ ဤ ပရိသတ်ကို။
(ခက်ခဲနက်နဲခြင်း စသော ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရား တရားတော်ကို မနာယူဘဲ ဗာဟိရက သာဝကဘာသိတ တရားကိုသာ နာယူသော ဤရဟန်းပရိသတ်ကို)။
ဩက္ကာစိတဝိနီတာ၊ သော။
နော ပဋိပုစ္ဆာ ဝိနိတာ၊ သော။
ပရိသာ၊ ပရိသတ်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
။ပ။၊
ပဋိပုစ္ဆာဝိနီတာ၊ သော။
နော ဩက္ကာစိတဝိနီတာ၊ သော။
ယဒိဒံ ပရိသာ၊ သည်။
(အတ္ထိ) ဧတံ (သော ပရိသာ)၊ ဤပရိသတ်သည်။
။ပ။၊
အာမိသဂရု၊ (ဆွမ်း၊ သင်္ကန်းစသော) ပစ္စည်းအာမိသဟူသော အလေးဂရုပြုထိုက်သော အရာရှိသော။
ဝါ၊ ပစ္စည်းအာမိသကို အလေးပြု ဂရုစိုက်သော။
နော သဒ္ဒမ္မဂရု၊ လောကုတ္တရာကိုပါး သူတော်ကောင်းတရားဟူသော အလေးဂရုပြုထိုက်သော အရာရှိသည် မဟုတ်လော။
ဝါ၊ လောကုတ္တရာကိုးပါး သူတော်ကောင်းတရားကို အလေးမပြု ဂရုမစိုက်သော။
ပရိသာ၊ ပရိသတ်လည်းကောင်း။
။ပ။၊
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
ဩဒါတဝသနာနံ၊ အဖြူရောင်အဝတ် ကို ဝတ်ဆင်ခြင်း ရှိကုန်သော။
ဂိဟီနံ၊ လူတို့၏။
သမ္မုခါ၊ ရှေ့မှောက်၌။
အညမညဿ၊ အချင်းချင်း၏။
ဝဏ္ဏံ၊ ဂုဏ်ကို။
ဘာသန္တီ၊ ပြောဆိုကြကုန်၏။
(ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့ ။
ဘာသန္တီ၊ နည်းဟူမူ)။
အသုကော ဘိက္ခု၊ ထိုရဟန်းသည်။
ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော၊ ဥဘတော ဘာဂ ဝိမုတ္တ ရဟန္တာတည်း။ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော။ ။ "ဥဘတော ဘာဂဝိမုတ္တော- နှစ်ပါးသော အဖို့တို့ဖြင့် နှစ်ပါးအဖို့တို့မှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာ" ဟု ဥဘတောဘာဂပုဒ်ကို အာဝုတ္တိနည်းအားဖြင့် နှစ်ကြိမ်ထပ်၍ အနက်ဆိုသည်။ အရူပသမာပတ်ဖြင့် ရုပ်၌တပ်မက်သော တဏှာကို ပယ်ခွားခြင်းအားဖြင့် ရူပကာယမှ လွတ်မြောက်၏။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာအားလုံးကို အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ကိလေသာဟူသော နာမကာယ (နာမ်တရားအပေါင်း) မှ လွတ်မြောက်၏ဟု ဆိုလို၏။ ထို ဥဘတော ဘာဂဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်အရေအတွက်မှာ-
(က) အရူပသမာပတ်လေးမျိုးတို့တွင် တမျိုးမျိုး ဝင်စားရာမှထ၍ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟူ၍ ရှုဆင်ခြင်သဖြင့် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦးနှင့် (ခ) နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားရာမှထ၍ ထို့အတူ ရှုဆင်ခြင်သဖြင့် အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်မှ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တဦးဟု (သမာပတ် ငါးမျိုးရှိသည် အလျောက်) ဥဘတော ဘာဂဝိမုတ္တရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ် ငါးဦး ရှိသည်။ ပညာဝိမုတ္တရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်လည်း (က) သုက္ခ ဝိပဿက ရဟန္တာတဉီးနှင့် (ခ) ရူပဈာန် လေးပါးတို့တွင် တပါးပါး ဝင်စားရာမှထ၍ အနိစ္စစသည် ရှုကာ ရဟန္တာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦးအားဖြင့် ငါးဦးပင်ရှိသည်။ ဤဥဘတောဘာဂ ဝိမုတ္တနှင့် စပ်၍ နောက်ထပ်ရေးသင့်သမျှ အားလုံးကို သတ္တကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁၄) ပုဂ္ဂလသုတ်နှင့် နဝကနိပါတ်စာပိုဒ် (၄၅) ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တသုတ်တို့၌ ကျယ်ဝန်းစွာ ရေးသားထားပါသည်။ ဝါ၊ အရူပသမာပတ်နှင့် အရဟတ္တမဂ်ဟူသော နှစ်ပါးသော အဖို့တို့ဖြင့် ရူပကာယ, နာမကာယ ဟူသော နှစ်ပါးသော အဖို့တို့မှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပါတည်း။ အသုကော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ပညာဝိမုတ္တော၊ ပညာဝိမုတ္တ ရဟန္တာပါတည်း။ ဝါ၊ အရူပ သမာပတ်မပါ, အရဟတ္တမဂ်ပညာဖြင့်သာ ကိလေသာဟူသော နာမကာယ အားလုံးမှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပါတည်း။ အသုကော၊ သည်။ ကာယသက္ခိ၊ နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက် ပြုသော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ကာယသက္ခိ။ ။ ကာယ- နာမကာယဖြင့်+သက္ခိ- မျက်မှောက်ပြုသူ။ သောတာပတ္တိဖိုလ် ပုဂ္ဂိုလ်မှစ၍ အရဟတ္တမဂ် ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်အောင် ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ် ခြောက်ယောက်ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တိ၌ကဲ့သို့ အရူပသမာပတ် တမျိုးမျိုးမှ လည်းကောင်း၊ နိရောဓသမာပတ်မှလည်းကောင်း ထ၍ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်ိသု့ ရောက်သည့်အနေဖြင့် ရေတွက်လျှင်ကား ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်ဖြစ်၏။ သတ္တကနိပါတ်စာပိုဒ် ၁၄ သုတ်၌လည်း ကြည့်။ (အရူပါဝစရဈာန်ဖဿကို တွေ့ထိရရှိပြီးနောက် ကာလမခြားဘဲပင် အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးဟူသော နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန် ကို မျက်မှောက်ပြုသော သေက္ခာပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း)။ ။ပ။၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော၊ သောတာ ပတ္တိမဂ် ဉာဏ်အမြင်၏ အခြားမဲ့၌ အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးသို့ ရောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော။ ။ ဒိဋ္ဌဿ အန္တော အနန္တရော ဒိဋ္ဌန္တော၊ ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော။ အန္တပုဒ်ကျေ၏။ ဠ မှ အကို ဣပြု၊ သို့သော် သီဟိုလ်မှုအတိုင်း ဋ္ဌ၌ အသရဖြင့် ဒိဋ္ဌပ္ပတ္တော ဟုလည်း ရှိနိုင်သည်ပင်။ ဒိဋ္ဌန္တံ- သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်အမြင်၏ အဆုံး (အခြာမဲ့) ကာလ၌၊ ပတ္တော- အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးသို့ ရောက်သောသူ။
(တနည်း) ဒိဋ္ဌတ္တာ ပတ္တော ဒိဋ္ဌီပ္ပတ္တော၊ အလယ်၌ တ္တပစ္စည်းကျေ၏။ ဒိဋ္ဌဿိတ္တံ ပတ္တေ ဟူသော သဒ္ဒနီတိ (၁၁၇၅) သုတ်၌ကား ဒိဋ္ဌာ (မြင်ပြီး၍) ဟု ဒိသွားကဲ့သို့ တွာပစ္စယန္တ ပုဒ်ကြံ၍ ဋ္ဌာမှ အာကို ဣပြုသည်။ ဒိဋ္ဌတ္တာ- သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဖြင့်နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ပြီးသည် အဖြစ်ကြောင့်၊ ပတ္တော- အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးဖြင့် နိဗ္ဗာန် ရောက်သောသူ။ ပုဂ္းလပညတ် မူလဋီကာ (၃၆) ၌ ပါဠိမူကွဲတမျိုးပြ၍ ဖွင့်ထားသည့်အလျောက် ဤသုတ်ဋီကာ၌ ထိုမူကွဲအပါအဝင် ဝစနတ္ထနှစ်မျိုး ဖွင့်ပြ၏။
ဒီ, ပါထိကဝဂ်ဋီကာ (၇၃) စသော များစွာသော ဋီကာတို့၌ ဒိဋ္ဌတ္တာ ပတ္တောတိပိ ပါဌောဟု တညီတညွတ်တည်း ရှိကြသော်လည်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ၊ ဒု (၄၆၇) ၌ကား "ဒိဋ္ဌိယာ ပတ္တော"တိ ဝါ ဝါဋ္ဌောဟု ရှီ၏။ ထိုသို့ပင် စာမူ မတူသောလည်း "စတုသစ္စဒဿနသင်္ခါတာယ ဒိဋ္ဌိယာ နိရောဓံ ပတ္တောတိ အတ္တော( နိရောဓဿ ပတတ္တံ ဒဿေတိ) ဟု အနက်ဖွင့်ပုံကား ကူညီကြပေ၏။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ အတိုင်း မူရင်းပါဌ်ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။ သို့သော် ဤပါဠိတော်၌ကား ဤသုဋီကာ အဖွင့်နှင့် "ဒိဋ္ဌိတ္တာ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌီပ္ပတ္တောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ သမ္ပယုတ္တေန မညီန္ဒြိယေန ပဌမံ နိဗ္ဗာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ပစ္ဆာ သောတာပတ္တိဖလာဒိဝသေန နိဗ္ဗာနံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌီပ္ပတ္တော" ဟူသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ဋ္ဌ၊ ဒု၊ ၁၆၂ အဖွင့်သို့ လိုက်၍ အနက်ပြန်ဆိုထားပါသည်။
ကာယသက္ခိဣျင့် ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်အရေအတွက်။ ။ ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်ကဲ့သို့ပင် ဤဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တနှင့် သဒ္ဒါဝိမုတ္တိပုဂ္ဂိုလ် အရေအတွက်မှာ သောတာပတ္တိဖိုလ် ပုဂ္ဂိုလ်မှ အရဟတ္တမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်အထိ ခြောက်ယောက်စီပင်တည်း။ ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်သည် သမာပတ်ရှစ်ပါးလုံးရ၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်တိုကား အရူပသမာပတ်ကို မရကြ၊ ထို့ကြောင့် (က) သုက္ခဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်နှင့် (ခ) ရူပဈာန်လေးမျိုးတို့တွင် တမျိုးမျိုးမှ ထ၍ အလယ်သေက္ခ (၆) ဦး အဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦးဟု ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်တို့ နောက်ထပ်ငါးမျိုးစီ ရှိကြောင်းကိုလည်း သိပါ၊ ဤနေရာ၌ အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ၊ တ၊ (၄၄) စသည်တို့ ပုဂ္ဂိုလ်ခွဲခြားပုံနှင့် မဇ္ဈိမပဏ်ဋီ (၈၇)တို့ကို တိုက်ဆိုင်ကြည်လျှင် သိသာပါသည်။ ဝါ၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ပြီးသည် အဖြစ်ကြောင့် အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ။ပ။၊ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော၊ (အားလုံးစုံ အကုန်အစင် လွတ်မြောက်သည် မဟုတ်သေးဘဲ) သဒ္ဓါတရားသက်သက်ဖြစ်သာ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ [သဒ္ဓါယ သဒ္ဓါမတ္တေန ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။] ဝါ၊ သဒ္ဓါတရားဖြင့် နိဗ္ဗာန်၌ ကောင်းစွာ သက်ဝင်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ [သဒ္ဓါယ ဝိမုတ္တော အဓိမုတ္တော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။] ။ပ။ ဓမ္မာနုသာရီ၊ (ရှေ့ဆောင် ရှေ့သွား ပဓာနအနေအားဖြင့်ဖြစ်သော)။ ပဌမမဂ်ပညာတရားသို့ အစဉ်လိုက်သော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ [ပဌမမဂ္ဂပညာသင်္ခါတံ ဓမ္မံ အနုဿရတိ အနုဂစ္ဆတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ]။ ဝါ၊ ပညာကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနထားလျက် အရိယမဂ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ။ပ။၊ သဒ္ဓါနုဿာရီ၊ (ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနအနေအားဖြင့် ဖြစ်သော) သဒ္ဓါသို့ အစဉ်လိုက်သော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ဝါ၊ သဒ္ဓါကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနထားလျက် အရိယမဂ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသော သောတာပတ်တိမဂ် ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ အသုကော၊ ထို ရဟန်းသည်။ သီလဝါ၊ သီလရှိ၏။ ကလျာဏဓမ္မော၊ ကောင်းသော သဘောရှိ၏။ အသုကော၊ သည်။ ဒုဿီလော၊ သီလမရှိ။ ပါပဓမ္မော၊ ယုတ်မာသော သဘောရှိ၏။ ဣတိ၊ ဤိသု့။ (ဘာသန္တိ၊ ကုန်၏)။ တေ၊ ထို ရဟန်းတို့သည်။ တေန၊ ထိုသို့ပြောဆိုခြင်းကြောင့်။ လာဘံ၊ ပစ္စည်းလာဘ်ကို။ လဘန္တိ၊ ရကြကုန်၏။
(က) အရူပသမာပတ်လေးမျိုးတို့တွင် တမျိုးမျိုး ဝင်စားရာမှထ၍ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟူ၍ ရှုဆင်ခြင်သဖြင့် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦးနှင့် (ခ) နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားရာမှထ၍ ထို့အတူ ရှုဆင်ခြင်သဖြင့် အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်မှ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တဦးဟု (သမာပတ် ငါးမျိုးရှိသည် အလျောက်) ဥဘတော ဘာဂဝိမုတ္တရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ် ငါးဦး ရှိသည်။ ပညာဝိမုတ္တရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်လည်း (က) သုက္ခ ဝိပဿက ရဟန္တာတဉီးနှင့် (ခ) ရူပဈာန် လေးပါးတို့တွင် တပါးပါး ဝင်စားရာမှထ၍ အနိစ္စစသည် ရှုကာ ရဟန္တာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦးအားဖြင့် ငါးဦးပင်ရှိသည်။ ဤဥဘတောဘာဂ ဝိမုတ္တနှင့် စပ်၍ နောက်ထပ်ရေးသင့်သမျှ အားလုံးကို သတ္တကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁၄) ပုဂ္ဂလသုတ်နှင့် နဝကနိပါတ်စာပိုဒ် (၄၅) ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တသုတ်တို့၌ ကျယ်ဝန်းစွာ ရေးသားထားပါသည်။ ဝါ၊ အရူပသမာပတ်နှင့် အရဟတ္တမဂ်ဟူသော နှစ်ပါးသော အဖို့တို့ဖြင့် ရူပကာယ, နာမကာယ ဟူသော နှစ်ပါးသော အဖို့တို့မှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပါတည်း။ အသုကော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ပညာဝိမုတ္တော၊ ပညာဝိမုတ္တ ရဟန္တာပါတည်း။ ဝါ၊ အရူပ သမာပတ်မပါ, အရဟတ္တမဂ်ပညာဖြင့်သာ ကိလေသာဟူသော နာမကာယ အားလုံးမှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပါတည်း။ အသုကော၊ သည်။ ကာယသက္ခိ၊ နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက် ပြုသော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ကာယသက္ခိ။ ။ ကာယ- နာမကာယဖြင့်+သက္ခိ- မျက်မှောက်ပြုသူ။ သောတာပတ္တိဖိုလ် ပုဂ္ဂိုလ်မှစ၍ အရဟတ္တမဂ် ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်အောင် ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ် ခြောက်ယောက်ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တိ၌ကဲ့သို့ အရူပသမာပတ် တမျိုးမျိုးမှ လည်းကောင်း၊ နိရောဓသမာပတ်မှလည်းကောင်း ထ၍ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်ိသု့ ရောက်သည့်အနေဖြင့် ရေတွက်လျှင်ကား ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်ဖြစ်၏။ သတ္တကနိပါတ်စာပိုဒ် ၁၄ သုတ်၌လည်း ကြည့်။ (အရူပါဝစရဈာန်ဖဿကို တွေ့ထိရရှိပြီးနောက် ကာလမခြားဘဲပင် အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးဟူသော နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန် ကို မျက်မှောက်ပြုသော သေက္ခာပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း)။ ။ပ။၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော၊ သောတာ ပတ္တိမဂ် ဉာဏ်အမြင်၏ အခြားမဲ့၌ အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးသို့ ရောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော။ ။ ဒိဋ္ဌဿ အန္တော အနန္တရော ဒိဋ္ဌန္တော၊ ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော။ အန္တပုဒ်ကျေ၏။ ဠ မှ အကို ဣပြု၊ သို့သော် သီဟိုလ်မှုအတိုင်း ဋ္ဌ၌ အသရဖြင့် ဒိဋ္ဌပ္ပတ္တော ဟုလည်း ရှိနိုင်သည်ပင်။ ဒိဋ္ဌန္တံ- သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်အမြင်၏ အဆုံး (အခြာမဲ့) ကာလ၌၊ ပတ္တော- အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးသို့ ရောက်သောသူ။
(တနည်း) ဒိဋ္ဌတ္တာ ပတ္တော ဒိဋ္ဌီပ္ပတ္တော၊ အလယ်၌ တ္တပစ္စည်းကျေ၏။ ဒိဋ္ဌဿိတ္တံ ပတ္တေ ဟူသော သဒ္ဒနီတိ (၁၁၇၅) သုတ်၌ကား ဒိဋ္ဌာ (မြင်ပြီး၍) ဟု ဒိသွားကဲ့သို့ တွာပစ္စယန္တ ပုဒ်ကြံ၍ ဋ္ဌာမှ အာကို ဣပြုသည်။ ဒိဋ္ဌတ္တာ- သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဖြင့်နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ပြီးသည် အဖြစ်ကြောင့်၊ ပတ္တော- အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးဖြင့် နိဗ္ဗာန် ရောက်သောသူ။ ပုဂ္းလပညတ် မူလဋီကာ (၃၆) ၌ ပါဠိမူကွဲတမျိုးပြ၍ ဖွင့်ထားသည့်အလျောက် ဤသုတ်ဋီကာ၌ ထိုမူကွဲအပါအဝင် ဝစနတ္ထနှစ်မျိုး ဖွင့်ပြ၏။
ဒီ, ပါထိကဝဂ်ဋီကာ (၇၃) စသော များစွာသော ဋီကာတို့၌ ဒိဋ္ဌတ္တာ ပတ္တောတိပိ ပါဌောဟု တညီတညွတ်တည်း ရှိကြသော်လည်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ၊ ဒု (၄၆၇) ၌ကား "ဒိဋ္ဌိယာ ပတ္တော"တိ ဝါ ဝါဋ္ဌောဟု ရှီ၏။ ထိုသို့ပင် စာမူ မတူသောလည်း "စတုသစ္စဒဿနသင်္ခါတာယ ဒိဋ္ဌိယာ နိရောဓံ ပတ္တောတိ အတ္တော( နိရောဓဿ ပတတ္တံ ဒဿေတိ) ဟု အနက်ဖွင့်ပုံကား ကူညီကြပေ၏။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ အတိုင်း မူရင်းပါဌ်ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။ သို့သော် ဤပါဠိတော်၌ကား ဤသုဋီကာ အဖွင့်နှင့် "ဒိဋ္ဌိတ္တာ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌီပ္ပတ္တောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ သမ္ပယုတ္တေန မညီန္ဒြိယေန ပဌမံ နိဗ္ဗာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ပစ္ဆာ သောတာပတ္တိဖလာဒိဝသေန နိဗ္ဗာနံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌီပ္ပတ္တော" ဟူသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ဋ္ဌ၊ ဒု၊ ၁၆၂ အဖွင့်သို့ လိုက်၍ အနက်ပြန်ဆိုထားပါသည်။
ကာယသက္ခိဣျင့် ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်အရေအတွက်။ ။ ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်ကဲ့သို့ပင် ဤဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တနှင့် သဒ္ဒါဝိမုတ္တိပုဂ္ဂိုလ် အရေအတွက်မှာ သောတာပတ္တိဖိုလ် ပုဂ္ဂိုလ်မှ အရဟတ္တမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်အထိ ခြောက်ယောက်စီပင်တည်း။ ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်သည် သမာပတ်ရှစ်ပါးလုံးရ၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်တိုကား အရူပသမာပတ်ကို မရကြ၊ ထို့ကြောင့် (က) သုက္ခဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်နှင့် (ခ) ရူပဈာန်လေးမျိုးတို့တွင် တမျိုးမျိုးမှ ထ၍ အလယ်သေက္ခ (၆) ဦး အဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦးဟု ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်တို့ နောက်ထပ်ငါးမျိုးစီ ရှိကြောင်းကိုလည်း သိပါ၊ ဤနေရာ၌ အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ၊ တ၊ (၄၄) စသည်တို့ ပုဂ္ဂိုလ်ခွဲခြားပုံနှင့် မဇ္ဈိမပဏ်ဋီ (၈၇)တို့ကို တိုက်ဆိုင်ကြည်လျှင် သိသာပါသည်။ ဝါ၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ပြီးသည် အဖြစ်ကြောင့် အလယ်မဂ်ဖိုလ် ခြောက်ပါးဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ။ပ။၊ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော၊ (အားလုံးစုံ အကုန်အစင် လွတ်မြောက်သည် မဟုတ်သေးဘဲ) သဒ္ဓါတရားသက်သက်ဖြစ်သာ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ [သဒ္ဓါယ သဒ္ဓါမတ္တေန ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။] ဝါ၊ သဒ္ဓါတရားဖြင့် နိဗ္ဗာန်၌ ကောင်းစွာ သက်ဝင်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ [သဒ္ဓါယ ဝိမုတ္တော အဓိမုတ္တော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။] ။ပ။ ဓမ္မာနုသာရီ၊ (ရှေ့ဆောင် ရှေ့သွား ပဓာနအနေအားဖြင့်ဖြစ်သော)။ ပဌမမဂ်ပညာတရားသို့ အစဉ်လိုက်သော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ [ပဌမမဂ္ဂပညာသင်္ခါတံ ဓမ္မံ အနုဿရတိ အနုဂစ္ဆတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ]။ ဝါ၊ ပညာကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနထားလျက် အရိယမဂ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ။ပ။၊ သဒ္ဓါနုဿာရီ၊ (ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနအနေအားဖြင့် ဖြစ်သော) သဒ္ဓါသို့ အစဉ်လိုက်သော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ ဝါ၊ သဒ္ဓါကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနထားလျက် အရိယမဂ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသော သောတာပတ်တိမဂ် ပုဂ္ဂိုလ်ပါတည်း။ အသုကော၊ ထို ရဟန်းသည်။ သီလဝါ၊ သီလရှိ၏။ ကလျာဏဓမ္မော၊ ကောင်းသော သဘောရှိ၏။ အသုကော၊ သည်။ ဒုဿီလော၊ သီလမရှိ။ ပါပဓမ္မော၊ ယုတ်မာသော သဘောရှိ၏။ ဣတိ၊ ဤိသု့။ (ဘာသန္တိ၊ ကုန်၏)။ တေ၊ ထို ရဟန်းတို့သည်။ တေန၊ ထိုသို့ပြောဆိုခြင်းကြောင့်။ လာဘံ၊ ပစ္စည်းလာဘ်ကို။ လဘန္တိ၊ ရကြကုန်၏။
တေ၊ ထိုရဟန်းတို့သည်။
တံ လာဘံ၊ ထို ပစ္စည်းလာဘ်ကို။
လဘိတွာ၊ ရကြ၍။
ဂထိတာ၊ တဏှာသည် ချုပ်နှောင်အပ်ကုန်လျက်။
ဝါ၊ တဏှာ၏ ချုပ်နှောင်မှုကိုခံကြရကုန်လျက်။
မုစ္ဆိတာ၊ တဏှာဖြင့် တွေဝေမေ့မြောနေကြကုန်လျက်။
အဇ္ဈောပန္နာ၊ တဏှာသည် အလွန်အကဲ ဖိစီးလွှမ်းမိုးအပ်ကုန်လျက်။
အဇ္ဈော ပန္နာ။ ။ အဇ္ဈောပန္န- အဝိ+ ဩပန္န။ အဓိ(အဝိဘဝိတွာ) - လွန်ကဲစွာ ဖြစ်၍+ဩပန္န (အဝ+ပဒ+တ)- ဖိစီးလွှမ်းမိုးခံရသူ။ တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁၂၄) နှင့် စတုက္ကနိပါတ် (၂၈) သုတ်တို့၌လည်းဖွင့်၏။ မဇ္ဈိမ ပဏ်ဋ္ဌ၊ နှာ၊ ၃၅ ၌ "အဇ္ဈာပနန( အဓိအာပန္န)" ဟုလည်း တွေ့ရ၏။ သာဓာတ် (သောဓာတ်) ဖြစ် အဇ္ဈောသာန (အဇ္ဈောသိတ) ဟူသော ပါဌ်သည် အဇ္ဈောသာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဌိတာ- ဟူသော အဖွင့်နှင့် လျော်၏။ တဖန် "အဓိ+ အဝ+ သဒ+တ" ဖြင့် အဇ္ဈောသန္နာ ဟုလည်း တွေ့ရသေး၏။ သီလက္ခန်ဋ္ဌ၊ ၃၃၅ "ဩဂါဠှာ" ဟူသော အဖွင့်သည် ထိုသာဓာတ်နှင့် ကိုက်ညီ၏။ စာမူ အမျိုးမျိုးရှိနေရကား အသင့်လျော်သုံးမူကို ရွေးချယ်ကြပါကုန်။
ဝါ၊ တဏှာဖြင့် မျိုချ၍ အညွန့်တုံး အဆုံးသတ်ကြကုန်လျက်။
[ပစ္စည်းလာဘ်လာဘရ၍ ကုသိုလ်တရား မဖြစ်ပွားနိုင်တော့ဘဲ ဂွတ်ကနဲ မျိုချလိုက်သကဲ့သို့ တဏှာဖြင့်သာ အဆုံးသတ်ကုန်လျက်ဟူလို။]
အနာဒီနဝဒဿာဝိနော၊ (ပစ္စဝေက္ခဏာ မဆင်ခြင်ဘဲ စားသုံးခြင်း၌) အပြစ်ကို မမြင်ကြကုန်ဘဲ။
အနိဿရဏပညာ၊ (ပစ္စည်းလေးပါး၌ တပ်မက်သော) ဆန္ဒရာဂမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း ပညာမရှိကုန်ဘဲ။
ပရိဘုဉ္စန္တိ၊ စားသုံးကြကုန်၏။
။ပ။၊
ဝဏ္ဏံ၊ ကို။
န ဘာသန္တိ၊ မပြောဆိုကုန်။
(ကိန္တိ၊ သို့။
န ဘာသန္တိ၊ ဟူမူ)။
။ပ။၊
ပါပဓမ္မော၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(န ဘာသန္တိ၊ ကုန်)။
တေ၊ ထို ရဟန်းတို့သည်။
တေန၊ ထိုသို့ မပြောဆိုကြခြင်းကြောင့်။
လာဘံ ။ပ။၊
အဂထိတာ၊ တဏှာသည် မချုပ်နှောင် အပ်ကုန်ဘဲ။
အမုစ္ဆိတာ၊ တဏှာဖြင့် တွေဝေမေ့မြော မနေကုန်ဘဲ။
အနဇ္ဈာပန္နာ၊ တဏှာသည် အလွန်အကဲမဖိစီးမလွှမ်းမိုးအပ်ကုန်ဘဲ။
ဝါ၊ ဘဲ။
အာဒီနဝဒဿာဝိနော၊ (ပစ္စဝေက္ခဏာ မဆင်ခြင်ဘဲ စားသုံးခြင်း၌) အပြစ်ကို မြင်ကြကုန်လျက်။
နိဿရဏပညာ၊ .....ပညာရှိကုန်လျက်။
ပရိဘုဉ္စန္တိ ။ပ။၊
ဝိသမာ၊ မညီညာ မပြေပြစ်သော။
ဝါ၊ ကာယကံ စသည်မပြေညီသဖြင့် သွေဖီမှားယွင်း ချွတ်ချော်ခြင်း ရှိသော။
ပရိသာစ၊ လည်းကောင်း။
သမာ၊ ညီညာပြေပြစ်သော။
ပရိသာစ၊ လည်းကောင်းတည်း။
။ပ။၊
အဓမ္မကမ္မာနိ၊ တရားကင်းမဲ့သော အမှုတို့သည်။
အဓမ္မကမ္မာနိ, ဓမ္မကမ္မာနိ။ ။ နတ္ထိ ဓမ္မော ဧတေသံ ကမ္မာနနန္တိ အဓမ္မာနိ၊ အဓမ္မာနိ အဓမ္မကမ္မာနိ။ (တနည်း) ဓမ္မေန ကတာနိ ကမ္မာနိ ဓမ္မကမ္မာနိ၊ န ဓမ္မကမ္မာနီ အဓမ္မကမ္မာနိ၊ ဓမ္မော ဧတေသံ ကမ္မာနံ အတ္ထီတိ ဓမ္မာနိ၊ ဓမ္မာနိ ကမ္မာနိ စသည်ဆို။ ဓမ္မောတိ ပါဠိယာ အဓိဝစနံ၊ တသ္မာ ယံ ယထာဝုတ္တာယ ပါဠိယာ န ကရိယတိ၊ တံ အဓမ္မကမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိနည်း မဟာပါဋ္ဌ၊ ၄၂၆။ ဓမ္မဝါဒိ၌ ဓမ္မသဒ္ဒါကိုကား သစ္စ၏ ပရိယာယ်ဟု ကင်္ခါဋိသစ်၊ ၄၄၇ ၌ မိန့်၏။ ဤ၌ ဓမ္မနှင့် ဝိနယအထူးမရှိ၊ ပရိယာယ်သာ။
ဝါ၊ တရားဒေသနာဖြင့် မပြုအပ်သော အမှုတို့သည်။
ပဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဓမ္မကမ္မာနိ၊ တရားရှိသော အမှုတို့သည်။
ဝါ၊ တရားဒေသနာတော်ဖြင့် ပြုအပ်သော အမှုတို့သည်။
န ပ္ပဝတ္တန္တိ၊ မဖြစ်ကုန်။
အဝိနယကမ္မာနိ၊ ဝိနည်းတရားကင်းမဲ့သော အမှုတို့သည်။
ဝါ၊ ဝိနည်းတရားဖြင့် မပြုအပ်သော အမှုတို့သည်။
။ပ။၊
ဝိနိယကမ္မာနိ၊ ဝိနည်းတရားရှိသော အမှုတို့သည်။
ဝါ၊ ဝိနည်းတရားဖြင့် ပြုအပ်သော အမှုတို့သည်။
။ပ။၊
ဒိပ္ပန္တိ၊ တောက်ပြောင် ထင်ရှားကုန်၏။
။ပ။၊
အဓမ္မိကာ၊ တရားဒေသနာ၌ မယှဉ်သော။
ပရိသာစ၊ လည်းကောင်း။
ဓမ္မိကာ၊ တရားဒေသနာ၌ ယှဉ်သော။
။ပ။၊
အဓမ္မဝါဒီနိ၊ ဟုတ်မှန်သော တရားသဘောကို ပြောဆိုလေ့ မရှိသော။
ပရိသာ စ၊ လည်းကောင်း။
ဓမ္မဝါဒီနိ၊ ဟုတ်မှန်သော တရား သဘောကို ပြောဆိုလေ့ရှိသော ။
။ပ။၊
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
ဓမ္မကံ ဝါ၊ ဟုတ်မှန်သော တရားသဘော၌ ယှဉ်သည်သော်လည်း ဖြစ်သော။
အဓမ္မိကံဝါ၊ ဟုတ်မှန်သော တရားသဘော၌ မယှဉ်သည်သော်လည်း ဖြစ်သော။
အဓိကရဏံ၊ (ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်း စသော လေးမျိုးသော) အဓိကရုဏ်းကို။
အာဒိယန္တိ၊ ဆွဲကိုင်ကြကုန်၏။
ဝါ၊ ဖြစ်ပေါ်လာစေကြကုန်၏။
တေ၊ ထိုရဟန်းတို့သည်။
တံ အဓိကရဏံ၊ ထို အဓိကရုဏ်းကို။
အာဒိယိတွာ၊ ဆွဲကိုင်ကြပြီး၍။
ဝါ၊ ဖြစ်ပေါ်လာစေကြပြီး၍။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
နစေဝ သညာပေန္တိ၊ ကောင်းစွာလည်း မသိမြင်စေ ကြကုန်။
။
(အခြေအမြစ်မှစ၍ အဓိကရုဏ်း ငြိမ်းပျောက်အောင် သဘောပေါ် နားဝင် မသိမြင်စေကြကုန်)။
သညတ္တိံ၊ ကောင်းစွာသ ဘောပေါက် သိမြင်စေ ခြင်းငှာ။
န စ ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ ချဉ်းကပ်စုဝေးကြသည်လည်း မဟုတ်ကုန်။
(တံ အဓိကရဏံ၊ ကို။
အညမညံ၊ ချင်း)။
န စ နိဇ္ဈာပေန္တိ )၊ (အခြေအမြစ်မှစ၍) ကြည့်ရှု စစ်ဆေးစေကြသည်လည်း မဟုတ်ကုန်။
နိဇ္ဈတ္တိံ၊ (အချင်းချင်း) ကြည့်ရှု စစ်ဆေးစေခြင်းငှာ။
န စ ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ ကုန်။
တေ၊ ထိုရဟန်းတို့သည်။
အသညတ္တိဗလာ၊ ကောင်းစွာ သဘောမပေါက်စေခြင်းဟူသော စွမ်းအားရှိကြကုန်လျက်။
ဝါ၊ ကောင်းစွာ သဘောပေါက်အောင် မပြောပြ မဆွေးနွေးကြခြင်း၌ စိတ်အား ထက်သန်နေကြကုန်လျက်။
အနိဇ္ဈတ္တိဗလာ၊ မကြည့်ရှု မစစ်ဆေးစေခြင်းဟူသော စွမ်းအားရှိကြကုန်လျက်။
ဝါ၊ (အခြေအမြစ်မှစ၍ အဓိကရုဏ်းကို) မစစ်ဆေးစေခြင်း၌ စိတ်အားထက်သန်နေကြကုန်လျက်။
အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂမန္တိနော၊ အဓမ္မိက အဓိကရုဏ်းကို စွန့်လွှတ်ခြင်းငှာ မတိုင်ပင်ကြကုန်ဘဲ။
တမေဝ အဓိကရဏံ၊ ထိုအဓိကရုဏ်းကိုပင်။
ထာမသာ၊ မိမိ အယူအဆ ခွန်အားဖြင့်။
ပရာမာသာ၊ မိမိအယူအဆဖြင့် လွဲမှားစွာ သုံးသပ်ခြင်းဖြင့်။
အဘိနိဝိဿ၊ အလွန်အကဲစွဲလန်း နစ်ဝင်ကြကုန်၍။
"ဣဒမေဝ၊ ဤငါ့စကားသည်သာ။
သစ္စံ၊ အမှန်တည်း။
အညံ၊ အခြားသူ၏ စကားသည်။
မောဃံ၊ အချည်းနှီးအလကားတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဝေါဟရန္တိ၊ ပြောဆိုကြကုန်၏။
။ပ။၊
သညာပေန္တိ စေဝ၊ ကောင်းစွာလည်း သဘောပေါက် သိမြင်စေကြကုန်၏။
သညတ္တိံ၊ ငှာ။
ဥပဂစ္ဆန္တိစ၊ ချည်းကပ်စုဝေးလည်း စုဝေးကြကုန်၏။
နိဇ္ဈာပေန္တိစ၊ ကြည့်ရှုစစ်ဆေးစေလည်း စစ်ဆေးစေကြကုန်၏။
နိဇ္ဈတ္တိံ၊ ငှာ။
ဥပဂစ္ဆန္တိစ၊ ၏။
တေ၊ တို့သည်။
သညတ္တိဗလာ၊ ကောင်းစွာ သဘောပေါက်စေခြင်းဟူသော စွမ်းအားရှိကြကုန်လျက်။
ဝါ၊ လျက်။
။ပ။၊
ပဋိနိဿဂ္ဂပန္တိနော၊ အဓမ္မိကအဓိကရုဏ်းကို စွန့်လွှတ်ခြင်းငှာ တိုင်ပင်ကြကုန်လျက်။
တမေဝ ။ပေ။ န ဝေါဟရန္တိ၊ မပြောကြကုန်။
။ပ။၊
ပဌမော၊ ရှေးဦးစွာသော။
ပဏ္ဏာသကော၊ သုတ်ငါးဆယ် အပေါင်းသည်။
သမတ္တော၊ ပြီးပြီ။
[၅၂သုတ်ရှိနေ၏။ သို့သော် အမ္မကံ ဦနံ ဝါ အဓိကံဝါ ဂဏနူပဂံ န ဟောတိ။]