Issues
Select Version
Chakkanipāta-aṭṭhakathā
Chakkanipāta-aṭṭhakathā

3. Anuttariyavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Anuttariyavaggo

1-2.
Sāmakasuttādivaṇṇanā

21-22.
TatiyassaV3.102P3.353 paṭhame sāmagāmaketi sāmakānaṃ ussannattā evaṃladdhanāme gāmake .
Pokkharaṇiyāyan ti pokkharaṇiyānāmake vihāre .
Abhikkantāya rattiyāti rattiyā paṭhamayāmaṃ atikkamma majjhimayāme sampatte .
Abhikkantavaṇṇāti abhikkantaatimanāpavaṇṇā .
Kevalakappan ti sakalakappaṃ .
Pokkharaṇiyaṃ obhāsetvāti pokkharaṇiyānāmakaṃ mahāvihāraṃ attano obhāsena pharitvā .
Samanuññoti samānaanuñño samānacitto .
Dovacassatāti dubbacabhāvo .
Pāpamittatāti lāmakamittatāM3.100 .
Imasmiṃ sutte parihāniyadhammāva kathitā .
Dutiye aparihāniyadhammā lokuttaramissakā kathitā .

3. Bhayasuttavaṇṇanā

23. Tatiye kāmarāgarattāyan ti kāmarāgaratto ayaṃ .
Chandarāgavinibaddhoti chandarāgena vinibaddho .
Bhayāti cittutrāsabhayā .
Paṅkāti kilesapaṅkato .
Saṅgo paṅko ca ubhayan ti saṅgo ca paṅko ca idampi ubhayaṃ .
Ete kāmā pavuccanti , yattha satto puthujjanoti yasmiṃ saṅge ca paṅke ca puthujjano satto laggo laggito palibuddho .
Upādāneti catubbidhe upādāne .
Jātimaraṇasambhaveti jātiyā ca maraṇassa ca sambhave paccayabhūte .
AnupādāP3.354 vimuccantīti anupādiyitvā vimuccanti .
Jātimaraṇasaṅkhayeti jātimaraṇānaṃ saṅkhayasaṅkhāte nibbāne , nibbānārammaṇāya vimuttiyā vimuccantīti attho .
Imasmiṃ ṭhāne vivaṭṭetvā arahattameva patto esa bhikkhu .
Idāni taṃ khīṇāsavaṃ thomento te khemappattātiādimāha .
Tattha khemappattāti khemabhāvaṃ pattā .
Sukhinoti lokuttarasukhena sukhitā .
Diṭṭhadhammābhinibbutāti abbhantare kilesābhāvena diṭṭhadhammeyeva abhinibbutā .
Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathetvā gāthāsu vaṭṭavivaṭaṃ kathitaṃ .

4. Himavantasuttavaṇṇanā

24. CatuttheV3.103 padāleyyāti bhindeyya .
Chavāyāti lāmikāya .
Samādhissa samāpattikusalo hotīti āhārasappāyautusappāyāni pariggahetvā samādhiṃ samāpajjituṃ kusalo hoti cheko samattho paṭibalo .
Samādhissa ṭhitikusaloti samādhissa ṭhitiyaṃ kusalo , samādhiṃ ṭhapetuṃ sakkotīti attho .
Samādhissa vuṭṭhānakusaloti samādhissa vuṭṭhāne kusalo , yathāparicchedena vuṭṭhātuṃ sakkotīti attho .
Samādhissa kallitakusaloti samādhissa kallatāya kusalo , samādhicittaṃ hāsetuṃ kallaṃ kātuṃ sakkotīti attho .
Samādhissa gocarakusaloti samādhissa asappāye anupakārake dhamme vajjetvā sappāye upakārake sevantopi ,‘‘ ayaṃ samādhinimittārammaṇoM3.101 ayaṃ lakkhaṇārammaṇo ’’ ti jānantopi samādhissa gocarakusalo nāma hoti .
Samādhissa abhinīhārakusaloti upariuparisamāpattisamāpajjanatthāyaP3.355 paṭhamajjhānādisamādhiṃ abhinīharituṃ sakkonto samādhissa abhinīhārakusalo nāma hoti .
So paṭhamajjhānā vuṭṭhāya dutiyaṃ samāpajjati , dutiyajjhānā … pe … tatiyajjhānā vuṭṭhāya catutthaṃ samāpajjatīti .

5. Anussatiṭṭhānasuttavaṇṇanā

25. Pañcame anussatiṭṭhānānīti anussatikāraṇāni .
Itipi so bhagavātiādīni visuddhimagge ( visuddhi .1.123 ādayo ) vitthāritāneva .
Idampi kho , bhikkhave , ārammaṇaṃ karitvāti idaṃ buddhānussatikammaṭṭhānaṃ ārammaṇaṃ karitvā .
Visujjhantīti paramavisuddhiṃ nibbānaṃ pāpuṇanti .
Sesaṃ sabbattha uttānatthameva .
Imasmiṃ pana sutte cha anussatiṭṭhānāni missakāni kathitānīti veditabbāni .

6. Mahākaccānasuttavaṇṇanā

26. Chaṭṭhe sambādheti pañcakāmaguṇasambādhe .
Okāsādhigamoti ettha okāsā vuccanti cha anussatiṭṭhānāni , tesaṃ adhigamo .
Visuddhiyāti visujjhanatthāya .
Sokaparidevānaṃ samatikkamāyāti sokānañca paridevānañca samatikkamatthāya .
Atthaṅgamāyāti atthaṃ gamanatthāyaV3.104 .
Ñāyassa adhigamāyāti sahavipassanakassa maggassa adhigamanatthāya .
Nibbānassa sacchikiriyāyāti apaccayaparinibbānassa paccakkhakiriyatthāya .
Sabbasoti sabbākārena .
Ākāsasamenāti alagganaṭṭhena ceva apalibuddhaṭṭhena ca ākāsasadisena .
Vipulenāti na parittakena .
Mahaggatenāti mahantabhāvaṃ gatena , mahantehi vā ariyasāvakehi gatena , paṭipannenāti attho .
AppamāṇenātiP3.356 pharaṇaappamāṇatāya appamāṇena .
Averenāti akusalaverapuggalaverarahitena .
Abyāpajjhenāti kodhadukkhavajjitena .
Sabbametaṃ buddhānussaticittameva sandhāya vuttaṃ .
Paratopi eseva nayo .
Visuddhidhammāti visujjhanasabhāvā .
Imasmimpi sutte cha anussatiṭṭhānāni missakāneva kathitānīti .

7. Paṭhamasamayasuttavaṇṇanā

27. SattameM3.102 manobhāvanīyassāti ettha manaṃ bhāveti vaḍḍhetīti manobhāvanīyo .
Dassanāyāti dassanatthaṃ .
Nissaraṇan ti niggamanaṃ vūpasamanaṃ .
Dhammaṃ desetīti kāmarāgappajahanatthāya asubhakammaṭṭhānaṃ katheti .
Dutiyavārādīsu byāpādappahānāya mettākammaṭṭhānaṃ , thinamiddhappahānāya thinamiddhavinodanakammaṭṭhānaṃ , ālokasaññaṃ vā vīriyārambhavatthuādīnaṃ vā aññataraṃ , uddhaccakukkuccappahānāya samathakammaṭṭhānaṃ , vicikicchāpahānāya tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇakathaṃ kathento dhammaṃ desetīti veditabbo .
Āgammāti ārabbha .
Manasikarototi ārammaṇavasena citte karontassa .
Anantarā āsavānaṃ khayo hotīti anantarāyena āsavānaṃ khayo hoti .

8. Dutiyasamayasuttavaṇṇanā

28. Aṭṭhame maṇḍalamāḷeti bhojanasālāya .
Cārittakilamathoti piṇḍapātacariyāya uppannakilamatho .
Bhattakilamathoti bhattadaratho .
Vihārapacchāyāyan ti vihārapaccante chāyāya .
YadevassaP3.357 divā samādhinimittaṃ manasikataṃ hotīti yaṃ eva tassa tato purimadivasabhāge samathanimittaṃ citte kataṃ hoti .
Tadevassa tasmiṃ samaye samudācaratīti taṃyeva etassa tasmiṃ samaye divāvihāre nisinnassa manodvāre sañcarati .
Ojaṭṭhāyīti ojāya ṭhito patiṭṭhito .
PhāsukassaV3.105 hotīti phāsukaṃ assa hoti .
Sammukhāti kathentassa sammukhaṭṭhāne .
Sutan ti sotena sutaṃ .
Paṭiggahitan ti cittena paṭiggahitaṃ .

9. Udāyīsuttavaṇṇanā

29. Navame udāyin ti lāḷudāyittheraṃ .
Suṇomahaṃ , āvusoti , āvuso , nāhaṃ badhiro , suṇāmi bhagavato vacanaṃ , pañhaṃ pana upaparikkhāmīti .
Adhicittan ti samādhivipassanācittaṃ .
Idaṃ , bhante , anussatiṭṭhānan ti idaṃ jhānattayasaṅkhātaṃ anussatikāraṇaṃ .
Diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattatīti imasmiṃyeva attabhāve sukhavihāratthāya pavattati .
Ālokasaññan ti ālokanimitte uppannasaññaṃ .
Divā saññaṃ adhiṭṭhātīti divāti saññaṃ ṭhapetiM3.103 .
Yathā divā tathā rattin ti yathānena divā ālokasaññā manasikatā , rattimpi tatheva taṃ manasi karoti .
Yathā rattiṃ tathā divāti yathā vānena rattiṃ ālokasaññā manasikatā , divāpi taṃ tatheva manasi karoti .
Vivaṭenāti pākaṭena .
Apariyonaddhenāti nīvaraṇehi anonaddhena .
Sappabhāsaṃ cittaṃ bhāvetīti dibbacakkhuñāṇatthāya sahobhāsakaṃ cittaṃ brūheti vaḍḍheti .
Yaṃ pana ‘‘ ālokasaññaṃP3.358 manasi karotī ’’ ti vuttaṃ , taṃ thinamiddhavinodanālokasaññaṃ sandhāya vuttaṃ , na dibbacakkhuñāṇālokanti veditabbaṃ .
Ñāṇadassanappaṭilābhāyāti dibbacakkhusaṅkhātassa ñāṇadassanassa paṭilābhāya .
Imameva kāyan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ siyā , taṃ sabbaṃ sabbākārena vitthārato visuddhimagge kāyagatāsatikammaṭṭhāne vuttaṃ .
Kāmarāgappahānāyāti pañcakāmaguṇikassa rāgassa pahānatthāya .
Seyyathāpi passeyyāti yathā passeyya .
Sarīran ti matasarīraṃ .
Sivathikāya chaḍḍitan ti susāne apaviddhaṃ .
Ekāhaṃ matassa assāti ekāhamataṃ .
Dvīhaṃ matassa assāti dvīhamataṃ .
Tīhaṃ matassa assāti tīhamataṃ .
Bhastā viya vāyunā uddhaṃ jīvitapariyādānā yathānukkamaṃ samuggatena sūnabhāvena dhumātattā uddhumātaṃ , uddhumātameva uddhumātakaṃ .
Paṭikūlattā vā kucchitaṃ uddhumātanti uddhumātakaṃ .
Vinīlaṃ vuccati viparibhinnavaṇṇaṃ , vinīlameva vinīlakaṃ .
Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vinīlanti vinīlakaṃ .
Maṃsussadaṭṭhānesu rattavaṇṇassa pubbasannicayaṭṭhānesu setavaṇṇassa yebhuyyena ca nīlavaṇṇassa nīlaṭṭhāne nīlasāṭakapārutasseva chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ .
Paribhinnaṭṭhānehi navahi vā vaṇamukhehi vissandamānaṃ pubbaṃ vipubbaṃ , vipubbamevaV3.106 vipubbakaṃ .
Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vipubbanti vipubbakaṃ .
Vipubbakaṃ jātaṃ tathābhāvaṃ gatanti vipubbakajātaṃ .
SoP3.359 imameva kāyan ti so bhikkhu imaṃ attano kāyaṃ tena kāyena saddhiṃ ñāṇena upasaṃharati upaneti .
Kathaṃ ?
Ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatītoti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – āyu usmā viññāṇanti imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ atthitāya ayaṃ kāyo ṭhānagamanādikhamo hoti , imesaṃ pana vigamā ayampi evaṃdhammo evaṃpūtikasabhāvoyevāti .
Evaṃbhāvīti evamevaṃ uddhumātādibhedo bhavissati .
Evaṃ anatītoti evaṃ uddhumātādibhāvaṃ anatikkanto .
Khajjamānan tiM3.104 udarādīsu nisīditvā udaramaṃsaoṭṭhamaṃsaakkhikamaṃsādīni luñcitvā luñcitvā khādiyamānaṃ .
Samaṃsalohitan ti sesāvasesamaṃsalohitayuttaṃ .
Nimmaṃsalohitamakkhitan ti maṃse khīṇepi lohitaṃ na sussati , taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ nimmaṃsalohitamakkhitan ’’ ti .
Aññenāti aññena disābhāgena .
Hatthaṭṭhikan ti catusaṭṭhibhedampi hatthaṭṭhikaṃ pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vippakiṇṇaṃ .
Pādaṭṭhikā dīsupi eseva nayo .
Terovassikānīti atikkantasaṃvaccharāni .
Pūtīnīti abbhokāse ṭhitāni vātātapavuṭṭhisamphassena terovassikāneva pūtīni honti , antobhūmigatāni pana cirataraṃ tiṭṭhanti .
Cuṇṇakajātānīti cuṇṇavicuṇṇaṃ hutvā vippakiṇṇāni .
SabbatthaP3.360 so imamevāti vuttanayena khajjamānādīnaṃ vasena yojanā kātabbā .
Asmimānasamugghātāyāti asmīti pavattassa navavidhassa mānassa samugghātatthāya .
Anekadhātupaṭivedhāyāti anekadhātūnaṃ paṭivijjhanatthāya .
Satova abhikkamatīti gacchanto satipaññāhi samannāgatova gacchati .
Satova paṭikkamatīti paṭinivattantopi satipaññāhi samannāgatova nivattati .
Sesapadesupi eseva nayo .
Satisampajaññāyāti satiyā ca ñāṇassa ca atthāya .
Iti imasmiṃ sutte satiñāṇāni missakāni kathitānīti .

10. Anuttariyasuttavaṇṇanā

30. DasameV3.107 uccāvacan ti yaṃ kiñci mahantakhuddakaṃ , uccanīcaṃ vā .
Hīnan ti nihīnaṃ .
Gamman ti gāmavāsikānaṃ dassanaṃ .
Pothujjanikan ti puthujjanānaṃ santakaṃ .
Anariyan ti na ariyaṃ na uttamaṃ na parisuddhaṃ .
Anatthasaṃhitan ti na atthasannissitaṃ .
Na nibbidāyāti na vaṭṭe nibbindanatthāya .
Na virāgāyāti na rāgādīnaṃ virajjanatthāya .
Na nirodhāyāti na rāgādīnaṃ appavattinirodhāya .
Na upasamāyāti na rāgādīnaṃ vūpasamanatthāya .
Na abhiññāyāti na abhijānanatthāya .
Na sambodhāyāti na sambodhisaṅkhātassa catumaggañāṇassa paṭivijjhanatthāya .
Na nibbānāyāti na nibbānassa sacchikiriyāya .
Niviṭṭhasaddhoti patiṭṭhitasaddho .
NiviṭṭhapemotiP3.361 patiṭṭhitapemo .
Ekantagatoti ekantaṃ gato , acalappattoti attho .
Abhippasannoti ativiya pasanno .
Etadānuttariyan ti etaṃ anuttaraṃ .
Hatthismimpi sikkhatīti hatthinimittaṃM3.105 sikkhitabbaṃ hatthisippaṃ sikkhati .
Sesapadesupi eseva nayo .
Uccāvacan ti mahantakhuddakaṃ sippaṃ sikkhati .
Upaṭṭhitā pāricariyeti pāricariyāya paccupaṭṭhitā .
Bhāvayanti anussatin ti anuttaraṃ anussatiṃ bhāventi .
Vivekappaṭisaṃyuttan ti nibbānanissitaṃ katvā .
Kheman ti nirupaddavaṃ .
Amatagāminan ti nibbānagāminaṃ , ariyamaggaṃ bhāventīti attho .
Appamāde pamoditāti satiyā avippavāsasaṅkhāte appamāde āmoditā pamoditā .
Nipakāti nepakkena samannāgatā .
Sīlasaṃvutāti sīlena saṃvutā pihitā .
Te ve kālena paccentīti te ve yuttappayuttakāle jānanti .
Yattha dukkhaṃ nirujjhatīti yasmiṃ ṭhāne sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ nirujjhati , taṃ amataṃ mahānibbānaṃ te bhikkhū jānantīti .
Imasmiṃ sutte cha anuttariyāni missakāni kathitānīti .
Anuttariyavaggo tatiyo .