1. Soṇasuttavaṇṇanā
55. Chaṭṭhassa
V3.125M3.123 paṭhame soṇoti sukhumālasoṇatthero .Sītavaneti evaṃnāmake susāne .
Tasmiṃ kira paṭipāṭiyā pañca caṅkamanapaṇṇasālāsatāni māpitāni , tesu thero attano sappāyacaṅkamanaṃ gahetvā samaṇadhammaṃ karoti .
Tassa āraddhavīriyassa hutvā caṅkamato pādatalāni bhijjiṃsu , jāṇūhi caṅkamato jāṇukānipi hatthatalānipi bhijjiṃsu , chiddāni ahesuṃ .
Evaṃ āraddhavīriyo viharanto obhāsanimittamattakampi dassetuṃ nāsakkhi .
Tassa vīriyena kilamitakāyassa koṭiyaṃ pāsāṇaphalake nisinnassa yo vitakko udapādi , taṃ dassetuṃ atha kho āyasmatotiādi vuttaṃ .
Tattha
P3.389 āraddhavīriyāti paripuṇṇapaggahitavīriyā .Na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccatīti sace hi ahaṃ ugghaṭitaññū vā assaṃ vipañcitaññū vā neyyo vā , nūna me cittaṃ vimucceyya .
Addhā panasmi padaparamo , yena me cittaṃ na vimuccatīti sanniṭṭhānaṃ katvā saṃvijjanti kho panātiādīni cintesi .
Tattha bhogāti upayogatthe paccattaṃ .
Pāturahosīti therassa cittācāraṃ ñatvā ‘‘ ayaṃ soṇo ajja sītavane padhānabhūmiyaṃ nisinno imaṃ vitakkaṃ vitakketi , gantvāssa vitakkaṃ sahotthaṃ gaṇhitvā vīṇopamaṃ kammaṭṭhānaṃ kathessāmī ’’ ti pamukhe pākaṭo ahosi .
Paññatte āsaneti padhānikabhikkhū attano vasanaṭṭhāne ovadituṃ āgatassa buddhassa bhagavato nisīdanatthaṃ yathālābhena āsanaṃ paññāpetvāva padhānaṃ karonti , aññaṃ alabhamānā purāṇapaṇṇānipi santharitvā upari saṅghāṭiṃ paññapenti .
Theropi āsanaṃ paññāpetvā padhānaṃ akāsi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ paññatte āsane ’’ ti .
Taṃ kiṃ maññasīti satthā ‘‘ imassa bhikkhuno avasesakammaṭṭhānehi attho natthi , ayaṃ gandhabbasippe
V3.126 cheko ciṇṇavasī , attano visaye kathiyamānaṃM3.124 khippameva sallakkhessatī ’’ ti vīṇopamaṃ kathetuṃ ‘‘ taṃ kiṃ maññasī ’’ tiādimāha .Vīṇāya tantissare kusalatā nāma vīṇāya vādanakusalatā , so ca tattha kusalo .
Mātāpitaro hissa ‘‘ amhākaṃ putto aññaṃ sippaṃ sikkhanto kāyena kilamissati , idaṃ pana sayane
P3.390 nisinneneva sakkā uggaṇhitun ’’ ti gandhabbasippameva uggaṇhāpesuṃ .Tassa –
‘‘ Satta sarā tayo gāmā , mucchanā ekavīsati ;
Ṭhānā ekūnapaññāsa , iccete saramaṇḍalā ’’ ti .
–
Ādikaṃ gandhabbasippaṃ sabbameva paguṇaṃ ahosi .
Accāyatāti atiāyatā kharamucchanā .
Saravatīti sarasampannā .
Kammaññāti kammakkhamā kammayoggā .
Atisithilāti mandamucchanā .
Same guṇe patiṭṭhitāti majjhime sare ṭhapetvā mucchitā .
Accāraddhan ti atigāḷhaṃ .
Uddhaccāya saṃvattatīti uddhatabhāvāya saṃvattati .
Atilīnan ti atisithilaṃ .
Kosajjāyāti kusītabhāvatthāya .
Vīriyasamathaṃ adhiṭṭhahāti vīriyasampayuttaṃ samathaṃ adhiṭṭhaha , vīriyaṃ samathena yojehīti attho .
Indriyānañca samataṃ paṭivijjhāti saddhādīnaṃ indriyānaṃ samataṃ samabhāvaṃ adhiṭṭhāhi .
Tattha saddhaṃ paññāya , paññañca saddhāya , vīriyaṃ samādhinā , samādhiñca vīriyena yojayatā indriyānaṃ samatā adhiṭṭhitā nāma hoti .
Sati pana sabbatthikā , sā sadā balavatīyeva vaṭṭati .
Tañca pana tesaṃ yojanāvidhānaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.60-62) pakāsitameva .
Tattha ca nimittaṃ gaṇhāhīti tasmiñca samabhāve sati yena ādāse mukhabimbeneva nimittena uppajjitabbaṃ , taṃ samathanimittaṃ vipassanānimittaṃ magganimittaṃ phalanimittañca
P3.391 gaṇhāhi nibbattehīti evamassa satthā arahatte pakkhipitvā kammaṭṭhānaṃ kathesi .Tattha ca nimittaṃ aggahesīti samathanimittañca vipassanānimittañca aggahesi .
Cha ṭhānānīti cha kāraṇāni .
Adhimutto hotīti paṭivijjhitvā paccakkhaṃ katvā ṭhito hoti .
Nekkhammādhimuttotiādi sabbaṃ arahattavaseneva vuttaṃ .
Arahattañhi sabbakilesehi nikkhantattā nekkhammaṃ , teheva pavivittattā paviveko , byāpajjhābhāvato abyāpajjhaṃ , taṇhākkhayante uppannattā
M3.125 taṇhākkhayoV3.127 , upādānakkhayante uppannattā upādānakkhayo , sammohābhāvato asammohoti vuccati .Kevalaṃ saddhāmattakan ti paṭivedharahitaṃ kevalaṃ paṭivedhapaññāya asammissakaṃ saddhāmattakaṃ .
Paṭicayan ti punappunaṃ karaṇena vaḍḍhiṃ .
Vītarāgattāti maggapaṭivedhena rāgassa vigatattāyeva nekkhammasaṅkhātaṃ arahattaṃ paṭivijjhitvā sacchikatvā ṭhito hoti , phalasamāpattivihārena viharati , tanninnamānasoyeva ca hotīti attho .
Sesapadesupi eseva nayo .
Lābhasakkārasilokan ti catupaccayalābhañca tesaññeva sukatabhāvañca vaṇṇabhaṇanañca .
Nikāmayamānoti icchamāno patthayamāno .
Pavivekādhimuttoti paviveke adhimutto arahanti evaṃ arahattaṃ byākarotīti attho .
Sīlabbataparāmāsan ti sīlañca vatañca parāmasitvā gahitaṃ gahaṇamattaṃ .
Sārato
P3.392 paccāgacchantoti sārabhāvena jānanto .Abyāpajjhādhimuttoti abyāpajjhaṃ arahattaṃ byākaroti .
Imināva nayena sabbaṭṭhānesu attho daṭṭhabbo .
Apicettha ‘‘ nekkhammādhimuttoti imasmiṃyeva arahattaṃ kathitaṃ , sesesu pañcasu nibbānan ’’ ti eke vadanti .
Apare ‘‘ asammohādhimuttoti ettheva nibbānaṃ kathitaṃ , sesesu arahattan ’’ ti vadanti .
Ayaṃ panettha sāro – sabbesveva tesu arahattampi nibbānampi kathitamevāti .
Bhusāti balavanto dibbarūpasadisā .
Nevassa cittaṃ pariyādiyantīti etassa khīṇāsavassa cittaṃ gahetvā ṭhātuṃ na sakkonti .
Kilesā hi uppajjamānā cittaṃ gaṇhanti nāma .
Amissīkatan ti kilesā hi ārammaṇena saddhiṃ cittaṃ missaṃ karonti , tesaṃ abhāvā amissīkataṃ .
Ṭhitan ti patiṭṭhitaṃ .
Āneñjappattan ti acalappattaṃ .
Vayañcassānupassatīti tassa cesa cittassa uppādampi vayampi passati .
Bhusā vātavuṭṭhīti balavā vātakkhandho .
Neva sampakampeyyāti ekabhāgena cāletuṃ na sakkuṇeyya .
Na sampakampeyyāti thūṇaṃ viya sabbabhāgato kampetuṃ na sakkuṇeyya .
Na sampavedheyyāti vedhetvā pavedhetvā pātetuṃ na sakkuṇeyya .
Nekkhammaṃ
M3.126 adhimuttassāti arahattaṃ paṭivijjhitvā ṭhitassa khīṇāsavassa .Sesapadesupi
P3.393 arahattamevaV3.128 kathitaṃ .Upādānakkhayassa cāti upayogatthe sāmivacanaṃ .
Asammohañca cetasoti cittassa ca asammohaṃ adhimuttassa .
Disvā āyatanuppādan ti āyatanānaṃ uppādañca vayañca disvā .
Sammā cittaṃ vimuccatīti sammā hetunā nayena imāya vipassanāpaṭipattiyā phalasamāpattivasena cittaṃ vimuccati , nibbānārammaṇe adhimuccati .
Atha vā iminā khīṇāsavassa paṭipadā kathitā .
Tassa hi āyatanuppādaṃ disvā imāya vipassanāya adhigatassa ariyamaggassānubhāvena sabbakilesehi sammā cittaṃ vimuccati .
Evaṃ tassa sammā vimuttassa … pe … na vijjati .
Tattha santacittassāti nibbutacittassa .
Sesamettha uttānatthamevāti .