1. Paṭhamasāraṇīyasuttavaṇṇanā

11. DutiyassaV3.92 paṭhame sāraṇīyāti saritabbayuttakā .

Mettaṃ kāyakamman ti mettena cittena kātabbaṃ kāyakammaṃ .

Vacīkammamanokammesu pi eseva nayo .

Imāni ca pana bhikkhūnaṃ vasena āgatāni , gihīsupi labbhanti .

Bhikkhūnañhi mettena cittena ābhisamācārikadhammapūraṇaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma .

Gihīnaṃ cetiyavandanatthāya bodhivandanatthāya saṅghanimantanatthāya gamanaṃ , gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhe bhikkhū disvā paccuggamanaṃ , pattapaṭiggahaṇaṃ , āsanapaññāpanaṃ , anugamananti evamādikaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma .

Bhikkhūnaṃ mettena cittena ācārapaṇṇattisikkhāpanaṃ , kammaṭṭhānakathanaṃ , dhammadesanā , tepiṭakampi buddhavacanaṃ mettaṃ vacīkammaṃ nāma .

Gihīnaṃ ‘‘ cetiyavandanāya gacchāma , bodhivandanāya gacchāma , dhammassavanaṃ karissāma , dīpamālāpupphapūjaṃ karissāma , tīṇi sucaritāni samādāya vattissāma , salākabhattādīni dassāma , vassāvāsikaṃ dassāma , ajja saṅghassa cattāro paccaye dassāma , saṅghaṃ nimantetvā khādanīyādīni saṃvidahatha , āsanāni paññāpetha , pānīyaṃ upaṭṭhāpetha , saṅghaṃ paccuggantvāP3.339 ānetha , paññattāsane nisīdāpetvā ussāhajātā veyyāvaccaṃ karothā ’’ tiādivacanakāle mettaṃ vacīkammaṃ nāma .

Bhikkhūnaṃ pātova uṭṭhāya sarīrapaṭijagganaṃ cetiyaṅgaṇavattādīni ca katvā vivittāsane nisīditvā ‘‘ imasmiṃ vihāre bhikkhū sukhī hontu averā abyāpajjhā ’’ tiM3.90 cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma .

Gihīnaṃ ‘‘ ayyā sukhī hontu averā abyāpajjhā ’’ ti cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma .

Āvi ceva raho cāti sammukhā ca parammukhā ca .

Tattha navakānaṃ cīvarakammādīsu sahāyabhāvagamanaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma , therānaṃ pana pādadhovanadānādibhedaṃ sabbampi sāmīcikammaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma .

Ubhayehipi dunnikkhittānaṃ dārubhaṇḍādīnaṃ tesu avaññaṃV3.93 akatvā attanā dunnikkhittānaṃ viya paṭisāmanaṃ parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma .

‘‘ Devatthero tissatthero ’’ ti evaṃ paggayha vacanaṃ sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma .

Vihāre asantaṃ pana paṭipucchantassa ‘‘ kahaṃ amhākaṃ devatthero , kahaṃ amhākaṃ tissatthero , kadā nu kho āgamissatī ’’ ti evaṃ mamāyanavacanaṃ parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma .

Mettāsinehasiniddhāni pana nayanāni ummīletvā pasannena mukhena olokanaṃ sammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma .

‘‘ Devatthero tissatthero arogo hotu appābādho ’’ ti samannāharaṇaṃ parammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma .

Lābhāti cīvarādayo laddhapaccayā .

DhammikātiP3.340 kuhanādibhedaṃ micchājīvaṃ vajjetvā dhammena samena bhikkhācariyavattena uppannā .

Antamaso pattapariyāpannamattampīti pacchimakoṭiyā pattapariyāpannaṃ pattassa antogataṃ dvattikaṭacchubhikkhāmattampi .

Appaṭivibhattabhogīti ettha dve paṭivibhattāni nāma āmisapaṭivibhattaṃ pana puggalapaṭivibhattañca .

Tattha ‘‘ ettakaṃ dassāmi , ettakaṃ na dassāmī ’’ ti evaṃ cittena paṭivibhajanaṃ āmisapaṭivibhattaṃ nāma .

‘‘ Asukassa dassāmi , asukassa na dassāmī ’’ ti evaṃ cittena vibhajanaṃ pana puggalapaṭivibhattaṃ nāma .

Tadubhayampi akatvā yo appaṭivibhattaṃ bhuñjati , ayaṃ appaṭivibhattabhogī nāma .

Sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogīti ettha sādhāraṇabhogino idaṃ lakkhaṇaṃ – yaṃ yaṃ paṇītaṃ labhati , taṃ taṃ neva lābhenalābhaṃ-nijigīsanatāmukhena gihīnaṃ deti , na attanā paribhuñjati , paṭiggaṇhanto ca ‘‘ saṅghena sādhāraṇaṃ hotū ’’ ti gahetvā ghaṇṭiṃ paharitvā paribhuñjitabbaṃ saṅghasantakaṃ viya passati .

Imaṃ pana sāraṇīyadhammaṃ ko pūreti , ko na pūreti ?

Dussīlo tāva na pūreti .

Na hi tassa santakaṃ sīlavantā gaṇhanti .

Parisuddhasīlo panaM3.91 vattaṃ akhaṇḍento pūreti .

Tatridaṃ vattaṃ – yo hi odissakaṃ katvā mātu vā pitu vā ācariyupajjhāyādīnaṃ vā deti , so dātabbaṃ deti .

Sāraṇīyadhammo panassa na hoti , palibodhajagganaṃ nāma hoti .

Sāraṇīyadhammo hi muttapalibodhassa vaṭṭati .

Tena pana odissakaṃP3.341 dentena gilānagilānupaṭṭhākaāgantukagamikānañceva navapabbajitassa ca saṅghāṭipattaggahaṇaṃ ajānantassa dātabbaṃ .

Etesaṃ datvā avasesaṃ therāsanato paṭṭhāya thokaṃ thokaṃ adatvā yo yattakaṃ gaṇhāti , tassa tattakaṃ dātabbaṃ .

AvasiṭṭheV3.94 asati puna piṇḍāya caritvā therāsanato paṭṭhāya yaṃ yaṃ paṇītaṃ , taṃ taṃ datvā sesaṃ bhuñjitabbaṃ .

‘‘ Sīlavantehī ’’ ti vacanato dussīlassa adātumpi vaṭṭati .

Ayaṃ pana sāraṇīyadhammo susikkhitāya parisāya supūro hoti , susikkhitāya hi parisāya yo aññato labhati , so na gaṇhāti .

Aññato alabhantopi pamāṇayuttameva gaṇhati , na atirekaṃ .

Ayaṃ pana sāraṇīyadhammo evaṃ punappunaṃ piṇḍāya caritvā laddhaṃ laddhaṃ dentassāpi dvādasahi vassehi pūreti , na tato oraṃ .

Sace hi dvādasame vasse sāraṇīyadhammapūrako piṇḍapātapūraṃ pattaṃ āsanasālāyaṃ ṭhapetvā nhāyituṃ gacchati , saṅghatthero ca ‘‘ kasseso patto ’’ ti vatvā ‘‘ sāraṇīyadhammapūrakassā ’’ ti vutte ‘‘ āharatha nan ’’ ti sabbaṃ piṇḍapātaṃ vicāretvāva bhuñjitvā rittapattaṃ ṭhapeti .

Atha kho so bhikkhu rittapattaṃ disvā ‘‘ mayhaṃ asesetvāva paribhuñjiṃsū ’’ ti domanassaṃ uppādeti , sāraṇīyadhammo bhijjati , puna dvādasa vassāni pūretabbo hoti .

Titthiyaparivāsasadiso hesa , sakiṃ khaṇḍe jāte puna pūretabbova .

Yo pana ‘‘ lābhā vata me , suladdhaṃ vata me , yassa me pattagataṃ anāpucchāva sabrahmacārī paribhuñjantī ’’ ti somanassaṃ janeti , tassa puṇṇo nāma hoti .

Evaṃ pūritasāraṇīyadhammassa pana neva issā na macchariyaṃ hoti , manussānaṃ piyo hoti , amanussānaṃP3.342 piyo hoti , sulabhapaccayo .

Pattagatamassa diyyamānampi na khīyati , bhājanīyabhaṇḍaṭṭhāne aggabhaṇḍaṃ labhati , bhaye vā chātake vā patte devatā ussukkaṃ āpajjanti .

TatrimāniM3.92 vatthūni – senagirivāsī tissatthero kira mahāgirigāmaṃ upanissāya vasati , paññāsa mahātherā nāgadīpaṃ cetiyavandanatthāya gacchantā girigāme piṇḍāya caritvā kiñci aladdhā nikkhamiṃsu .

Thero pavisanto te disvā pucchi –

‘‘ laddhaṃ , bhante ’’ ti ?

Vicarimhā , āvusoti .

So aladdhabhāvaṃ ñatvā āha –

‘‘ bhante , yāvāhaṃ āgacchāmi , tāva idheva hothā ’’ ti .

Mayaṃ , āvuso , paññāsa janā pattatemanamattampi na labhimhāti .

Bhante , nevāsikā nāma paṭibalā honti , alabhantāpi bhikkhācāramaggasabhāgaṃ jānantīti .

Therā āgamesuṃ .

Thero gāmaṃ pāvisi .

Dhurageheyeva mahāupāsikā khīrabhattaṃ sajjetvā theraṃ olokayamānā ṭhitā therassa dvāraṃ sampattasseva pattaṃ pūretvā adāsi .

So taṃ ādāya therānaṃ santikaṃ gantvā ‘‘ gaṇhathaV3.95 , bhante ’’ ti saṅghattheraṃ āha .

Thero ‘‘ amhehi ettakehi kiñci na laddhaṃ , ayaṃ sīghameva gahetvā āgato , kiṃ nu kho ’’ ti sesānaṃ mukhaṃ olokesi .

Thero olokanākāreneva ñatvā ,‘‘ bhante , dhammena samena laddho , nikkukkuccā gaṇhathā ’’ ti ādito paṭṭhāya sabbesaṃ yāvadatthaṃ datvā attanāpi yāvadatthaṃ bhuñji .

Atha naṃ bhattakiccāvasāne therā pucchiṃsu –

‘‘ kadā , āvuso , lokuttaradhammaṃ paṭivijjhī ’’ ti ?

Natthi me , bhante , lokuttaradhammoti .

Jhānalābhīsi , āvusoti .

Etampi , bhante , natthīti ?

Nanu , āvuso , pāṭihāriyanti .

Sāraṇīyadhammo me , bhante , pūrito , tassaP3.343 me pūritakālato paṭṭhāya sacepi bhikkhusatasahassaṃ hoti , pattagataṃ na khīyatīti .

Sādhu sādhu , sappurisa , anucchavikamidaṃ tuyhanti .

Idaṃ tāva pattagataṃ na khīyatīti ettha vatthu .

Ayameva pana thero cetiyapabbate giribhaṇḍamahāpūjāya dānaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘ imasmiṃ dāne kiṃ varabhaṇḍan ’’ ti pucchi .

Dve sāṭakā , bhanteti .

Ete mayhaṃ pāpuṇissantīti ?

Taṃ sutvā amacco rañño ārocesi –

‘‘ eko daharo evaṃ vadatī ’’ ti .

‘‘ Daharassa evaṃ cittaṃ , mahātherānaṃ pana sukhumasāṭakāM3.93 vaṭṭantī ’’ ti vatvā ‘‘ mahātherānaṃ dassāmī ’’ ti ṭhapesi .

Tassa bhikkhusaṅghe paṭipāṭiyā ṭhite dentassa matthake ṭhapitāpi te sāṭakā hatthaṃ nārohanti , aññeva ārohanti .

Daharassa dānakāle pana hatthaṃ āruḷhā .

So tassa hatthe ṭhapetvā amaccassa mukhaṃ oloketvā daharaṃ nisīdāpetvā dānaṃ datvā saṅghaṃ vissajjetvā daharassa santike nisīditvā ‘‘ kadā , bhante , imaṃ dhammaṃ paṭivijjhitthā ’’ ti āha .

So pariyāyenapi asantaṃ avadanto ‘‘ natthi mayhaṃ , mahārāja , lokuttaradhammo ’’ ti āha .

Nanu , bhante , pubbeva avacutthāti .

Āma , mahārāja , sāraṇīyadhammapūrako ahaṃ , tassa me dhammassa pūritakālato paṭṭhāya bhājanīyabhaṇḍaṭṭhāne aggabhaṇḍaṃ pāpuṇātīti .

‘‘ Sādhu sādhu , bhante , anucchavikamidaṃ tumhākan ’’ ti vatvā pakkāmi .

Idaṃ bhājanīyabhaṇḍaṭṭhāne aggabhaṇḍaṃ pāpuṇātīti ettha vatthu .

Brāhmaṇatissabhaye pana bhātaragāmavāsino nāgattheriyā anārocetvāva palāyiṃsu .

Therī paccūsasamaye ‘‘ ativiyaP3.344 appanigghoso gāmo , upadhāretha tāvā ’’ ti daharabhikkhuniyo āha .

Tā gantvā sabbesaṃ gatabhāvaṃ ñatvā āgamma theriyā ārocesuṃ .

Sā sutvā ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayittha , attano uddesaparipucchāyonisomanasikāresuyeva yogaṃ karothā ’’ ti vatvā bhikkhācāravelāyaṃV3.96 pārupitvā attadvādasamā gāmadvāre nigrodharukkhamūle aṭṭhāsi .

Rukkhe adhivatthā devatā dvādasannampi bhikkhunīnaṃ piṇḍapātaṃ datvā ,‘‘ ayye , aññattha mā gacchatha , niccaṃ idheva āgaccheyyāthā ’’ ti āha .

Theriyā pana kaniṭṭhabhātā nāgatthero nāma atthi .

So ‘‘ mahantaṃ bhayaṃ , na sakkā yāpetuṃ , paratīraṃ gamissāmī ’’ ti attadvādasamova attano vasanaṭṭhānā nikkhanto ‘‘ theriṃ disvā gamissāmī ’’ ti bhātaragāmaṃ āgato .

Therī ‘‘ therā āgatā ’’ ti sutvā tesaṃ santikaṃ gantvā ‘‘ kiṃ ayyā ’’ ti pucchi .

So taṃ pavattiṃ ārocesi .

Sā ‘‘ ajja ekadivasaṃ vihāreva vasitvā sve gamissathā ’’ ti āha .

Therā vihāraṃ agamiṃsu .

Therī punadivase rukkhamūle piṇḍāya caritvā theraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ imaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjathā ’’ ti āha .

Thero ‘‘ vaṭṭissati therī ’’ ti vatvā tuṇhī aṭṭhāsi .

Dhammiko , tāta , piṇḍapāto , kukkuccaṃ akatvā paribhuñjathātiM3.94 .

Vaṭṭissati therīti ?

Sā pattaṃ gahetvā ākāse khipi , patto ākāse aṭṭhāsi .

Thero ‘‘ sattatālamatte ṭhitampi bhikkhunībhattameva therī ’’ ti vatvā ‘‘ bhayaṃ nāma sabbakālaṃ na hoti , bhaye vūpasante ariyavaṃsaṃ kathayamāno ,‘ bho piṇḍapātika , bhikkhunībhattaṃ bhuñjitvā vītināmayitthā ’ ti cittena anuvadiyamāno santhambhituṃ na sakkhissāmi , appamattā hothaP3.345 theriyo ’’ ti maggaṃ paṭipajji .

Rukkhadevatāpi ‘‘ sace thero theriyā hatthato piṇḍapātaṃ paribhuñjissati , na taṃ nivattessāmi .

Sace na paribhuñjissati , nivattessāmī ’’ ti cintayamānā ṭhatvā therassa gamanaṃ disvā rukkhā oruyha ‘‘ pattaṃ , bhante , dethā ’’ ti vatvā pattaṃ gahetvā theraṃ rukkhamūlaṃyeva ānetvā āsanaṃ paññāpetvā piṇḍapātaṃ datvā katabhattakiccaṃ paṭiññaṃ kāretvā dvādasa bhikkhuniyo dvādasa ca bhikkhū satta vassāni upaṭṭhahi .

Idaṃ devatā ussukkaṃ āpajjantīti ettha vatthu .

Tatra hi therī sāraṇīyadhammapūrikā ahosi .

Akhaṇḍānītiādīsu yassa sattasu āpattikkhandhesu ādimhi vā ante vā sikkhāpadaṃ bhinnaṃ hoti , tassa sīlaṃ pariyante chinnasāṭako viya khaṇḍaṃ nāma .

Yassa pana vemajjhe bhinnaṃ , tassa chiddasāṭako viya chiddaṃ nāma hoti .

Yassa paṭipāṭiyā dve tīṇi bhinnāni , tassa piṭṭhiyaṃ vā kucchiyaṃ vā uṭṭhitena visabhāgavaṇṇena kāḷarattādīnaṃ aññataravaṇṇā gāvī viya sabalaṃV3.97 nāma hoti .

Yassa antarantarā bhinnāni , tassa antarantarā visabhāgabinduvicitrā gāvī viya kammāsaṃ nāma hoti .

Yassa pana sabbena sabbaṃ abhinnāni , tassa tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni nāma honti .

Tāni panetāni taṇhādāsabyato mocetvā bhujissabhāvakaraṇato bhujissāni , buddhādīhi viññūhi pasatthattā viññuppasatthāni , taṇhādiṭṭhīhi aparāmaṭṭhattā ‘‘ idaṃ nāma tvaṃ āpannapubbo ’’ ti kenaci parāmaṭṭhuṃ asakkuṇeyyattā ca aparāmaṭṭhāni , upacārasamādhiṃ appanāsamādhiṃ vā saṃvattayantīti samādhisaṃvattanikānīti vuccanti .

SīlasāmaññagatoM3.95P3.346 viharatīti tesu tesu disābhāgesu viharantehi bhikkhūhi saddhiṃ samānabhāvūpagatasīlo viharati .

Sotāpannādīnañhi sīlaṃ samuddantarepi devalokepi vasantānaṃ aññesaṃ sotāpannādīnaṃ sīlena samānameva hoti , natthi maggasīle nānattaṃ .

Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Yāyaṃ diṭṭhīti maggasampayuttā sammādiṭṭhi .

Ariyāti niddosā .

Niyyātīti niyyānikā .

Takkarassāti yo tathākārī hoti .

Dukkhakkhayāyāti sabbadukkhakkhayatthaṃ .

Diṭṭhisāmaññagatoti samānadiṭṭhibhāvaṃ upagato hutvā viharatīti .

Issues

Select Version

Chakkanipāta-aṭṭhakathā

Chakkanipāta-aṭṭhakathā