4. Devatāvaggo
1. Sekhasuttavaṇṇanā
31. Catutthassa
V3.108P3.362 paṭhame sekhassāti sattavidhassa sekhassa .Puthujjane pana vattabbameva natthi .
Parihānāyāti uparūpariguṇaparihānāya .
2-3.Aparihānasuttadvayavaṇṇanā
32-33.
Dutiye satthugāravatāti satthari garubhāvo .
Dhammagāravatāti navavidhe lokuttaradhamme garubhāvo .
Saṅghagāravatāti saṅghe garubhāvo .
Sikkhāgāravatāti tīsu sikkhāsu garubhāvo .
Appamādagāravatāti appamāde garubhāvo .
Paṭisanthāragāravatāti dhammāmisavasena duvidhe paṭisanthāre garubhāvo .
Satthā garu assāti satthugaru .
Dhammo garu assāti dhammagaru .
Tibbagāravoti bahalagāravo .
Paṭisanthāre
M3.106 gāravo assāti paṭisanthāragāravo .Tatiye sappatissoti sajeṭṭhako sagāravo .
Hirottappaṃ panettha missakaṃ kathitaṃ .
4. Mahāmoggallānasuttavaṇṇanā
34. Catutthe tisso nāma bhikkhūti therasseva saddhivihāriko .
Mahiddhiko mahānubhāvoti ijjhanaṭṭhena mahatī iddhi assāti mahiddhiko .
Anupharaṇaṭṭhena mahā ānubhāvo assāti mahānubhāvo .
Cirassaṃ kho , mārisa moggallāna , imaṃ pariyāyamakāsīti evarūpaṃ loke pakatiyā piyasamudāhāravacanaṃ hoti .
Lokiyā
P3.363 hi cirassaṃ āgatampi anāgatapubbampi manāpajātiyaṃ āgataṃ disvā ‘‘ kuto bhavaṃ āgato , cirassaṃ bhavaṃ āgato , kathaṃ te idhāgamanamaggo ñāto , kiṃ maggamūḷhosī ’’ tiādīni vadanti .Ayaṃ pana āgatapubbattāyeva evamāha .
Thero hi kālena kālaṃ brahmalokaṃ gacchatiyeva .
Tattha pariyāyamakāsīti vāraṃ akāsi .
Yadidaṃ idhāgamanāyāti yo ayaṃ idhāgamanāya vāro , taṃ cirassaṃ akāsīti vuttaṃ hoti .
Idamāsanaṃ paññattan ti
V3.109 mahārahaṃ brahmapallaṅkaṃ paññāpetvā evamāha .Aveccappasādenāti adhigatena acalena maggappasādena .
Imasmiṃ sutte sotāpattimaggañāṇaṃ kathitaṃ .
5. Vijjābhāgiyasuttavaṇṇanā
35. Pañcame vijjābhāgiyāti vijjākoṭṭhāsikā .
Aniccasaññāti aniccānupassanāñāṇe uppannasaññā .
Anicce dukkhasaññāti dukkhānupassanāñāṇe uppannasaññā .
Dukkhe anattasaññāti anattānupassanāñāṇe uppannasaññā .
Pahānasaññāti pahānānupassanāñāṇe uppannasaññā .
Virāgasaññāti virāgānupassanāñāṇe uppannasaññā .
Nirodhasaññāti nirodhānupassanāñāṇe uppannasaññā .
6. Vivādamūlasuttavaṇṇanā
36. Chaṭṭhe
M3.107 vivādamūlānīti vivādassa mūlāni .Kodhanoti kujjhanalakkhaṇena kodhena samannāgato .
Upanāhīti veraappaṭinissaggalakkhaṇena upanāhena samannāgato .
Ahitāya dukkhāya devamanussānan ti dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo kathaṃ devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattati ?
Kosambakakkhandhake viya dvīsu bhikkhūsu vivādaṃ āpannesu tasmiṃ vihāre tesaṃ antevāsikā vivadanti , tesaṃ ovādaṃ gaṇhanto bhikkhunisaṅgho vivadati .
Tato tesaṃ upaṭṭhākā vivadanti , atha manussānaṃ ārakkhadevatā
P3.364 dve koṭṭhāsā honti .Tathā dhammavādīnaṃ ārakkhadevatā dhammavādiniyo honti , adhammavādīnaṃ adhammavādiniyo .
Tato ārakkhadevatānaṃ mittā bhummadevatā bhijjanti .
Evaṃ paramparāya yāva brahmalokā ṭhapetvā ariyasāvake sabbe devamanussā dve koṭṭhāsā honti .
Dhammavādīhi pana adhammavādinova bahutarā honti .
Tato yaṃ bahukehi gahitaṃ , taṃ gacchanti .
Dhammaṃ vissajjetvā bahutarāva adhammaṃ gaṇhanti .
Te adhammaṃ purakkhatvā viharantā apāye nibbattanti .
Evaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya hoti .
Ajjhattaṃ vāti tumhākaṃ abbhantaraparisāya .
Bahiddhāti paresaṃ parisāya .
Makkhīti paresaṃ guṇamakkhanalakkhaṇena makkhena samannāgato .
Paḷāsīti yugaggāhalakkhaṇena
V3.110 paḷāsena samannāgato .Issukīti parassa sakkārādīni issāyanalakkhaṇāya issāya samannāgato .
Maccharīti āvāsamacchariyādīhi samannāgato .
Saṭhoti kerāṭiko .
Māyāvīti katapaṭicchādako .
Pāpicchoti asantasambhāvanicchako dussīlo .
Micchādiṭṭhīti natthikavādī , ahetuvādī , akiriyavādī .
Sandiṭṭhiparāmāsīti sayaṃ diṭṭhameva parāmasati .
Ādhānaggāhīti daḷhaggāhī .
Duppaṭinissaggīti na sakkā hoti gahitaṃ vissajjāpetuṃ .
Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathitaṃ .
7. Dānasuttavaṇṇanā
37. Sattame
P3.365 veḷukaṇḍakīti veḷukaṇḍakanagaravāsinī .Chaḷaṅgasamannāgatan ti chahi guṇaṅgehi samannāgataṃ .
Dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpetīti dānaṃ deti .
Pubbeva dānā sumanoti dānaṃ dassāmīti māsaḍḍhamāsato paṭṭhāya
M3.108 somanassappatto hoti .Ettha hi pubbecetanā dassāmīti cittuppādakālato paṭṭhāya ‘‘ ito uṭṭhitena dānaṃ dassāmī ’’ ti khettaggahaṇaṃ ādiṃ katvā cintentassa labbhati .
Dadaṃ cittaṃ pasādetīti evaṃ vuttā muñcacetanā pana dānakāleyeva labbhati .
Datvā attamano hotīti ayaṃ pana aparacetanā aparāparaṃ anussarantassa labbhati .
Vītarāgāti vigatarāgā khīṇāsavā .
Rāgavinayāya vā paṭipannāti rāgavinayapaṭipadaṃ paṭipannā .
Ukkaṭṭhadesanā cesā , na kevalaṃ pana khīṇāsavānaṃ , anāgāmi-sakadāgāmi-sotāpannānampi antamaso tadahupabbajitassa bhaṇḍagāhakasāmaṇerassāpi dinnā dakkhiṇā chaḷaṅgasamannāgatāva hoti .
Sopi hi sotāpattimaggatthameva pabbajito .
Yaññassa sampadāti dānassa paripuṇṇatā .
Saññatāti sīlasaññamena saññatā .
Sayaṃ ācamayitvānāti attanāva hatthapāde dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā .
Sakehi pāṇibhīti attano hatthehi .
Sayehītipi pāṭho .
Saddhoti ratanattayaguṇe saddahanto .
Muttena cetasāti lābhamacchariyādīhi vimuttena cittena .
Abyāpajjhaṃ
P3.366 sukhaṃ lokan ti niddukkhaṃ uḷārasukhasomanassaṃ devalokaṃ .8. Attakārīsuttavaṇṇanā
38. Aṭṭhame
V3.111 addasaṃ vā assosiṃ vāti akkhīni ummīletvā mā addasaṃ , asukasmiṃ nāma ṭhāne vasatīti mā assosiṃ , kathentassa vā vacanaṃ mā assosiṃ .Kathañhi nāmāti kena nāma kāraṇena .
Ārambhadhātūti ārabhanavasena pavattavīriyaṃ .
Nikkamadhātūti kosajjato nikkhamanasabhāvaṃ vīriyaṃ .
Parakkamadhātūti parakkamasabhāvo .
Thāmadhātūti thāmasabhāvo .
Ṭhitidhātūti ṭhitisabhāvo .
Upakkamadhātūti upakkamasabhāvo .
Sabbaṃ cetaṃ tena tenākārena pavattassa vīriyasseva nāmaṃ .
9-10.Nidānasuttādivaṇṇanā
39-40.
Navame kammānan ti vaṭṭagāmikammānaṃ .
Samudayāyāti piṇḍakaraṇatthāya .
Nidānan ti paccayo .
Lobhajenāti lobhato jātena .
Na
M3.109 paññāyantīti ‘‘ evarūpena kammena nibbattā ’’ ti na dissanti .Sukkapakkhe kammānan ti vivaṭṭagāmikammānaṃ .
Iti imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .
Dasame niculavaneti mahāmucalindavane .
Saddhammoti sāsanasaddhammo .
11. Dārukkhandhasuttavaṇṇanā
41. Ekādasame cetovasippattoti cittavasibhāvaṃ patto .
Pathavītveva adhimucceyyāti thaddhākāraṃ pathavīdhātūti sallakkheyya .
Yaṃ
P3.367 nissāyāti yaṃ vijjamānaṃ thaddhākāraṃ pathavīdhātuṃ nissāya amuṃ dārukkhandhaṃ pathavītveva adhimucceyya , sā ettha pathavīdhātu atthīti .Iminā nayena sesapadānipi veditabbāni .
Yatheva hi tasmiṃ thaddhākārā pathavīdhātu atthi , evaṃ yūsākārā āpodhātu , uṇhākārā tejodhātu , vitthambhanākārā vāyodhātu , rattavaṇṇamhi sāre padumapupphavaṇṇā subhadhātu , pūtibhūte cuṇṇe ceva pheggupapaṭikāsu ca amanuññavaṇṇā asubhadhātu , taṃ nissāya amuṃ dārukkhandhaṃ asubhantveva adhimucceyya sallakkheyyāti .
Imasmiṃ sutte missakavihāro nāma kathito .
12. Nāgitasuttavaṇṇanā
42. Dvādasame
V3.112 gāmantavihārin ti gāmantasenāsanavāsiṃ .Samāhitaṃ nisinnan ti tasmiṃ gāmantasenāsane samādhiṃ appetvā nisinnaṃ .
Idāniman ti idāni imaṃ .
Samādhimhā cāvessatīti samādhito uṭṭhāpessati .
Na attamano homīti na sakamano homi .
Pacalāyamānan ti niddāyamānaṃ .
Ekattan ti ekasabhāvaṃ , ekaggatābhūtaṃ araññasaññaṃyeva citte karissatīti attho .
Anurakkhissatīti anuggaṇhissati .
Avimuttaṃ vā cittaṃ vimocessatīti aññasmiṃ kāle avimuttaṃ cittaṃ idāni pañcahi vimuttīhi vimocayissati .
Riñcatīti vajjeti vissajjeti .
Paṭipaṇāmetvāti
P3.368 panuditvā vissajjetvā .Uccārapassāvakammāyāti uccārapassāvakaraṇatthāya .
Iminā ettakena ṭhānena satthārā araññasenāsanassa vaṇṇo kathito .
Suttassa pana paṭhamakoṭṭhāse yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttamevāti .
Devatāvaggo catuttho .