4. Āsavasuttavaṇṇanā
58. Catutthe saṃvarā pahātabbāti saṃvarena pahātabbā .
Sesesupi eseva nayo .
Idhāti imasmiṃ sāsane .
Paṭisaṅkhāti paṭisañjānitvā , paccavekkhitvāti attho .
Yonisoti upāyena pathena .
Ettha ca asaṃvare ādīnavapaṭisaṅkhā yoniso paṭisaṅkhāti veditabbā .
Sā cāyaṃ ‘‘ varaṃ , bhikkhave , tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva cakkhuviññeyyesu rūpesu anubyañjanaso nimittaggāho ’’ tiādinā ādittapariyāyena ( saṃ . ni .4.235) veditabbā .
Cakkhundriyasaṃvarasaṃvuto
P3.395 viharatīti ettha cakkhumeva indriyaṃ cakkhundriyaṃ , saṃvaraṇato saṃvaro , pidahanato thakanatoti vuttaṃ hoti .Satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Cakkhundriye saṃvaro cakkhundriyasaṃvaro .
Javane uppajjamānopi hesa tasmiṃ dvāre kilesānaṃ uppattivāraṇato cakkhundriyasaṃvaroti vuccati .
Saṃvutoti tena saṃvarena upeto .
Tathā hi ‘‘ pātimokkhasaṃvarasaṃvuto ’’ ti imassa vibhaṅge ‘‘ iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti … pe … samannāgato ’’ ti vuttaṃ .
Atha vā saṃvarīti saṃvuto , thakesi pidahīti vuttaṃ hoti .
Cakkhundriyasaṃvarasaṃvutoti cakkhundriyasaṃvarasaṅkhātaṃ satikavāṭaṃ cakkhudvāre gharadvāre kavāṭaṃ viya saṃvari thakesi pidahīti vuttaṃ hoti .
Ayamevettha attho sundarataro .
Tathā hi ‘‘ cakkhundriyasaṃvaraṃ asaṃvutassa viharato , saṃvutassa viharato ’’ ti etesu padesu ayamevattho dissatīti .
Yaṃ hissātiādimhi yaṃ cakkhundriyasaṃvaraṃ assa bhikkhuno asaṃvutassa athaketvā apidahitvā viharantassāti attho .
Yekārassa vā esa yanti ādeso , ye assāti attho .
Āsavā vighātapariḷāhāti cattāro āsavā ca aññe ca vighātakarā kilesapariḷāhā vipākapariḷāhā vā .
Cakkhudvārasmiñhi iṭṭhārammaṇaṃ āpāthagataṃ kāmassādavasena assādayato abhinandato kāmāsavo uppajjati ,‘‘ īdisaṃ aññasmimpi sugatibhave labhissāmī ’’ ti bhavapatthanāya assādayato bhavāsavo
M3.128 uppajjati , sattoti vā sattassāti vā gaṇhato diṭṭhāsavo uppajjati , sabbeheva sahajātaṃ aññāṇaṃ avijjāsavoti cattāro āsavā uppajjantiV3.130 .Etehi sampayuttā apare kilesā vighātapariḷāhā āyatiṃ vā tesaṃ vipākā tehipi asaṃvutasseva viharato uppajjeyyunti vuccanti .
Evaṃsa
P3.396 teti evaṃ assa te , etenupāyena na honti , no aññathāti vuttaṃ hoti .Paṭisaṅkhā yoniso sotindriyasaṃvarasaṃvutotiādīsupi eseva nayo .
Ime vuccanti āsavā saṃvarā pahātabbāti imesu chasu dvāresu cattāro cattāro katvā catuvīsati āsavā saṃvarena pahātabbāti vuccanti .
Paṭisaṅkhā yoniso cīvaran tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.18) sīlakathāya vuttameva .
Yaṃ hissāti yañhi cīvaraṃ piṇḍapātādīsu vā aññataraṃ assa .
Appaṭisevatoti evaṃ yoniso appaṭisevantassa .
Imasmiṃ vāre aladdhaṃ cīvarādiṃ patthayato laddhaṃ vā assādayato kāmāsavassa uppatti veditabbā , īdisaṃ aññasmimpi sugatibhave labhissāmīti bhavapatthanāya assādayato bhavāsavassa , ahaṃ labhāmi na labhāmīti vā mayhaṃ vā idanti attasaññaṃ adhiṭṭhahato diṭṭhāsavassa , sabbeheva pana sahajāto avijjāsavoti evaṃ catunnaṃ āsavānaṃ uppatti vighātapariḷāhāva navavedanuppādanatopi veditabbā .
Ime vuccanti , bhikkhave , āsavā paṭisevanā pahātabbāti ime ekamekasmiṃ paccaye cattāro cattāro katvā soḷasa āsavā iminā ñāṇasaṃvarasaṅkhātena paccavekkhaṇapaṭisevanena pahātabbāti vuccanti .
Paṭisaṅkhā yoniso khamo hoti sītassāti upāyena pathena paccavekkhitvā khantā hoti sītassa , sītaṃ khamati sahati , na avīrapuriso viya appamattakenapi sītena calati kampati kammaṭṭhānaṃ vijahati .
Uṇhā dīsupi
P3.397 eseva nayo .Ettha ca vacanameva vacanapathoti veditabbo .
Dukkhānan tiādīsu dukkhamanaṭṭhena dukkhā , bahalaṭṭhena tibbā , pharusaṭṭhena kharā , tikhiṇaṭṭhena kaṭukā , assādavirahato asātā , manaṃ avaḍḍhanato amanāpā , pāṇaharaṇasamatthatāya pāṇaharāti veditabbā .
Yaṃ hissāti sītādīsu yaṃkiñci ekadhammampi assa .
Anadhivāsatoti anadhivāsentassa akkhamantassa
M3.129 .Āsavuppatti panettha evaṃ veditabbā – sītena phuṭṭhassa uṇhaṃ patthayato kāmāsavo uppajjati , evaṃ sabbattha .
‘‘ Natthi sugatibhave sītaṃ vā uṇhaṃ vā ’’ ti bhavaṃ patthentassa bhavāsavo , mayhaṃ sītaṃ uṇhanti gāho diṭṭhāsavo , sabbeheva sampayutto avijjāsavoti .
Ime vuccantīti ime sītādīsu ekamekassa vasena cattāro cattāro
V3.131 katvā aneke āsavā imāya khantisaṃvarasaṅkhātāya adhivāsanāya pahātabbāti vuccantīti attho .Paṭisaṅkhā yoniso caṇḍaṃ hatthiṃ parivajjetīti ahaṃ samaṇoti na caṇḍassa hatthissa āsanne ṭhātabbaṃ .
Tatonidānañhi maraṇampi maraṇamattampi dukkhaṃ bhaveyyāti evaṃ upāyena pathena paccavekkhitvā caṇḍaṃ hatthiṃ parivajjeti paṭikkamati .
Esa nayo sabbattha .
Caṇḍan ti duṭṭhaṃ vāḷaṃ .
Khāṇun ti khadirakhāṇukādiṃ .
Kaṇṭakaṭṭhānan ti yattha kaṇṭakā vijjhanti , taṃ okāsaṃ .
Sobbhan ti
P3.398 sabbato chinnataṭaṃ .Papātan ti ekato chinnataṭaṃ .
Candanikan ti ucchiṭṭhodakagabbhamalādīnaṃ chaḍḍanaṭṭhānaṃ .
Oḷigallan ti tesaṃyeva kaddamādīnaṃ sandanokāsaṃ .
Taṃ jaṇṇumattampi asucibharitaṃ hoti .
Dvepi cetāni ṭhānāni amanussussadaṭṭhānāni honti , tasmā vajjetabbāni .
Anāsaneti ettha ayuttaṃ āsanaṃ anāsanaṃ , taṃ atthato aniyatavatthubhūtaṃ rahopaṭicchannāsananti veditabbaṃ .
Agocareti etthapi ayutto gocaro agocaro .
So vesiyādibhedato pañcavidho .
Pāpake mitteti lāmake dussīle mittapatirūpake amitte .
Pāpakesūti lāmakesu .
Okappeyyun ti saddaheyyuṃ adhimucceyyuṃ ‘‘ addhā ayamāyasmā akāsi vā karissati vā ’’ ti .
Yaṃ hissāti hatthiādīsu yaṃkiñci ekampi assa .
Āsavuppatti panettha evaṃ veditabbā – hatthiādinidānena dukkhena phuṭṭhassa sukhaṃ patthayato kāmāsavo uppajjati ,‘‘ natthi sugatibhave īdisaṃ dukkhan ’’ ti bhavaṃ patthentassa bhavāsavo , maṃ hatthī maddati maṃ assoti gāho diṭṭhāsavo , sabbeheva sampayutto avijjāsavoti .
Ime vuccantīti ime hatthiādīsu ekekassa vasena cattāro cattāro katvā aneke āsavā iminā sīlasaṃvarasaṅkhātena parivajjanena pahātabbāti vuccanti .
Paṭisaṅkhā
P3.399 yoniso uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetīti ‘‘ itipāyaṃ vitakko akusalo , itipi sāvajjo , itipi dukkhavipāko , so ca khoM3.130 attabyābādhāya saṃvattatī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.207-208) nayena yoniso kāmavitakke ādīnavaṃ paccavekkhitvā tasmiṃ tasmiṃ ārammaṇe uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti , cittaṃ āropetvā na vāseti , abbhantare vā na vāsetīti attho .Anadhivāsento kiṃ karotīti ?
Pajahati .
Kiṃ kacavaraṃ viya piṭakenāti ?
Na hi , api ca kho naṃ vinodeti tudati vijjhati nīharati .
Kiṃ balibaddaṃ viya patodenāti ?
Na hi , atha kho naṃ byantīkaroti vigatantaṃ karoti , yathāssa antopi nāvasissati
V3.132 antamaso bhaṅgamattampi , tathā naṃ karoti .Kathaṃ pana naṃ tathā karotīti ?
Anabhāvaṃ gameti anu anu abhāvaṃ gameti , vikkhambhanappahānena yathā suvikkhambhito hoti , tathā karoti .
Sesavitakkadvayepi eseva nayo .
Uppannuppanneti uppanne uppanne , uppannamatteyevāti vuttaṃ hoti .
Sakiṃ vā uppanne vinodetvā dutiye vāre ajjhupekkhitā na hoti , satakkhattumpi uppanne uppanne vinodetiyeva .
Pāpake akusale dhammeti teyeva kāmavitakkādayo , sabbepi vā nava mahāvitakke .
Tattha tayo vuttā , avasesā ‘‘ ñātivitakko , janapadavitakko , amarāvitakko , parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko , lābhasakkārasilokappaṭisaṃyutto vitakko , anavaññattippaṭisaṃyutto vitakko ’’ ti ( mahāni .207) ime cha .
Yaṃ hissāti etesu vitakkesu yaṃkiñci assa .
Kāmavitakko panettha kāmāsavo eva , tabbiseso bhavāsavo , taṃsampayutto diṭṭhāsavo , sabbavitakkesu avijjā avijjāsavoti evaṃ āsavuppatti veditabbā .
Ime
P3.400 vuccantīti ime kāmavitakkādivasena vuttappakārā āsavā iminā tasmiṃ tasmiṃ vitakke ādīnavapaccavekkhaṇasahitena vīriyasaṃvarasaṅkhātena vinodanena pahātabbāti vuccanti .Paṭisaṅkhā yoniso satisambojjhaṅgaṃ bhāvetīti abhāvanāya ādīnavaṃ bhāvanāya ca ānisaṃsaṃ upāyena pathena paccavekkhitvā satisambojjhaṅgaṃ bhāveti .
Eseva nayo sabbattha .
Bojjhaṅgānaṃ bhāvanā heṭṭhā vitthāritāva .
Yaṃ hissāti etesu bojjhaṅgesu yaṃkiñci assa .
Āsavuppattiyaṃ panettha imesaṃ ariyamaggasampayuttānaṃ bojjhaṅgānaṃ abhāvitattā ye uppajjeyyuṃ kāmāsavādayo āsavā , bhāvayato evaṃsa te
M3.131 na hontīti ayaṃ nayo veditabbo .Ime vuccantīti ime kāmāsavādayo āsavā imāya lokuttarāya bojjhaṅgabhāvanāya pahātabbāti vuccanti .
Imehi chahākārehi pahīnāsavaṃ bhikkhuṃ thomento yato kho , bhikkhavetiādimāha .
Tattha yatoti sāmivacane to-kāro , yassāti vuttaṃ hoti .
Porāṇā pana yamhi kāleti vaṇṇayanti .
Ye āsavā saṃvarā pahātabbā , te saṃvarā pahīnā hontīti ye āsavā saṃvarena pahātabbā , te saṃvareneva pahīnā honti , na appahīnesuyeva pahīnasaññī hotīti .