(7)2. Bhūmicālavaggo
1. Icchāsuttavaṇṇanā
61. Sattamassa
V3.240 paṭhame pavivittassāti kāyavivekena vivittassa .Nirāyattavuttinoti katthaci anāyattavuttino vipassanākammikassa .
Lābhāyāti catupaccayalābhāya .
Socī ca paridevī cāti sokī ca paridevī ca .
Socicca parideviccātipi pāṭho .
Cuto ca saddhammāti taṃkhaṇaṃyeva vipassanāsaddhammā cuto .
Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .
2. Alaṃsuttavaṇṇanā
62. Dutiye alaṃ attano alaṃ paresan ti attano ca paresañca hitapaṭipattiyaṃ samattho pariyatto anucchaviko .
Khippanisantīti
P4.141 khippaṃ upadhāreti , khandhadhātuāyatanādīsu kathiyamānesu te dhamme khippaṃ jānātīti attho .Imasmiṃ sutte samathavipassanā kathitā .
Puggalajjhāsayena pana desanāvilāsena cetaṃ matthakato paṭṭhāya heṭṭhā otarantaṃ kathitanti .
3. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
63. Tatiye evamevāti nikkāraṇeneva .
Yathā vā ayaṃ yācati , evameva .
Moghapurisāti mūḷhapurisā tucchapurisā .
Ajjhesantīti yācanti .
Anubandhitabban ti iriyāpathānugamanena anubandhitabbaṃ maṃ na vijahitabbaṃ maññanti .
Ājānanatthaṃ apasādento evamāha .
Esa kira bhikkhu ovāde dinnepi pamādameva anuyuñjati , dhammaṃ sutvā tattheva vasati , samaṇadhammaṃ kātuṃ na icchati .
Tasmā bhagavā evaṃ apasādetvā puna yasmā so arahattassa upanissayasampanno
M3.242 , tasmā taṃ ovadanto tasmātiha te bhikkhu evaṃ sikkhitabban tiādimāha .Tattha ajjhattaṃ me cittaṃ ṭhitaṃ bhavissati susaṇṭhitaṃ , na ca uppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya ṭhassantīti iminā tāvassa ovādena niyakajjhattavasena cittekaggatāmatto mūlasamādhi vutto .
Tato
V3.241 ‘‘ ettakeneva santuṭṭhiṃ anāpajjitvā evaṃ so samādhi vaḍḍhetabbo ’’ ti dassetuṃ yato kho te bhikkhu ajjhattaṃ cittaṃ ṭhitaṃ hoti susaṇṭhitaṃ , na ca uppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , tato te bhikkhu evaṃ sikkhitabbaṃP4.142 ‘‘ mettā me cetovimutti bhāvitā bhavissati … pe … susamāraddhā ’’ ti evamassa mettāvasena bhāvanaṃ vaḍḍhetvā puna yato kho te bhikkhu ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato , tato tvaṃ bhikkhu imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsītiādi vuttaṃ .Tassattho – yadā te bhikkhu ayaṃ mūlasamādhi evaṃ mettāvasena bhāvito hoti , tadā tvaṃ tāvatakenapi tuṭṭhiṃ anāpajjitvāva imaṃ mūlasamādhiṃ aññesupi ārammaṇesu catukkapañcakajjhānāni pāpayamāno ‘‘ savitakkasavicārampī ’’ tiādinā nayena bhāveyyāsīti .
Evaṃ vatvā ca pana avasesabrahmavihārapubbaṅgamampissa aññesu ārammaṇesu catukkapañcakajjhānabhāvanaṃ kareyyāsīti dassento yato kho te bhikkhu ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito , tato te bhikkhu evaṃ sikkhitabbaṃ ‘‘ karuṇā me cetovimuttī ’’ tiādimāha .
Evaṃ mettāpubbaṅgamaṃ catukkapañcakajjhānabhāvanaṃ dassetvā puna kāyānupassanādipubbaṅgamaṃ dassetuṃ yato kho te bhikkhu ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito , tato te bhikkhu evaṃ sikkhitabbaṃ ‘‘ kāye kāyānupassī ’’ tiādiṃ vatvā yato kho te bhikkhu ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito , tato tvaṃ bhikkhu yena yeneva gagghasītiādimāha .
Tattha gagghasīti gamissasi .
Phāsuṃyevāti iminā arahattaṃ dasseti .
Arahattappatto hi sabbiriyāpathesu phāsu viharati nāma .
4. Gayāsīsasuttavaṇṇanā
64. Catutthe
M3.243 etadavocāti attano padhānabhūmiyaṃ uppannaṃ vitakkaṃ bhikkhusaṅghassa ārocetuṃ –‘‘ pubbāhaṃ , bhikkhave ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Obhāsan ti
P4.143 dibbacakkhuñāṇobhāsaṃ .Ñāṇadassanan ti dibbacakkhubhūtaṃ ñāṇasaṅkhātaṃ dassanaṃ .
Sannivutthapubban ti ekato vasitapubbaṃ .
Imasmiṃ pana sutte dibbacakkhuñāṇaṃ , iddhividhañāṇaṃ , cetopariyañāṇaṃ , yathākammupagañāṇaṃ , anāgataṃsañāṇaṃ , paccuppannaṃsañāṇaṃ , atītaṃsañāṇaṃ , pubbenivāsañāṇanti imāni tāva aṭṭha ñāṇāni pāḷiyaṃyeva āgatāni , tehi pana saddhiṃ vipassanāñāṇāni cattāri maggañāṇāni , cattāri
V3.242 phalañāṇāni , cattāri paccavekkhaṇañāṇāni , cattāri paṭisambhidāñāṇāni cha asādhāraṇañāṇānīti etāni ñāṇāni samodhānetvā kathentena evaṃ idaṃ suttaṃ kathitaṃ nāma hoti .5. Abhibhāyatanasuttavaṇṇanā
65. Pañcame abhibhāyatanānīti abhibhavanakāraṇāni .
Kiṃ abhibhavanti ?
Paccanīkadhammepi ārammaṇānipi .
Tāni hi paṭipakkhabhāvena paccanīkadhamme abhibhavanti , puggalassa ñāṇuttariyatāya ārammaṇāni .
Ajjhattaṃ rūpasaññītiādīsu pana ajjhattarūpe parikammavasena ajjhattaṃ rūpasaññī nāma hoti .
Ajjhattañhi nīlaparikammaṃ karonto kese vā pitte vā akkhitārakāya vā karoti .
Pītaparikammaṃ karonto mede vā chaviyā vā hatthatalapādatalesu vā akkhīnaṃ pītaṭṭhāne vā karoti .
Lohitaparikammaṃ karonto maṃse vā lohite vā jivhāya vā akkhīnaṃ rattaṭṭhāne vā karoti .
Odātaparikammaṃ karonto aṭṭhimhi vā dante vā nakhe vā akkhīnaṃ setaṭṭhāne vā karoti .
Taṃ pana sunīlakaṃ supītakaṃ sulohitakaṃ suodātaṃ na hoti , avisuddhameva hoti .
Eko bahiddhā rūpāni passatīti yassevaṃ parikammaṃ ajjhattaṃ uppannaṃ hoti , nimittaṃ pana bahiddhā , so evaṃ ajjhattaṃ
P4.144 parikammassa bahiddhā ca appanāya vasena ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passatī ’’ ti vuccati .Parittānīti avaḍḍhitāni .
Suvaṇṇadubbaṇṇānīti suvaṇṇāni vā hontu dubbaṇṇāni vā , parittavaseneva idaṃ abhibhāyatanaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Tāni abhibhuyyāti yathā nāma sampannaggahaṇiko kaṭacchumattaṃ bhattaṃ labhitvā ‘‘ kiṃ ettha bhuñjitabbaṃ
M3.244 atthī ’’ ti saṃkaḍḍhitvā ekakabaḷameva karoti , evameva ñāṇuttariko puggalo visadañāṇo ‘‘ kimettha parittake ārammaṇe samāpajjitabbaṃ atthi , nāyaṃ mama bhāro ’’ ti tāni rūpāni abhibhavitvā samāpajjati , saha nimittuppādenevettha appanaṃ pāpetīti attho .Jānāmi passāmīti iminā panassa ābhogo kathito .
So ca kho samāpattito vuṭṭhitassa , na antosamāpattiyaṃ .
Evaṃsaññī hotīti ābhogasaññāyapi jhānasaññāyapi evaṃsaññī hoti .
Abhibhavanasaññā hissa antosamāpattiyampi atthi , ābhogasaññā pana samāpattito vuṭṭhitasseva .
Appamāṇānīti
V3.243 vaḍḍhitappamāṇāni , mahantānīti attho .Abhibhuyyāti ettha ca pana yathā mahagghaso puriso ekaṃ bhattavaḍḍhitakaṃ labhitvā ‘‘ aññāpi hotu , aññāpi hotu , kiṃ esā mayhaṃ karissatī ’’ ti na taṃ mahantato passati , evameva ñāṇuttaro puggalo visadañāṇo ‘‘ kiṃ ettha samāpajjitabbaṃ , nayidaṃ appamāṇaṃ , na mayhaṃ cittekaggatākaraṇe
P4.145 bhāro atthī ’’ ti abhibhavitvā samāpajjati , saha nimittuppādanevettha appanaṃ pāpetīti attho .Ajjhattaṃ arūpasaññīti alābhitāya vā anatthikatāya vā ajjhattarūpe parikammasaññāvirahito .
Eko bahiddhā rūpāni passatīti yassa parikammampi nimittampi bahiddhā uppannaṃ , so evaṃ bahiddhā parikammassa ceva appanāya ca vasena ‘‘ ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passatī ’’ ti vuccati .
Sesamettha catutthābhibhāyatane ca vuttanayameva .
Imesu pana catūsu parittaṃ vitakkacaritavasena āgataṃ , appamāṇaṃ mohacaritavasena , suvaṇṇaṃ dosacaritavasena , dubbaṇṇaṃ rāgacaritavasena .
Etesañhi etāni sappāyāni .
Sā ca nesaṃ sappāyatā visuddhimagge ( visuddhi .1.43) cariyaniddese vuttā .
Pañcamaabhibhāyatanādīsu nīlānīti sabbasaṅgāhikavasena vuttaṃ .
Nīlavaṇṇānīti vaṇṇavasena .
Nīlanidassanānīti nidassanavasena .
Apaññāyamānavivarāni asambhinnavaṇṇāni ekanīlāneva hutvā dissantīti vuttaṃ hoti .
Nīlanibhāsānīti
M3.245 idaṃ pana obhāsavasena vuttaṃ , nīlobhāsāni nīlappabhāyuttānīti attho .Etena nesaṃ suvisuddhataṃ dasseti .
Visuddhavaṇṇavaseneva hi imāni abhibhāyatanāni vuttāni .
‘‘ Nīlakasiṇaṃ uggaṇhanto nīlasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vā ’’ tiādikaṃ panettha kasiṇakaraṇañca
P4.146 parikammañca appanāvidhānañca sabbaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.55) vitthārato vuttamevāti .6. Vimokkhasuttavaṇṇanā
66. Vimokkhāti kenaṭṭhena vimokkhā ?
Adhimuccanaṭṭhena .
Ko panāyaṃ adhimuccanaṭṭho nāma ?
Paccanīkadhammehi ca suṭṭhu muccanaṭṭho , ārammaṇe ca abhirativasena suṭṭhu muccanaṭṭho , pituaṅke
V3.244 vissaṭṭhaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti .Ayaṃ panattho pacchime vimokkhe natthi , purimesu vimokkhesu atthi .
Rūpī rūpāni passatīti ettha ajjhattaṃ kesādīsu nīlakasiṇādivasena uppāditaṃ rūpajjhānaṃ rūpaṃ , tadassatthīti rūpī .
Bahiddhāpi nīlakasiṇādīni rūpāni jhānacakkhunā passati .
Iminā ajjhattabahiddhavatthukesu kasiṇesu uppāditajjhānassa puggalassa cattāri rūpāvacarajjhānāni dassitāni .
Ajjhattaṃ arūpasaññīti ajjhattaṃ na rūpasaññī , attano kesādīsu anuppāditarūpāvacarajjhānoti attho .
Iminā bahiddhā parikammaṃ katvā bahiddhāva uppāditajjhānassa rūpāvacarajjhānāni dassitāni .
Subhanteva adhimutto hotīti iminā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu jhānāni dassitāni .
Tattha kiñcāpi antoappanāya ‘‘ subhan ’’ ti ābhogo natthi , yo pana suvisuddhaṃ subhaṃ kasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā viharati , so yasmā ‘‘ subhanti adhimutto hotī ’’ ti vattabbataṃ āpajjati , tasmā evaṃ desanā katā .
Paṭisambhidāmagge pana –
‘‘ Kathaṃ subhanteva adhimutto hotīti vimokkho ?
Idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ
P4.147 … pe … viharati .Mettāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti .
Karuṇāsahagatena … pe … muditāsahagatena
M3.246 … pe … upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ … pe … viharati .Upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti .
Evaṃ subhanteva adhimutto hotīti vimokkho ’’ ti ( paṭi . ma .1.212) vuttaṃ .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.276-277) vuttameva .
Ayaṃ aṭṭhamo vimokkhoti ayaṃ catunnaṃ khandhānaṃ sabbaso vissaṭṭhattā vimuttattā aṭṭhamo uttamo vimokkho nāma .
7-8.Anariyavohārasuttavaṇṇanā
67-68.
Sattame
V3.245 anariyavohārāti na ariyakathā sadosakathā .Yāhi cetanāhi te vohāre voharanti , tāsaṃ etaṃ nāmaṃ .
Aṭṭhame vuttapaṭipakkhanayena attho veditabbo .
9. Parisāsuttavaṇṇanā
69. Navame khattiyaparisāti khattiyānaṃ parisānaṃ sannipāto samāgamo .
Esa nayo sabbattha .
Anekasataṃ khattiyaparisan ti bimbisārasamāgama-ñātisamāgama-licchavisamāgamādisadisaṃ , aññesu cakkavāḷesupi labbhateva .
Sallapitapubban ti ālāpasallāpo katapubbo .
Sākacchāti dhammasākacchāpi samāpajjitapubbā .
Yādisako tesaṃ vaṇṇoti te odātāpi honti kāḷāpi maṅguracchavīpi , satthā suvaṇṇavaṇṇo .
Idaṃ pana saṇṭhānaṃ paṭicca
P4.148 kathitaṃ .Saṇṭhānampi ca kevalaṃ tesaṃ paññāyatiyeva .
Na pana bhagavā milakkhasadiso hoti , nāpi āmuttamaṇikuṇḍalo , buddhaveseneva nisīdati .
Tepi attano samānasaṇṭhānameva passanti .
Yādisako tesaṃ saroti te chinnassarāpi honti gaggassarāpi kākassarāpi , satthā brahmassarova .
Idaṃ pana bhāsantaraṃ sandhāya kathitaṃ .
Sacepi hi satthā rājāsane nisinno katheti ,‘‘ ajja rājā madhurena kathetī ’’ ti nesaṃ hoti .
Kathetvā pakkante pana bhagavati puna rājānaṃ āgataṃ disvā ‘‘ ko nu kho ayan ’’ ti vīmaṃsā uppajjati .
Tattha ko nu kho ayan ti ‘‘ imasmiṃ ṭhāne idāneva māgadhabhāsāya sīhaḷabhāsāya madhurena ākārena kathento ko nu kho ayaṃ antarahito , kiṃ devo udāhu
M3.247 manusso ’’ ti evaṃ vīmaṃsantāpi na jānantīti attho .Kimatthaṃ panevaṃ ajānantānaṃ dhammaṃ desetīti ?
Vāsanatthāya .
Evaṃ sutopi hi dhammo anāgate paccayo hotīti anāgataṃ paṭicca deseti .
Anekasataṃ brāhmaṇaparisan tiādinaṃ soṇadaṇḍasamāgamādivasena ceva aññacakkavāḷavasena ca sambhavo veditabbo .
10. Bhūmicālasuttavaṇṇanā
70. Dasame nisīdanan ti idha cammakhaṇḍaṃ adhippetaṃ .
Udenaṃ cetiyan ti udenayakkhassa vasanaṭṭhāne katavihāro vuccati .
Gotamakā dīsupi eseva nayo .
Bhāvitāti vaḍḍhitā .
Bahulīkatāti
V3.246 punappunaṃ katā .Yānīkatāti
P4.149 yuttayānaṃ viya katā .Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā .
Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā .
Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā .
Susamāraddhāti suṭṭhu samāraddhā .
Iti aniyamena kathetvā puna niyametvā dassento tathāgatassa khotiādimāha .
Ettha kappan ti āyukappaṃ .
Tasmiṃ tasmiṃ kāle yaṃ manussānaṃ āyuppamāṇaṃ , taṃ paripuṇṇaṃ karonto tiṭṭheyya .
Kappāvasesaṃ vāti ‘‘ appaṃ vā bhiyyo ’’ ti vuttavassasatato atirekaṃ vā .
Mahāsīvatthero panāha –
‘‘ buddhānaṃ aṭṭhāne gajjitaṃ nāma natthi , punappunaṃ samāpajjitvā maraṇantikavedanaṃ vikkhambhento bhaddakappameva tiṭṭheyya .
Kasmā pana na ṭhitoti ?
Upādinnakasarīraṃ nāma khaṇḍiccādīhi abhibhuyyati , buddhā ca khaṇḍiccādibhāvaṃ appatvā pañcame āyukoṭṭhāse bahujanassa piyamanāpakāleyeva parinibbāyanti .
Buddhānubuddhesu ca mahāsāvakesu parinibbutesu ekakeneva khāṇukena viya ṭhātabbaṃ hoti daharasāmaṇeraparivārena vā , tato ‘ aho buddhānaṃ parisā ’ ti hīḷetabbataṃ āpajjeyya .
Tasmā na ṭhito ’’ ti .
Evaṃ vuttepi yo pana vuccati ‘‘ āyukappo ’’ ti , idameva aṭṭhakathāya niyāmitaṃ .
Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittoti ettha tan ti nipātamattaṃ , yathā mārena pariyuṭṭhitacitto ajjhotthaṭacitto aññopi koci puthujjano paṭivijjhituṃ na sakkuṇeyya , evameva
P4.150 nāsakkhi paṭivijjhitunti attho .Māro hi
M3.248 yassa sabbena sabbaṃ dvādasa vipallāsā appahīnā , tassa cittaṃ pariyuṭṭhāti .Therassa ca cattāro vipallāsā appahīnā , tenassa māro cittaṃ pariyuṭṭhāsi .
So pana cittapariyuṭṭhānaṃ karonto kiṃ karotīti ?
Bheravaṃ rūpārammaṇaṃ vā dasseti , saddārammaṇaṃ vā sāveti .
Tato sattā taṃ disvā vā sutvā vā satiṃ vissajjetvā vivaṭamukhā honti , tesaṃ mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayaṃ maddati , tato visaññāva hutvā tiṭṭhanti .
Therassa panesa mukhe hatthaṃ pavesetuṃ kiṃ sakkhissati , bheravārammaṇaṃ pana dassesi .
Taṃ disvā thero nimittobhāsaṃ nappaṭivijjhi .
Bhagavā jānantoyeva kimatthaṃ yāva tatiyaṃ āmantesīti ?
Parato ‘‘ tiṭṭhatu , bhante bhagavā ’’ ti yācite ‘‘ tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ , tuyhevetaṃ aparaddhan ’’ ti dosāropanena so katanukaraṇatthaṃ .
Māro pāpimāti ettha satte anatthe niyojento māretīti māro .
Pāpimāti tasseva vevacanaṃ
V3.247 .So hi pāpadhammasamannāgatattā ‘‘ pāpimā ’’ ti vuccati .
Kaṇho , antako , namuci , pamattabandhūtipi tasseva nāmāni .
Bhāsitā kho panesāti ayañhi bhagavato sambodhipattiyā aṭṭhame sattāhe bodhimaṇḍeyeva āgantvā ‘‘ bhagavā yadatthaṃ tumhehi pāramiyo pūritā , so vo attho anuppatto , paṭividdhaṃ sabbaññutaññāṇaṃ , kiṃ te lokavicāraṇenā ’’ ti vatvā yathā ajja , evameva ‘‘ parinibbātu dāni , bhante bhagavā ’’ ti yāci .
Bhagavā cassa ‘‘ na tāvāhan ’’ tiādīni vatvā paṭikkhipi .
Taṃ sandhāya –
‘‘ bhāsitā kho panesā , bhante ’’ tiādimāha .
Tattha
P4.151 viyattāti maggavasena byattā , tatheva vinītā , tathā visāradā .Bahussutāti tepiṭakavasena bahu sutaṃ etesanti bahussutā .
Tameva dhammaṃ dhārentīti dhammadharā .
Atha vā pariyattibahussutā ceva paṭivedhabahussutā ca .
Pariyattipaṭivedhadhammānaṃyeva dhāraṇato dhammadharāti evamettha attho daṭṭhabbo .
Dhammānudhammappaṭipannāti ariyadhammassa anudhammabhūtaṃ vipassanādhammaṃ paṭipannā .
Sāmīcippaṭipannāti anucchavikapaṭipadaṃ paṭipannā .
Anudhammacārinoti anudhammaṃ caraṇasīlā .
Sakaṃ ācariyakan ti attano ācariyavādaṃ .
Ācikkhissantītiādīni sabbāni aññamaññavevacanāni .
Sahadhammenāti sahetukena sakāraṇena vacanena .
Sappāṭihāriyan ti yāva niyyānikaṃ katvā dhammaṃ desessanti .
Brahmacariyan ti
M3.249 sikkhāttayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanabrahmacariyaṃ .Iddhan ti samiddhaṃ jhānassādavasena .
Phītan ti vuddhipattaṃ sabbapāliphullaṃ viya abhiññāsampattivasena .
Vitthārikan ti vitthataṃ tasmiṃ tasmiṃ disābhāge patiṭṭhitavasena .
Bāhujaññan ti
P4.152 bahūhi ñātaṃ paṭividdhaṃ mahājanābhisamayavasena .Puthubhūtan ti sabbākārena puthulabhāvappattaṃ .
Kathaṃ ?
Yāva devamanussehi suppakāsitan ti , yattakā viññujātikā devā ceva manussā ca atthi , sabbehi suṭṭhu pakāsitanti attho .
Appossukkoti nirālayo .
Tvañhi pāpima aṭṭhamasattāhato paṭṭhāya ‘‘ parinibbātu dāni , bhante bhagavā , parinibbātu sugato ’’ ti viravanto āhiṇḍittha .
Ajja dāni paṭṭhāya vigatussāho hohi , mā mayhaṃ parinibbānatthaṃ vāyāmaṃ karohīti vadati .
Sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajjīti satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā āyusaṅkhāraṃ vissajji pajahi .
Tattha na bhagavā hatthena leḍḍuṃ viya āyusaṅkhāraṃ ossaji , temāsamattameva
V3.248 pana phalasamāpattiṃ samāpajjitvā tato paraṃ na samāpajjissāmīti cittaṃ uppādesi .Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ ossajī ’’ ti .
Ussajītipi pāṭho .
Mahābhūmicāloti mahanto pathavīkampo .
Tadā kira dasasahassī lokadhātu kampittha .
Bhiṃsanakoti bhayajanako .
Devadundubhiyo ca phaliṃsūti devabheriyo phaliṃsu , devo sukkhagajjitaṃ gajji , akālavijjulatā nicchariṃsu , khaṇikavassaṃ vassīti vuttaṃ hoti .
Udānaṃ udānesīti kasmā udānesi ?
Koci nāma vadeyya ‘‘ bhagavā pacchato pacchato anubandhitvā ‘ parinibbātu , bhante ’ ti upadduto bhayena āyusaṅkhāraṃ vissajjesī ’’ ti , tassokāso
P4.153 mā hotu , bhītassa hi udānaṃ nāma natthīti pītivegavissaṭṭhaṃ udānaṃ udānesi .Tattha sabbesaṃ soṇasiṅgālādīnampi paccakkhabhāvato tulitaṃ paricchinnanti tulaṃ .
Kiṃ taṃ ?
Kāmāvacarakammaṃ .
Na tulaṃ , na vā tulaṃ sadisamassa aññaṃ lokiyaṃ kammaṃ atthīti atulaṃ .
Kiṃ taṃ ?
Mahaggatakammaṃ .
Atha vā kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ tulaṃ , arūpāvacaraṃ atulaṃ .
Appavipākaṃ vā tulaṃ , bahuvipākaṃ atulaṃ .
Sambhavan ti sambhavahetubhūtaṃ , rāsikārakaṃ piṇḍakārakanti
M3.250 attho .Bhavasaṅkhāran ti punabbhavasaṅkhāraṇakaṃ .
Avassajīti vissajjesi .
Munīti buddhamuni .
Ajjhattaratoti niyakajjhattarato .
Samāhitoti upacārappanāsamādhivasena samāhito .
Abhindi kavacamivāti kavacaṃ viya abhindi .
Attasambhavan ti attani sañjātaṃ kilesaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – savipākaṭṭhena sambhavaṃ , bhavābhisaṅkharaṇaṭṭhena bhavasaṅkhāranti ca laddhanāmaṃ tulātulasaṅkhātaṃ lokiyakammañca ossaji , saṅgāmasīse
P4.154 mahāyodho kavacaṃ viya attasambhavaṃ kilesañca ajjhattarato hutvā samāhito hutvā abhindīti .Atha vā tulan ti tulento tīrento .
Atulañca sambhavan ti nibbānañceva sambhavañca .
Bhavasaṅkhāran ti bhavagāmikammaṃ .
Avassaji munīti ‘‘ pañcakkhandhā aniccā , pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho nibbānaṃ niccan ’’ tiādinā ( paṭi . ma .3.37-38) nayena tulayanto buddhamuni bhave ādīnavaṃ , nibbāne ca ānisaṃsaṃ disvā taṃ khandhānaṃ mūlabhūtaṃ bhavasaṅkhāraṃ kammaṃ ‘‘ kammakkhayāya saṃvattatī ’’ ti ( ma . ni .2.81; a . ni .4.232-233) evaṃ vuttena kammakkhayakarena ariyamaggena avassaji .
Kathaṃ ?
Ajjhattarato samāhito , abhindi kavacamivattasambhavaṃ .
So hi vipassanāvasena ajjhattarato , samathavasena samāhitoti evaṃ pubbabhāgato paṭṭhāya
V3.249 samathavipassanābalena kavacamiva attabhāvaṃ pariyonandhitvā ṭhitaṃ , attani sambhavattā ‘‘ attasambhavan ’’ ti laddhanāmaṃ sabbakilesajālaṃ abhindi .Kilesābhāvena ca kataṃ kammaṃ appaṭisandhikattā avassaṭṭhaṃ nāma hotīti evaṃ kilesappahānena kammaṃ pajahi .
Pahīnakilesassa ca bhayaṃ nāma natthi , tasmā abhītova āyusaṅkhāraṃ ossajji , abhītabhāvañāpanatthañca udānaṃ udānesīti veditabbo .
Yaṃ mahāvātāti yena samayena yasmiṃ vā samaye mahāvātā .
Vāyantīti upakkhepakavātā nāma
P4.155 uṭṭhahanti , te vāyantā saṭṭhisahassādhikanavayojanasatasahassabahalaṃ udakasandhārakavātaṃ upacchindanti , tato ākāse udakaṃ bhassati , tasmiṃ bhassante pathavī bhassati , puna vāto attano balena antodhammakaraṇe viya udakaṃ ābandhitvā gaṇhāti , tato udakaṃ uggacchati , tasmiṃ uggacchante pathavī uggacchati .Evaṃ udakaṃ kampitaṃ
M3.251 pathaviṃ kampeti .Etañca kampanaṃ yāvajjakālāpi hotiyeva , bahubhāvena pana ogacchanuggacchanaṃ na paññāyati .
Mahiddhikā mahānubhāvāti ijjhanassa mahantatāya mahiddhikā , anubhavitabbassa mahantatāya mahānubhāvā .
Parittāti dubbalā .
Appamāṇāti balavā .
So imaṃ pathaviṃ kampetīti so iddhiṃ nibbattetvā saṃvejento mahāmoggallāno viya , vīmaṃsanto vā mahānāgattherassa bhāgineyyo saṅgharakkhitasāmaṇero viya pathaviṃ kampeti .
Saṅkampetīti samantato kampeti .
Sampakampetīti tasseva vevacanaṃ .
Iti imesu aṭṭhasu pathavikampesu paṭhamo dhātukopena , dutiyo iddhānubhāvena , tatiyacatutthā puññatejena , pañcamo ñāṇatejena , chaṭṭho sādhukāradānavasena , sattamo kāruññasabhāvena , aṭṭhamo ārodanena .
Mātukucchiṃ okkamante ca tato nikkhamante ca mahāsatte tassa puññatejena pathavī akampittha , abhisambodhiyaṃ ñāṇatejābhihatā hutvā akampittha , dhammacakkappavattane sādhukārabhāvasaṇṭhitā sādhukāraṃ dadamānā akampittha , āyusaṅkhāraossajjane
P4.156 kāruññasabhāvasaṇṭhitā cittasaṅkhobhaṃ asahamānā akampittha , parinibbāne ārodanavegatunnā hutvā akampittha .Ayaṃ panattho pathavidevatāya vasena veditabbo .
Mahābhūtapathaviyā panetaṃ natthi acetanattā .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Bhūmicālavaggo sattamo .