Issues
Select Version
Aṭṭhakanipāta-aṭṭhakathā
Aṭṭhakanipāta-aṭṭhakathā

10. Anuruddhamahāvitakkasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Anuruddhamahāvitakkasuttavaṇṇanā

30. Dasame cetīsūti cetināmakānaṃ rājūnaṃ nivāsaṭṭhānattā evaṃladdhavohāre raṭṭhe .
Pācīnavaṃsadāyeti dasabalassa vasanaṭṭhānato pācīnadisāyaP4.118 ṭhite vaṃsadāye nīlobhāsehi veḷūhi sañchanneV3.224 araññe .
Evaṃ cetaso parivitakko udapādīti thero kira pabbajitvā paṭhamaantovassamhiyeva samāpattilābhī hutvā sahassalokadhātudassanasamatthaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ uppādesi .
So sāriputtattherassa santikaṃ gantvā evamāha –
‘‘ idhāhaṃ , āvuso sāriputta , dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sahassalokaṃ olokemi .
Āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ asallīnaṃ , upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā , passaddho kāyo asāraddho , samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ .
Atha ca pana me anupādāya āsavehi cittaṃ na vimuccatī ’’ ti .
Atha naṃ thero āha –
‘‘ yaṃ kho te , āvuso anuruddha , evaṃ hoti ‘ ahaṃ dibbena cakkhunā … pe … olokemī ’ ti , idaṃ te mānasmiṃ .
Yampi te , āvuso , anuruddha evaṃ hoti ‘ āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ … pe … ekaggan ’ ti , idaṃ te uddhaccasmiṃ .
Yampi te , āvuso anuruddha , evaṃ hoti ‘ atha ca pana me anupādāya āsavehi cittaṃ na vimuccatī ’ ti , idaṃ te kukkuccasmiṃ .
Sādhu vatāyasmā anuruddho ime tayo dhamme pahāya ime tayo dhamme amanasikaritvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharatū ’’ ti evamassa thero kammaṭṭhānaṃ kathesi .
So kammaṭṭhānaṃ gahetvā satthāraṃ āpucchitvā cetiraṭṭhaṃ gantvā samaṇadhammaṃ karonto aṭṭhamāsaṃ caṅkamena vītināmesi .
So padhānaveganimmathitattā kilantakāyo ekassa veḷugumbassa heṭṭhā nisīdi .
Athassāyaṃ evaṃ cetaso parivitakko udapādi , esa mahāpurisavitakko uppajjīti attho .
AppicchassātiM3.226 ettha paccayappiccho , adhigamappiccho , pariyattiappiccho , dhutaṅgappicchoti cattāro appicchā .
TatthaP4.119 paccayappiccho bahuṃ dente appaṃ gaṇhāti , appaṃ dente appataraṃ gaṇhāti , na anavasesaggāhī hoti .
Adhigamappiccho majjhantikatthero viya attano adhigamaṃ aññesaṃ jānituṃ na deti .
Pariyattiappiccho tepiṭakopi samāno na bahussutabhāvaṃ jānāpetukāmo hoti sāketatissatthero viya .
Dhutaṅgappiccho dhutaṅgapariharaṇabhāvaṃ aññesaṃ jānituṃ na deti dvebhātikattheresu jeṭṭhatthero viya .
Vatthu visuddhimagge kathitaṃ .
Ayaṃ dhammoti evaṃ santaguṇaniguhanena ca paṭiggahaṇe mattaññutāya ca appicchassa puggalassa ayaṃ navalokuttaradhammo sampajjati , no mahicchassa .
Evaṃ sabbattha yojetabbaṃ .
Santuṭṭhassāti catūsu paccayesu tīhi santosehi santuṭṭhassa .
Pavivittassāti kāyacittaupadhivivekehi vivittassa .
Tattha kāyaviveko nāma gaṇasaṅgaṇikaṃ vinodetvā ārambhavatthuvasena ekībhāvo .
Ekībhāvamatteneva kammaṃ na nipphajjatīti kasiṇaparikammaṃ katvā aṭṭha samāpattiyoV3.225 nibbatteti , ayaṃ cittaviveko nāma .
Samāpattimatteneva kammaṃ na nipphajjatīti jhānaṃ pādakaṃ katvā saṅkhāre sammasitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇāti , ayaṃ sabbākārato upadhiviveko nāma .
Tenāha bhagavā –
‘‘ kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ , cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānappattānaṃ , upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ visaṅkhāragatānan ’’ ti ( mahāni .7,49).
SaṅgaṇikārāmassātiP4.120 gaṇasaṅgaṇikāya ceva kilesasaṅgaṇikāya ca ratassa .
Āraddhavīriyassāti kāyikacetasikavīriyavasena āraddhavīriyassa .
Upaṭṭhitassatissāti catusatipaṭṭhānavasena upaṭṭhitassatissa .
Samāhitassāti ekaggacittassa .
Paññavatoti kammassakatapaññāya paññavato .
Sādhu sādhūti therassa vitakkaṃ sampahaṃsento evamāha .
Imaṃ aṭṭhaman ti satta nidhī laddhapurisassa aṭṭhamaṃ dento viya , satta maṇiratanāni , satta hatthiratanāni , satta assaratanāni laddhapurisassa aṭṭhamaṃ dento viya satta mahāpurisavitakke vitakketvā ṭhitassa aṭṭhamaṃ ācikkhanto evamāha .
NippapañcārāmassātiM3.227 taṇhāmānadiṭṭhipapañcarahitattā nippapañcasaṅkhāte nibbānapade abhiratassa .
Itaraṃ tasseva vevacanaṃ .
Papañcārāmassāti yathāvuttesu papañcesu abhiratassa .
Itaraṃ tasseva vevacanaṃ .
Yatoti yadā .
Tatoti tadā .
Nānārattānan ti nilapītalohitodātavaṇṇehi nānārajanehi rattānaṃ .
Paṃsukūlan ti tevīsatiyā khettesu ṭhitapaṃsukūlacīvaraṃ .
Khāyissatīti yathā tassa pubbaṇhasamayādīsu yasmiṃ samaye yaṃ icchati , tasmiṃ samaye taṃ pārupantassa so dussakaraṇḍako manāpo hutvā khāyati , evaṃ tuyhampi cīvarasantosamahāariyavaṃsena tuṭṭhassa viharato paṃsukūlacīvaraṃ khāyissati upaṭṭhahissati .
Ratiyāti ratiatthāya .
Aparitassāyāti taṇhādiṭṭhiparitassanāhi aparitassanatthāya .
PhāsuvihārāyātiP4.121 sukhavihāratthāya .
Okkamanāya nibbānassāti amataṃ nibbānaṃ otaraṇatthāya .
Piṇḍiyālopabhojanan ti gāmanigamarājadhānīsu jaṅghābalaṃ nissāya gharapaṭipāṭiyā carantena laddhapiṇḍiyālopabhojanaṃ .
Khāyissatīti tassa gahapatino nānaggarasabhojanaṃ viya upaṭṭhahissatiV3.226 .
Santuṭṭhassa viharatoti piṇḍapātasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭhassa viharato .
Rukkhamūlasenāsanaṃ khāyissatīti tassa gahapatino tebhūmakapāsāde gandhakusumavāsasugandhaṃ kūṭāgāraṃ viya rukkhamūlaṃ upaṭṭhahissati .
Santuṭṭhassāti senāsanasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭhassa .
Tiṇasanthārakoti tiṇehi vā paṇṇehi vā bhūmiyaṃ vā phalakapāsāṇatalāni vā aññatarasmiṃ santhatasanthato .
Pūtimuttan ti yaṃkiñci muttaṃ .
Taṅkhaṇe gahitampi pūtimuttameva vuccati duggandhattā .
Santuṭṭhassa viharatoti gilānapaccayabhesajjaparikkhārasantosena santuṭṭhassa viharato .
Iti bhagavā catūsu ṭhānesu arahattaṃ pakkhipanto kammaṭṭhānaṃ kathetvā ‘‘ katarasenāsane nu kho vasantassa kammaṭṭhānaṃ sappāyaṃ bhavissatī ’’ ti āvajjento ‘‘ tasmiññeva vasantassā ’’ ti ñatvā tena hi tvaṃ , anuruddhātiādimāha .
Pavivittassa viharatoti tīhi vivekehi vivittassa viharantassa .
Uyyojanikapaṭisaṃyuttan tiP4.122 uyyojanikeheva vacanehi paṭisaṃyuttaṃ , tesaṃ upaṭṭhānagamanakaṃyevāti attho .
Papañcanirodheti nibbānapadeM3.228 .
Pakkhandatīti ārammaṇakaraṇavasena pakkhandati .
Pasīdatītiādīsupi ārammaṇavaseneva pasīdanasantiṭṭhanamuccanā veditabbā .
Iti bhagavā cetiraṭṭhe pācīnavaṃsadāye āyasmato anuruddhassa kathite aṭṭha mahāpurisavitakke puna bhesakaḷāvanamahāvihāre nisīditvā bhikkhusaṅghassa vitthārena kathesi .
Manomayenāti manena nibbattitakāyopi manomayoti vuccati manena gatakāyopi , idha manena gatakāyaṃ sandhāyevamāha .
Yathā me ahu saṅkappoti yathā mayhaṃ vitakko ahosi , tato uttari aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ dassento tato uttariṃ desayi .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Gahapativaggo tatiyo .