Nandiyarājavaggo
11. Nandiyarājassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
Ito
M0.45 kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento .Tasmiṃ kira samaye eko kuṭumbiko satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānaṃ sajjetvā attano bhavanaṃ devabhavanamiva alaṅkaritvā buddhārahaṃ mahāsanaṃ paññāpetvā gantvā bhagavantaṃ yāci kāloyaṃ bhante bhagavato bhattaggassa upasaṅkamanāyāti .
Atha bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto mahatā buddhānubhāvena gantvā nisīdi paññattavarabuddhāsane , tato kuṭumbiko haṭṭho udaggo sapariso bhagavantaṃ parivisati anekehi madhurannapānādīhi .
Tadā tassa bhagavato sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo vasabhattheronāma mahāsāvako sapadānavattena piṇḍāya caramāno tassa kuṭumbikassa gehadvāre aṭṭhāsi , atha so theraṃ disvā bhante satthā antogehe nisinno , tumhepi pavisathāti yāci , thero apavisitvāva agamāsi , kuṭumbiko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā tamattaṃ vatvā kiṃ bhante sadevake loke bhagavatāpi uttaritaro guṇena saṃvijjatīti āha .
Athassa satthā puttopamaṃ dassetvā therassa guṇe vaṇṇento evamāha .
1.
Pālenti nimmalaṃ katvā , pātimokkhādisaṃvaraṃ ;
Samādinnadhutaṅgāca , appicchā munisūnavo .
2.
Nicca mantakayuddhamhi , naddhā yodhāva dappitā ;
Puññānaṃ vatthubhūtā te , devamānusakā dinaṃ .
3.
Dhāremahaṃ vaṇṇavantaṃ , sīveyyampica cīvaraṃ ;
Buddhaputtā mahānāgā na dhārenti tathāvidhaṃ .
4.
Dhārenti
M0.46 te paṃsukūlaṃ , saṅghāṭetvā pilotike ;Vaṇacchādanacolaṃva , icchālobha vivajjitā .
5.
Sādiyāmi sadā hambho , upāsakanimantanaṃ ;
Neva sādenti sambuddha , putto pāsakayācanaṃ .
6.
Sapadānena yaṃ laddhaṃ , lūkhaṃvāpi paṇītakaṃ ;
Tena tussanti me puttā , rasagedhavivajjitā .
7.
Nipajjāmi ahaṃ sādhu , santhate sayane subhe ;
Na te seyyaṃ pakappenti , saṃsārabhayabhīrukā .
8.
Ṭhānā sanagamanena , kappenti iriyāpathaṃ ;
Nekabhūmisamākiṇṇa , pāsādesu vasāmahaṃ .
9.
Buddhaputtā tathācchannaṃ , na kadā pavisanti te ;
Rukkhamūle susānasmiṃ , abbhokāse ramanti te .
10.
Bhāvetvā bhavanāsāya , hetuṃ bhāvanamuttamaṃ ;
Ahaṃ gāme vasissāmi , pāpento janataṃ sivaṃ .
11.
Ramanti mama puttā te , pantasenāsane kakā ;
Tesaṃ mahattaro santo , theroyaṃ vasabho mahā ;
Dhutapāpo dhutaṅgaggo , ñātoyaṃ mama sāsaneti .
Evaṃ bhagavā hatthaṃ ukkhipitvā candamaṇḍale paharanto viya therassa guṇe pakāsesi , tato so tassa guṇakathaṃ sutvā sayampitaṃ ṭhānantaraṃ kāmayamāno yannūnāhaṃ anāgate aññatarassa sammāsambuddhassa sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo bhavissāmīti taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato pādamūle nipajji , satthā taṃ kāraṇaṃ upaparikkhitvā ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma satthā uppajjissati .
Tvaṃ tadā dhutaṅgadharānaṃ aggo hutvā kassa poti paññāyissatīti byākaraṇa
M0.47 madāsi .Tato paṭṭhāya so somanasso puññakammaṃ katvā tato cuto devamanussesu devissariyaṃ anubhavanto vipassīsammāsambuddhakāle ekasāṭako nāma brāhmaṇo hutvā mahādānaṃ adāsi .
Tato cuto kassapasammāsambuddhe parinibbute bārāṇasīnagare bārāṇasīseṭṭhi hutvā nibbatto dānādīni puññāni katvā tato cavitvā saṃsāre saṃsaranto dasavassasahassā yukesu manussesu bārāṇasiyaṃ eko kuṭumbiko hutvā nibbatti .
So panāyaṃ kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ anuvicaranto paccantime janapade araññāyatane aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa .
So ca paccekabuddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvā ṭhapetuṃ āraddho .
Kuṭumbiko taṃ disvā bhante kiṃ karothāti pucchi .
So paccekabuddho appicchatāya tena puṭṭho na kiñci vutto hoti .
So cīvaradussaṃ nappahotīti ñatvā attano uttarasāṭakaṃ paccekabuddhassa pādamūle ṭhapetvā agamāsi .
Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātakaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi .
Kuṭumbiko jīvitapariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito tiyojanamattake ṭhāne aññatarasmiṃ nagare nibbatti , tassa mātāpitaro nandiyoti [ nandītināmaṃ itisabbattha ] nāmaṃ akaṃsu , tassa satta bhātaro ahesuṃ , sesā cha bhātaro nānākammantesu byāvaṭā mātāpitunnaṃ posenti .
Nandiyo pana akammasīlo geheyeva vasati .
Tasmā tassa sesā kujjhanti .
Mātāpitaropi nandiyaṃ āmantetvā ovadanti .
So tuṇhī hoteva .
Athāparasmiṃ samaye gāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ , tadā so mātaraṃ āha .
Amma sāṭakaṃ dehi , nakkhattaṃ kīḷissāmīti , sā dhota- vatthaṃ
M0.48 nīharitvā adāsi , amma thūlaṃ idanti , sā aññaṃ nīharitvā adāsi , tampi paṭikkhipi .Atha naṃ mātā āha .
Tāta yādise mayaṃ gehe jātā , natthi ito sukhumatarassa paṭilābhāya puññanti , labhanaṭṭhānaṃ gamissāmi ammāti .
Putta ahaṃ ajjeva tava bārāṇasīnagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmīti āha .
So sādhu ammāti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Mātuyā panassa evaṃ ahosi .
Kahaṃ so gamissati , pubbeviya idhavā etthavā gehe nisīditvā āgacchatīti , so pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā senaguttassa gehe paṭivasati , athekadivasaṃ so tassa kammakārehi saddhiṃ sallapanto nisīditvā pacalāyanto supinaṃ addasa .
Mukhena antaṃ nikkhamitvā sakalajambudīpe pattharitvā antokucchimeva pāvisi .
Pabuddho so bhīto mahāsaddamakāsi .
Atha naṃ mahāsenagutto pucchi .
Nandiyo supinaṃ addasanti āha .
Atha tena kīdisanti puṭṭho kathesi , tato senagutto taṃ attano kulūpagaṃ paribbājikaṃ pucchi ko tassa vipākoti .
Paribbājikā yadi bho itthī passati .
Sattadivasabbhantareyeva abhisekaṃ labhati , yadi puriso passati , tatheva rājā hotīti kathesi .
Senagutto tassā taṃ kathaṃ sutvā imaṃ mama ñātiṃ karomīti attano satta dhītare pakkositvā paṭipāṭiyā pucchi .
Nandiyassa santike vasathāti , sesā sabbā na icchiṃsu , na mayaṃ jānāma etaṃ adhunāgataṃ kulavantaṃ vā dukkulavantaṃvāti .
Atha kaṇiṭṭhikaṃ pucchi .
Sā yassa maṃ mātāpitaro dassanti .
Tesaṃ vacanaṃ na bhindissāmīti sampaṭicchi , atha senagutto nandiyaṃ pakkositvā attano dhītaraṃ datvā tassa mahāsampatti madāsi .
Tato sattame divase nandiyo tattha tattha āhiṇḍanto rañño maṅgaluyyānaṃ passissāmīti gantvā dhaṅgalasilāpaṭṭesasīsaṃ pārupitvā nipajji , so ca bārāṇasīrañño kālaṅkatassa sattamo
M0.49 divaso hoti .Amaccāca purohitoca rañño sarīrakiccaṃ kāretvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu .
Rañño ekāva dhītā atthi , putto panassa natthi .
Arājikaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati .
Phussarathaṃ vissajjessāmāti .
Te kumudapattavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattapamukhaṃpañcavidharājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato turiyāni paggaṇhāpesuṃ .
Ratho pācīdvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho ahosi .
Paricayena uyyānābhimukho gacchati .
Nivattemāti keci āhaṃsu .
Purohito mā nivārayitthāti āha .
Ratho kumārakaṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohaṇasajjo hutvā aṭṭhāsi .
Purohito pārupaṇakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento tiṭṭhatu ayaṃ dīpo .
Dvisahassadīpa parivāresu catūsu mahādīpesu ekarajjaṃ kātuṃ samatthotivatvā tassa dhitiṃ upadhāretuṃ tikkhattuṃ turiyāni paggaṇhāpesi .
Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā kena kāraṇena āgatatthāti āha , deva tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātīti , rājā kahanti , devattaṃ gato sāmīti , kati divasā atikkantāti , ajja sattamo divasoti .
Putto vā dhītā vā natthīti , dhītā atthi deva .
Putto na vijjatīti , tenahi karissāmi rajjanti , te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkāritvā uyyānaṃ netvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu , athassa katābhisekassa satasahassagghanakaṃ vatthaṃ ānesuṃ , so kimidaṃ tātāti āha , nivāsanavatthaṃ devāti , nanu tātā thūlaṃti , manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi devāti , tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesīti , āma devāti .
Na maññe puññavā tumhākaṃ rājāti vatvā handa suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha , labhissāma vatthanti , te suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu , so uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāya abbhukkiri ,
M0.50 tāvadeva ghanapathaviṃ bhinditvā soḷasakapparukkhā uṭṭhahiṃsu , puna udakaṃ hatthena gahetvā dakkhiṇaṃ pacchimaṃ uttaranti evaṃ catassopi disā abbhukkiri , sabbadisāsu soḷasa soḷasa hutvā catusaṭṭhikapparukkhā uṭṭhahiṃsu , so ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā nandiyarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantantūti bheriṃ carāpethāti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādamabhiruyha mahāsampattiṃ anubhavi .Aho tadā paccekabuddhassa dinnānuvātakassa vipāko .
Tenāhu porāṇā .
12.
Yathā sāsapamattamhā , bījā nigrodhapādapo ;
Jāyate satasākhaḍḍho , mahānīlambudopamo .
13.
Tatheva puññakammamhā , aṇumhā vipulaṃ phalaṃ ;
Hotīti appapuññanti , nāvamaññeyya paṇḍitoti .
Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā aho tapassīti kāruññākāraṃ dassesi .
Kimidaṃ devīti ca puṭṭhā atimahatī te deva sampatti .
Atītamaddhānaṃ kalyāṇaṃ katattā .
Idāni anāgatassatthāya kusalaṃ karothāti āha .
Kassa dassāma .
Sīlavantā natthīti .
Asuñño deva jambudīpo arahantehi , tumhe dānaṃ sajjetha , ahaṃ arahante lacchāmīti āha .
Punadivase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi .
Devī sace imissā disāya arahanto atthi , idhā gantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantūti uttarahimavantābhimukhī pupphāni uddhaṃ khipitvā urena nipajji .
Atha tāni pupphāni ākāsato gantvā himavantapadese vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃpaccekabuddhānaṃ jeṭṭhakamahāpadumapaccekabuddhassa pādamūle patiṃsu .
Tathāhi .
14.
Aho
M0.51 passatha bho dāni , vimhayaṃ puññakammuno ;Acetanāpi pupphāni , dūtakiccesu byāvaṭā .
15.
Kattukāmena lokasmiṃ , sakalaṃ attano vasaṃ ;
Sabbatthāmena kattabbaṃ , puññaṃ paññavatā sadāti .
Tato mahāpadumapaccekabuddho taṃ ñatvā sesabhātare āmantesi .
Mārisā nandiyarājā tumhe nimantesi .
Adhivāsetha tassa nimantananti .
Te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenā gantvā uttaradvāre otariṃsu .
Manussā pañcasatā deva paccekabuddhā āgatāti rañño ārocesuṃ , rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā patte gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa devī saṅghanavakassa ca pādamūle nipajjitvā ayyā paccayehi na kilamissantu , mayaṃ puññena na hāyissāma , amhākaṃ idha vāsāya paṭiññaṃ dethāti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsaṭṭhānādayo kāretvā yāvajīvaṃ paccakabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhukīḷanaṃ kāretvā candanā garuādīhi sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā evarūpānampi mahānubhāvānaṃ mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati , kimaṅgaṃ pana mādisānanti saṃvegajāto jeṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ pabbajaṃ pabbaji , devīpi raññe pabbajite ahaṃ kiṃkarissāmīti pabbajitvā dvepi uyyāne vasantā jhānābhiññaṃ nibbattetvā jhānasukhena vītināmentā āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃsu .
Te amhākaṃ bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā buddhasāsane pabbajiṃsu , tadā nandiyarājā dhutaṅgadharānaṃ aggo mahākassapattheronāma hutvā cando viya suriyo viyaca loke pākaṭo hutvā bhagavati pari- nibbute
M0.52 buddhasāsanaṃ ativiya sobheti .Bhariyāpissa bhaddakāpiḷānī nāma ahosīti .
16.
Datvā pureko vipine caranto ,
Paccekabuddhassanuvātamattaṃ ;
Katvā saraṭṭhaṃ kurudīpasobhaṃ ,
Mahānubhāvo vasudhā dhiposi .
17.
Tumheca bhonto khalu sīlavante ,
Dadātha dānāni anappakāni ;
Taṃ vo patiṭṭhāca bhavantarasmiṃ ,
Cintāmaṇiṃ kappataruṃva sāranti .
Nandiyarājassa vatthuṃ pathamaṃ .