Issues
Select Version
(DN) Pāthikavaggapāḷi
(DN) Pāthikavaggapāḷi

Anuyogadānappakāravaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Anuyogadānappakāravaṇṇanā

161. Ekissā lokadhātuyāti dasasahassilokadhātuyā .
Tīṇi hi khettāni – jātikhettaṃ āṇākhettaṃ visayakhettaṃ . Tattha jātikhettaṃ nāma dasasahassī lokadhātu . Sā hi tathāgatassa mātukucchiṃ okkamanakāle nikkhamanakāle sambodhikāle dhammacakkappavattane āyusaṅkhārossajjane parinibbāne ca kampati . Koṭisatasahassacakkavāḷaṃ pana āṇākhettaṃ nāma . Āṭānāṭiyamoraparittadhajaggaparittaratanaparittādīnañhi ettha āṇā vattati . Visayakhettassa pana parimāṇaṃ natthi , buddhānañhi ‘‘ yāvatakaṃ ñāṇaṃ , tāvatakaṃ ñeyyaṃ , yāvatakaṃ ñeyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ , ñāṇapariyantikaṃ ñeyyaṃ , ñeyyapariyantikaṃ ñāṇan ’’ ti ( mahāni .55) vacanato avisayo nāma natthi . ImesuV3.73 pana tīsu khettesu ṭhapetvā imaṃ cakkavāḷaṃ aññasmiṃ cakkavāḷe buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi , nuppañjantīti pana atthi . Tīṇi piṭakāniP3.898 vinayapiṭakaṃ , suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ . Tisso saṅgītiyo mahākassapattherassa saṅgīti , yasattherassa saṅgīti , moggaliputtatissattherassa saṅgītīti . Imā tisso saṅgītiyo āruḷhe tepiṭake buddhavacane ‘‘ imaṃ cakkavāḷaṃ muñcitvā aññattha buddhā uppajjantī ’’ ti suttaṃ natthi , nuppajjantīti pana atthi .
Apubbaṃ acariman ti apure apacchā ekato nuppajjanti , pure vā pacchā vā uppajjantīti vuttaṃ hoti . Tattha bodhipallaṅke ‘‘ bodhiṃ apatvā na uṭṭhahissāmī ’’ ti nisinnakālato paṭṭhāya yāva mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇaṃ , tāva pubbeti na veditabbaṃ . Bodhisattassa hi paṭisandhiggahaṇe dasasahassacakkavāḷakampaneneva khettapariggaho kato . Aññassa buddhassa uppattipi nivāritā hoti . Parinibbānato paṭṭhāya ca yāva sāsapamattāpi dhātuyo tiṭṭhanti , tāva pacchāti na veditabbaṃ . Dhātūsu hi ṭhitāsuM3.82 buddhāpi ṭhitāva honti . Tasmā etthantare aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti . Dhātuparinibbāne pana jāte aññassa buddhassa uppatti na nivāritā . Tipiṭakaantaradhānakathā Tīṇi antaradhānāni nāma pariyattiantaradhānaṃ , paṭivedhaantaradhānaṃ , paṭipattiantaradhānanti . Tattha pariyattīti tīṇi piṭakāni . Paṭivedhoti saccappaṭivedho . Paṭipattīti paṭipadā . Tattha paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi . Ekasmiñhi kāle paṭivedhakarā bhikkhū bahū honti , esa bhikkhu puthujjanoti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo hoti . Imasmiṃyeva dīpe ekavāraṃ puthujjanabhikkhu nāma nāhosi . Paṭipattipūrakāpi kadāci bahū honti , kadāci appā . Iti paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi . Sāsanaṭṭhitiyā pana pariyatti pamāṇaṃ . Paṇḍito hi tepiṭakaṃ sutvā dvepi pūreti . Yathā amhākaṃ bodhisatto āḷārassa santike pañcābhiññā satta ca samāpattiyo nibbattetvā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā parikammaṃ pucchi , so na jānāmīti āha . Tato udakassa santikaṃ gantvā adhigatavisesaṃ saṃsanditvā nevasaññānāsaññāyatanassa parikammaṃ pucchi , so ācikkhi , tassa vacanasamanantarameva mahāsatto taṃ jhānaṃ sampādesi , evamevaV3.74 paññavā bhikkhu pariyattiṃ sutvā dvepi pūreti . Tasmā pariyattiyā ṭhitāya sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti . Yadā pana sā antaradhāyati , tadā paṭhamaṃ abhidhammapiṭakaṃ nassati . Tattha paṭṭhānaṃ sabbapaṭhamaṃ antaradhāyati . Anukkamena pacchā dhammasaṅgahoP3.899 , tasmiṃ antarahite itaresu dvīsu piṭakesu ṭhitesupi sāsanaṃ ṭhitameva hoti . Tattha suttantapiṭake antaradhāyamāne paṭhamaṃ aṅguttaranikāyo ekādasakato paṭṭhāya yāva ekakā antaradhāyati , tadanantaraṃ saṃyuttanikāyo cakkapeyyālato paṭṭhāya yāva oghataraṇā antaradhāyati . Tadanantaraṃ majjhimanikāyo indriyabhāvanato paṭṭhāya yāva mūlapariyāyā antaradhāyati . Tadanantaraṃ dīghanikāyo dasuttarato paṭṭhāya yāva brahmajālā antaradhāyati . Ekissāpi dvinnampi gāthānaṃ pucchā addhānaṃM3.83 gacchati , sāsanaṃ dhāretuṃ na sakkoti , sabhiyapucchā āḷavakapucchā viya ca . Etā kira kassapabuddhakālikā antarā sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhiṃsu . Dvīsu pana piṭakesu antarahitesupi vinayapiṭake ṭhite sāsanaṃ tiṭṭhati . Parivārakkhandhakesu antarahitesu ubhatovibhaṅge ṭhite ṭhitameva hoti . Ubhatovibhaṅge antarahite mātikāyapi ṭhitāya ṭhitameva hoti . Mātikāya antarahitāya pātimokkhapabbajjāupasampadāsu ṭhitāsu sāsanaṃ tiṭṭhati . Liṅgaṃ addhānaṃ gacchati . Setavatthasamaṇavaṃso pana kassapabuddhakālato paṭṭhāya sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhi . Paṭisambhidāpattehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi . Chaḷabhiññehi vassasahassaṃ . Tevijjehi vassasahassaṃ . Sukkhavipassakehi vassasahassaṃ . Pātimokkhehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi . Pacchimakassa pana saccappaṭivedhato pacchimakassa sīlabhedato paṭṭhāya sāsanaṃ osakkitaṃ nāma hoti . Tato paṭṭhāya aññassa buddhassa uppatti na nivāritā . Sāsanaantarahitavaṇṇanā Tīṇi parinibbānāni nāma kilesaparinibbānaṃ khandhaparinibbānaṃ dhātuparinibbānanti . Tattha kilesaparinibbānaṃ bodhipallaṅke ahosi . Khandhaparinibbānaṃ kusinārāyaṃ . Dhātuparinibbānaṃ anāgate bhavissati . Sāsanassa kira osakkanakāle imasmiṃ tambapaṇṇidīpe dhātuyo sannipatitvā mahācetiyaṃ gamissanti . Mahācetiyato nāgadīpe rājāyatanacetiyaṃ . Tato mahābodhipallaṅkaṃ gamissanti . Nāgabhavanatopi devalokatopi brahmalokatopi dhātuyo mahābodhipallaṅkamevaV3.75 gamissanti . Sāsapamattāpi dhātuyo na antarā nassissanti . Sabbadhātuyo mahābodhipallaṅke rāsibhūtā suvaṇṇakkhandho viya ekagghanā hutvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjessanti . Tā dasasahassilokadhātuṃP3.900 pharissanti , tato dasasahassacakkavāḷadevatā sannipatitvā ‘‘ ajja satthā parinibbāti , ajja sāsanaṃ osakkati , pacchimadassanaṃ dāni idaṃ amhākan ’’ ti dasabalassa parinibbutadivasato mahantataraṃ kāruññaṃ karissanti . Ṭhapetvā anāgāmikhīṇāsave avasesāM3.84 sakabhāvena sandhāretuṃ na sakkhissanti . Dhātūsu tejodhātu uṭṭhahitvā yāva brahmalokā uggacchissati . Sāsapamattāyapi dhātuyā sati ekajālā bhavissati . Dhātūsu pariyādānaṃ gatāsu upacchijjissati . Evaṃ mahantaṃ ānubhāvaṃ dassetvā dhātūsu antarahitāsu sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti . Yāva na evaṃ antaradhāyati , tāva acarimaṃ nāma hoti . Evaṃ apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ , netaṃ ṭhānaṃ vijjati . Kasmā pana apubbaṃ acarimaṃ nuppajjantīti ? Anacchariyattā . Buddhā hi acchariyamanussā . Yathāha – ‘‘ ekapuggalo , bhikkhave , loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso . Katamo ekapuggalo ? Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti ( a . ni .1.172). Yadi ca dve vā cattāro vā aṭṭha vā soḷasa vā ekato uppajjeyyuṃ , anacchariyā bhaveyyuṃ . Ekasmiñhi vihāre dvinnaṃ cetiyānampi lābhasakkāro uḷāro na hoti . Bhikkhūpi bahutāya na acchariyā jātā , evaṃ buddhāpi bhaveyyuṃ , tasmā nuppajjanti . Desanāya ca visesābhāvato . Yañhi satipaṭṭhānādibhedaṃ dhammaṃ eko deseti . Aññena uppajjitvāpi sova desetabbo siyā , tato anacchariyo siyā . Ekasmiṃ pana dhammaṃ desente desanāpi acchariyā hoti , vivādabhāvato ca . Bahūsu hi buddhesu uppannesu bahūnaṃ ācariyānaṃ antevāsikā viya amhākaṃ buddho pāsādiko , amhākaṃ buddho madhurassaro lābhī puññavāti vivadeyyuṃ . Tasmāpi evaṃ nuppajjanti . Api cetaṃ kāraṇaṃ milindaraññāpi puṭṭhena nāgasenattherena vitthāritameva . Vuttañhi tattha – Bhante , nāgasena , bhāsitampi hetaṃ bhagavatā ‘‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’’ ti . Desayantā ca , bhante nāgasena , sabbepiP3.901 tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiye dhamme desenti , kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti , sikkhāpentāV3.76 ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti , anusāsamānā ca appamādappaṭipattiyaṃ anusāsanti . Yadi , bhante nāgasena , sabbesampi tathāgatānaṃM3.85 ekā desanā ekā kathā ekasikkhā ekānusāsanī , kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti . Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto , yadi dutiyo buddho bhaveyya , dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya , ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ , anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ , tattha me kāraṇaṃ desehi , yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyyan ’’ ti . Ayaṃ , mahārāja , dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī , ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti , yadi dutiyo buddho uppajjeyya , nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya , caleyya , kampeyya , nameyya , oṇameyya , vinameyya , vikireyya , vidhameyya , viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyya . Yathā , mahārāja , nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya , ekapurise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya , atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena , so taṃ nāvaṃ abhirūheyya , api nu sā , mahārāja , nāvā dvinnampi dhāreyyāti ? Na hi , bhante , caleyya , kampeyya , nameyya , oṇameyya , vinameyya , vikireyya , vidhameyya , viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyya osīdeyya udaketi . Evameva kho , mahārāja , ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī , ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti , yadi dutiyo buddho uppajjeyya , nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya … pe … na ṭhānamupagaccheyya . Yathā vā pana , mahārāja , puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā , so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandīkato anoṇamitadaṇḍajāto punadeva tāvatakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya , api nu kho so , mahārāja , puriso sukhito bhaveyyāti ? Na hi , bhanteM3.86 , sakiṃ bhuttova mareyyāti ; evameva kho , mahārāja , ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇīP3.902 … pe … na ṭhānamupagaccheyyāti . Kiṃ nu kho , bhante nāgasena , atidhammabhārena pathavī calatīti ? Idha , mahārāja , dveV3.77 sakaṭā ratanapūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā , ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ , api nu kho taṃ , mahārāja , sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyāti ? Na hi , bhante , nābhipi tassa phaleyya , arāpi tassa bhijjeyyuṃ , nemipi tassa opateyya , akkhopi tassa bhijjeyyāti . Kiṃ nu kho , mahārāja , atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatīti ? Āma , bhante , ti . Evameva kho , mahārāja , atidhammabhārena pathavī calati . Apica , mahārāja , imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ aññampi tattha atirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti . Yadi , mahārāja , dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ , tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘‘ tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddho ’’ ti , ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ . Yathā , mahārāja , dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘‘ tumhākaṃ amacco amhākaṃ amacco ’’ ti , ubhato pakkhajātā honti ; evameva kho , mahārāja , yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ , tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘‘ tumhākaṃ buddho , amhākaṃ buddho ’’ ti , ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ , idaṃ tāva , mahārāja , ekaṃ kāraṇaṃ , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti . Aparampi , mahārāja , uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti . Yadi , mahārāja , dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ ,‘‘ aggo buddho ’’ ti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya ,‘‘ jeṭṭho buddho ’’ ti , seṭṭho buddhoti , visiṭṭho buddhoti , uttamo buddhoti , pavaro buddhoti , asamo buddhotiM3.87 , asamasamo buddhoti , appaṭimo buddhoti , appaṭibhāgo buddhoti , appaṭipuggaloP3.903 buddhoti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya . Imampi kho tvaṃ , mahārāja , kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti . Apica kho , mahārāja , buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esā , yaṃ ekoyeva buddho loke uppajjati . Kasmā kāraṇā ? Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṃ , yaṃ aññampi , mahārāja , mahantaṃ hoti , taṃ ekaṃyeva hoti . Pathavī , mahārāja , mahantī , sā ekāyeva . Sāgaro mahanto , so ekoyeva . Sineru girirājā mahanto , so ekoyeva . Ākāso mahanto , so ekoyeva . Sakko mahanto , so ekoyeva . Māro mahantoV3.78 , so ekoyeva . Mahābrahmā mahanto , so ekoyeva . Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto , so ekoyeva lokasmiṃ . Yattha te uppajjanti , tattha aññesaṃ okāso na hoti . Tasmā , mahārāja , tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ekoyeva loke uppajjatīti . Sukathito , bhante nāgasena , pañho opammehi kāraṇehīti ( mi . pa .5.1.1).
Dhammassa cānudhamman ti navavidhassa lokuttaradhammassa anudhammaṃ pubbabhāgappaṭipadaṃ . Sahadhammikoti sakāraṇo . Vādānuvādoti vādoyeva .