Karacaraṇādilakkhaṇavaṇṇanā
210. Dānenātiādīsu
M3.110 ekacco dāneneva saṅgaṇhitabbo hoti , taṃ dānena saṅgahesi .
Pabbajitānaṃ pabbajitaparikkhāraṃ , gihīnaṃ gihiparikkhāraṃ adāsi .
Peyyavajjenāti ekacco hi ‘‘ ayaṃ dātabbaṃ nāma deti , ekena pana vacanena sabbaṃ makkhetvā nāseti , kiṃ etassa dānan ’’ ti vattā hoti .
Ekacco ‘‘ ayaṃ kiñcāpi dānaṃ na deti , kathento pana telena viya makkheti .
Eso detu vā mā vā , vacanamevaP3.928 tassa sahassaṃ agghatī ’’ ti vattā hoti .
Evarūpo puggalo dānaṃ na paccāsīsati , piyavacanameva paccāsīsati .
Taṃ piyavacanena saṅgahesi .
Atthacariyāyāti atthasaṃvaḍḍhanakathāya .
Ekacco hi neva dānaṃ , na piyavacanaṃ paccāsīsati .
Attano hitakathaṃ vaḍḍhitakathameva paccāsīsati .
Evarūpaṃ puggalaṃ ‘‘ idaṃ te kātabbaṃ , idaṃ te na kātabbaṃ .
Evarūpo puggalo sevitabbo , evarūpo puggalo na sevitabbo ’’ ti evaṃ atthacariyāya saṅgahesi .
Samānattatāyāti samānasukhadukkhabhāvena .
Ekacco hi dānādīsu ekampi na paccāsīsati , ekāsane nisajjaṃ , ekapallaṅke sayanaṃ , ekato bhojananti evaṃ samānasukhadukkhataṃ paccāsīsati .
Tattha jātiyā hīno bhogena adhiko dussaṅgaho hoti .
Na hi sakkā tena saddhiṃ ekaparibhogo kātuṃ , tathā akariyamāne ca so kujjhati .
Bhogena hīno jātiyā adhikopi dussaṅgaho hoti .
So hi ‘‘ ahaṃ jātimā ’’ ti bhogasampannena saddhiṃ ekaparibhogaṃ na icchati , tasmiṃ akariyamāne kujjhati .
Ubhohipi hīno pana susaṅgaho hoti .
Na hi so itarena saddhiṃ ekaparibhogaṃ icchati , na akariyamāne ca kujjhati .
UbhohiV3.100 sadisopi susaṅgahoyeva .
Bhikkhūsu dussīlo dussaṅgaho hoti .
Na hi sakkā tena saddhiṃ ekaparibhogo kātuṃ , tathā akariyamāne ca kujjhati .
Sīlavā susaṅgaho hoti .
Sīlavā hi adīyamānepi akariyamānepi na kujjhati .
Aññaṃ attanāM3.111 saddhiṃ paribhogaṃ akarontampi na pāpakena cittena passati .
Paribhogopi tena saddhiṃ sukaro hoti .
Tasmā evarūpaṃ puggalaṃ evaṃ samānattatāya saṅgahesi .Idha kammaṃ nāma dīgharattaṃ kataṃ dānādisaṅgahakammaṃ .
Kammasarikkhakaṃ nāma yo evaṃ asaṅgāhako hoti , so iminā kāraṇenassa asaṅgāhakabhāvaṃ jano jānātūti thaddhahatthapādo ceva hoti , visamaṭṭhitāvayavalakkhaṇo ca .
Tathāgatassa pana dīgharattaṃ saṅgāhakabhāvaṃ sadevako loko iminā kāraṇena jānātūti imāni dve
P3.929 lakkhaṇāni nibbattanti .
Lakkhaṇaṃ nāma idameva lakkhaṇadvayaṃ .Susaṅgahitāssa hontīti susaṅgahitā assa honti .
Detu vā mā vā detu , karotu vā mā vā karotu , susaṅgahitāva honti , na bhijjanti .
‘‘ Yadāssa dātabbaṃ hoti , tadā deti .
Idāni maññe natthi , tena na deti .
Kiṃ mayaṃ dadamānameva upaṭṭhahāma ?
Adentaṃ akarontaṃ na upaṭṭhahāmā ’’ ti evaṃ cintenti .
Susaṅgahitaparijanatā ānisaṃso .
211. Kariyāti karitvā .
Cariyāti caritvā .
Anavamatenāti anavaññātena .
‘‘ Anapamodenā ’’ tipi pāṭho , na appamodena , na dīnena na gabbhitenāti attho .
Caviyāti cavitvā .
Atirucira suvaggu dassaneyyan ti atirucirañca supāsādikaṃ suvaggu ca suṭṭhu chekaṃ dassaneyyañca daṭṭhabbayuttaṃ .
Susu kumāroti suṭṭhu sukumāro .
Parijanassavoti parijano assavo vacanakaro .
Vidheyyoti kattabbākattabbesu yathāruci vidhātabbo .
Mahiman ti mahiṃ imaṃ .
Piyavadū hitasukhataṃ jigīsamānoti piyavado hutvā hitañca sukhañca pariyesamāno .
Vacanapaṭikarassā bhippasannāti vacanapaṭikarā assa abhippasannā .
Dhammānudhamman ti dhammañca anudhammañca .