Issues
Select Version
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)

Indriyatikkhakāraṇanavakakathā

Author: 注释—善巧 @ 小僧善巧

699. Ekaccassa tikkhindriyassa mahāpaññassa nayavipassanāvaseneva udayabbayañāṇaṃ uppajjati , itarassa nuppajjati .Taṃ sandhāya ‘‘ yassa pana … pe … na sampajjatī ’’ ti vuttaṃ .Udayabbayañāṇuppatti hi idha nayavipassanāya sampajjananti adhippetaṃ .Tena ‘‘ navahākārehi indriyāni tikkhāni bhavanti … pe … antarā ca abbosānenā ’’ ti evaṃ vuttānaṃ navannaṃ ākārānaṃ vasena indriyāni tikkhāni katvā sappāyāni sevamānena sammasitabbanti sambandho . Tenāti yoginā .Navahākārehīti vakkhamānehi navahi ākārehi .Indriyānīti saddhādīni indriyāni .Tikkhānīti tikhiṇāni visadāni sūrāni .Uppannuppannānan ti khaṇe khaṇe uppannānaṃ uppannānaṃ .Saṅkhārānan ti vipassiyamānānaṃ rūpārūpadhammānaṃ .Khayamevāti paṭhamaṃ uppādaṃ disvā taṃ muñcitvā khayameva bhaṅgameva passati .Tassa tathākhayadassanapasutassa vipassanāpaññā tikkhā sūrā vahati , itarāni ca indriyāni .Tatthāti khayadassane .Sakkaccakiriyāyāti ādarakāritāya , yathā khayadassanaparameneva vipassanāñāṇaṃ pavattati , evaṃ taṃ ādarajāto sampādeti .Sātaccakiriyāyāti avicchedakiriyāya , yathā vipassanāñāṇaṃ khayadassanavasena nirantarameva pavattati , evaṃ yuttappayutto naṃ sampādeti .Sappāyakiriyāyāti anurūpakiriyāya āvāsādisattavidhasappāyāsevanakiriyāyaV2.374 .Nimittaggāhenāti yathā manasikarontassa vipassanāsamādhi uppanno , tassa ākārassa sallakkhaṇavasena samathanimittaggahaṇena sampādetīti sambandho .Anupavattanatāyāti anurūpato pavattanena bhāvanācittassa līnabhāve pītivīriyadhammavicayasambojjhaṅgānaṃ uddhatabhāve passaddhisamādhiupekkhāsambojjhaṅgānaṃ brūhanenāti attho .Kāye ca jīvite ca anapekkhatan ti attano kāye asucibhāvena bāhirakaaviññāṇakakuṇapeM2.399 viya jīvite ahitāvahapaccatthike viya nirapekkhacittaṃ upaṭṭhapeti .Tattha ca abhibhuyya nekkhammenāti tasmiṃ kāyacitte anapekkhabhāvena indriyānaṃ tikkhabhāvāpādanena uppannaṃ uppannaṃ dukkhaṃ vīriyena abhibhavitvā bhāvanaṃ sampādeti .Antarāti yathādhippetāya bhāvanāsiddhiyā antarāva .Abbosānenāti asaṅkocanena . Evaṃ vuttānan ti evaṃ ‘‘ navahākārehi indriyāni tikkhāni bhavantī ’’ tiādinā aṭṭhakathāyaṃ vuttānaṃ .Ettha ca yathā nāma sukhumānaṃ muttāpavāḷādīnaṃ vijjhane sukhumatarena vedhanena bhavitabbaṃ , evameva saṇhasukhumānaṃ rūpārūpadhammānaṃ , paccayassa ca pariggaṇhane tikkhena ñāṇena bhavitabbaṃ .Tesaṃ pana khayavayadassane tikkhatarena bhavitabbaṃ .Tikkhataratā cassa nisānasilāyaṃ saṇhamaṭṭhatāya karaṇena viya pharasudhārāya nisitabhāvāpādanena indriyānaṃ tikkhabhāvāpādanena sādhetabbā .Tañca yehi navahi ākārehi hoti , tesu khaṇikānaṃ saṅkhārānaṃ khaṇe khaṇe bhijjanākāradassanaṃ paṭhamaṃ vuttaṃ ‘‘ uppannuppannānaṃ saṅkhārānaṃ khayameva passatī ’’ ti .Asati ñāṇassa tikkhatarabhāve tadabhāvato sesindriyatikkhatā tassa sambhārabhāvato vuttā , avinābhāvato vā .Sakkaccakiriyādiggahaṇaṃ pana tassa upāyadassanaṃ .Asappāyāni bhojanādīni anupayujjanādivasena vajjetvā sappāyāni mattaso sevamānena .Rūpārūpadhammānaṃ accantavidhuratāya ekajjhaṃ asammasitabbattā , tathā sammasanassa ca idha anadhippetattā ‘‘ kālena rūpaṃ sammasitabbaṃ , kālena arūpan ’’ ti vuttaṃ .Tatthāpi ca rūpassa oḷārikatāya suviññeyyattā paṭhamaṃ sammasitabbatā vuttā .
Nibbatti passitabbāti paṭhamaṃ tāva āgamānusārato anumānavasena daṭṭhabbā .Tato paraṃ anukkamena balappatte bhāvanāñāṇe paccakkhatopi dissatīti .