Issues
Select Version
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)

Paññākathāvaṇṇanā

Author: 注释—善巧 @ 小僧善巧

Paññākathāvaṇṇanā

421. SabbākārenātiM2.73V2.69 upacārākāro , appanākāro , vasībhāvākāro , vitakkādisamatikkamākāro , rūpādīhi virajjanākāro , cuddasadhā cittassa paridamanākāro , pañcavidhaānisaṃsādhigamākāroti evamādinā sabbena bhāvanākārena .
Tadanantarāti ‘‘ cittaṃ paññan ’’ ti evaṃ desanākkamena , paṭipattikkamena ca tassa samādhissa anantarā .Paññā bhāvetabbā samādhibhāvanāya samannāgatena bhikkhunāti sambandho .
‘‘ Paññañca bhāvayan ’’ ti evaṃ atisaṅkhepadesitattā , gāthāvaṇṇanāyaṃ vā ‘‘ samādhisilāyaṃ sunisitaṃ vipassanāpaññāsatthan ’’ ti evaṃ ativiya saṅkhepena bhāsitattā ayaṃ sā paññāti sabhāvato viññātumpi tāva na sukarā .Bhāvanāvidhānassa pana adassitattā pageva bhāvetuṃ na sukarāti sambandho .
Pucchanaṭṭhena pañhā , kammaṃ kiriyā karaṇaṃ , pañhāva kammaṃ pañhākammaṃ , pucchanapayogoti attho .
Kā paññāti sarūpapucchā .Kenaṭṭhena paññāti kena atthena paññāti vuccati ,‘‘ paññā ’’ ti padaṃ kaṃ abhidheyyatthaṃ nissāya pavattanti attho .Sā panāyaṃ paññā sabhāvato , kiccato , upaṭṭhānākārato , āsannakāraṇato ca kathaṃ jānitabbāti āha ‘‘ kānassā lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānānī ’’ ti .Katividhāti pabhedapucchā .Kasmā panettha saṃkilesavodānapucchā na gahitāti ?Vuccate – lokuttarāya tāva paññāya nattheva saṃkileso .Asati ca tasmiṃ kuto vodānapucchāti tadubhayaṃ na gahitaṃ .Lokiyāya pana tāni bhāvanāvidhāne eva antogadhānīti katvā visuṃ na gahitāni maggāmaggañāṇadassanavisuddhiantogadhattāV2.70 , samādhibhāvanāyaṃ vā vuttanayānusārena veditabbānīti na gahitāni .Paṭipatti nāma diṭṭhānisaṃse eva hotīti āha ‘‘ paññābhāvanāya ko ānisaṃso ’’ ti .
422. Tatrāti tasmiṃ , tassa vā pañhākammassa .Vissajjanan ti vivaraṇaṃ .Pucchito hi attho avibhāvitattā nigūḷho muṭṭhiyaṃ kato viya tiṭṭhati , tassaM2.74 vivaraṇaṃ vissajjanaṃ vibhūtabhāvakaraṇato .Kā paññāti kāmañcāyaṃ sarūpapucchā , vibhāgavantānaṃ pana sabhāvavibhāvanaṃ vibhāgadassanamukheneva hotīti vibhāgo tāva anavasesato dassetabbo .Taṃdassanena ca ayamādīnavoti dassetuṃ ‘‘ paññā bahuvidhā ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha bahuvidhāti kusalādivasena anekavidhā .Nānappakārāti atthajāpikādibhedena , sutamayañāṇādibhedena ca nānāvidhā .
Taṃ sabban ti taṃ anavasesaṃ paññāvibhāgaṃ .Na sādheyyāti vipassanābhāvanāya saddhiṃ maggabhāvanā idha adhippetattho .Tāya hi taṇhājaṭāvijaṭanaṃ , tañca na sādheyya .Anavasesato hi paññāpabhede vissajjiyamāne ‘‘ ekavidhena ñāṇavatthū ’’ tiādiko ( vibha .751) sabbo ñāṇavatthu vibhaṅge , suttantesu ca tattha tattha āgato paññāpabhedo .Sakalopi vā abhidhammanayo āharitvā vissajjetabbo bhaveyya , tathā ca sati yvāyaṃ idha paññābhāvanāvidhi adhippeto , tassa vissajjanāya okāsova na bhaveyya .Kiñca yvāyaṃ ṭhānāṭhānakammantaravipākantarādivisaye paññāya pavattibhedo , sopi yathārahaṃ saddhiṃ phalāphalabhedena vibhajitvā vissajjetabbo siyā .So ca pana vissajjiyamāno aññadatthu vikkhepāya saṃvatteyya , yathā taṃ avisaye .Tenāha ‘‘ uttari ca vikkhepāya saṃvatteyyā ’’ ti .
Kusalacittasampayuttaṃ vipassanāñāṇan ti ettha kusala -ggahaṇena duvidhampi abyākataṃ nivatteti , tathā ‘‘ atthi saṃkiliṭṭhapaññā ’’ ti evaṃ pavattaṃ micchāvādaṃ paṭisedheti .Vipassanāñāṇa -ggahaṇena sesakusalapaññā .
424. Dhammānaṃ sako bhāvo , samāno ca bhāvo dhammasabhāvo .Tattha paṭhamena kakkhaḷaphusanādisalakkhaṇaṃ gahitaṃ , dutiyena aniccadukkhatādisāmaññalakkhaṇaṃ .Tadubhayassa ca yāthāvato paṭivijjhanalakkhaṇā paññāti āha ‘‘ dhammasabhāvapaṭivedhalakkhaṇā paññā ’’ ti .Ghaṭapaṭādipaṭicchādakassa bāhirandhakārassa dīpālokādi viya yathāvuttadhammasabhāvapaṭicchādakassa mohandhakārassa viddhaṃsanarasā .Uppajjamāno eva hi paññāloko hadayandhakāraṃ vidhamento evaṃ uppajjati , tato eva dhammasabhāvesu asammuyhanākārena paccupatiṭṭhatīti asammohapaccupaṭṭhānā .Kāraṇabhūtā vā sayaṃ phalabhūtaṃ asammohaṃ paccupaṭṭhāpetīti evampi asammohapaccupaṭṭhānā .
Vipassanāpaññāya idha adhippetattā ‘‘ samādhi tassā padaṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .Tathā hi ‘‘ samāhito yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti suttapadaṃ nibandhanabhāvena āgataṃ ( saṃ . ni .3.5,99; saṃ . ni .5.1071; netti .40; mi . pa .2.1.14).