Issues
Select Version
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)
Visuddhimaggo(Dutiyo bhāgo)

Jātiniddeso

Author: 注释—善巧 @ 小僧善巧

Bhaveti ādānanikkhepaparicchinno dhammappabandho bhavo , tasmiṃ bhave .
So hi jāyati ettha yonigatiādivibhāgoti jātīti vuccati , jāyanti ettha sattā samānanvayāti jāti , nikāyo .
Saṅkhatalakkhaṇeti yattha katthaci uppāde .So hi jananaṭṭhena jāti .
Paṭisandhiyan ti paṭisandhicittakkhaṇeM2.197 .
Sampātijātoti ettha jātisaddena labbhamānaṃ mātukucchito nikkhamanasaṅkhātaṃ jāyanatthaṃ sandhāyāha ‘‘ pasūtiyan ’’ ti , abhijātiyanti attho .
Jāyati etāya khattiyādisamaññāti jāti , kulaṃ .
538. Sayanti etthāti seyyā , mātukucchisaṅkhāto gabbho seyyā etesanti gabbhaseyyakā , aṇḍajā , jalābujā ca .
Itaresan ti saṃsedajānaṃ , opapātikānañca .
Ayampi cāti ‘‘ paṭisandhikhandhesvevā ’’ ti anantaraṃ vuttakathāpi , pageva ‘‘ paṭisandhito paṭṭhāyā ’’ ti vuttakathāyaṃ .Tenāha ‘‘ tesaṃ tesaṃ paṭhamapātubhāvo jātī ’’ ti .
Ummujjanavasena gayhatīti ummujjanapaccupaṭṭhānaṃ .Vakkhamānavibhāgaṃ dukkhavicittataṃ paccupaṭṭhapetīti dukkhavicittatāpaccupaṭṭhānā .
539.‘‘ Kasmā panā ’’ ti vadato codakassāyamadhippāyo – ekantadukkhe niraye tāva jātidukkhā hotu , aññāsupi vā duggatīsu pāpakammasamuṭṭhānato sukhasaṃvattaniyakammasamuṭṭhānāsuV2.185 pana sugatīsu kathanti .
Itaro ‘‘ nāyaṃ jāti sabhāvadukkhavasena dukkhāti vuttā , na hi kāci paṭisandhi dukkhavedanāsampayuttā atthi , atha kho dukkhassa adhiṭṭhānabhāvato ’’ ti dassento ‘‘ anekesaṃ dukkhānaṃ vatthubhāvato ’’ tiādimāha .
Adukkhasabhāvampi pariyāyato dukkhanti vuccatīti dukkhasabhāvaṃ dukkhasaddena visesetvā vuttaṃ ‘‘ dukkhadukkhan ’’ ti yathā rūparūpanti .
Dukkhuppattihetutoti ‘‘ ahu vata me , taṃ vata nāhosī ’’ ti cetasikadukkhuppattihetuto .
‘‘ Yadaniccaṃ , taṃ dukkhan ’’ ti ( saṃ . ni .3.15,45,76,77,85;2.4.1,4) vacanato tebhūmakā saṅkhārā saṅkhāradukkhaṃ , tattha kāraṇamāha ‘‘ udayabbayappaṭipāḷitattā ’’ ti .Yañhi abhiṇhaṃ paṭipīḷitaṃ , taṃ dukkhamanatāya dukkhanti , vipassanācārassa adhippetattā tebhūmakaggahaṇaṃ .
Dukkhadukkhan ti dukkhadomassupāyāse vadati .‘‘ Jātipi dukkhā ’’ tiādinā ( vibha .190) dukkhasaccavibhaṅge āgataṃ .
BhagavatāpītiM2.198 anāvaraṇañāṇavatā accariyāparimeyyadesanākosallavatā bhagavatāpi .Upamāvasenati aṅgārakāsūpamādiupamāvasena .
540. Puṇḍarīkādīsūti ādi -saddena na maṇikanakarajatapavāḷādiratanasanniccaye , nāpi aṇḍajameṇḍajavāyajātike subhamanuññasayanatale , nāpi ratanamayakuṭṭimamanohare pāsādatale , nāpi sittasammaṭṭhakusumopahāravati pāsādūpacāre , nāpi muttājālasadisavālikāvikiṇṇe viviṭaṅgaṇe , nāpi haritakambalasadisamudusaddalasamotale bhūmibhāgeti evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .Paramasambādheti ativiya sambādhe .Tibbandhakāreti bahalandhakāre .Pittasemhapubbaruhiragūthodariyādi nānākuṇapasambādhe .Mātā yadi vīsativassā , atha tiṃsa , cattālīsādivassā , tattakaṃ kālaṃ adhotavaccakūpasadisatāya adhimattajegucche .Pūtimacchā di sabbaṃ na sadisūpammaṃ tassa vātādivasena ekaccaduggandhāpagamasabbhāvato .
Dasa māseti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ , yebhuyyavasena vuttaṃ tato bhiyyopi ekaccānaṃ tatthāvaṭṭhānasambhavatoV2.186 .Attano adhomukhaṃ ṭhapitasaṅacitahatthadvayassa ukkuṭikasseva nisīdato samijjanappasāraṇādirahito .
Abhimukhaṃ kaḍḍhanaṃ ākaḍḍhanaṃ .Parito samantato kaḍḍhanaṃ parikaḍḍhanaṃ .Heṭṭhā dhunanaṃ odhūnanaṃ .Nidhāya nidhāya dhūnanaṃ niddhūnanaṃ .Ākaḍḍhanādisadisañcettha ‘‘ ākaḍḍhanādī ’’ ti vuttaṃ .Taruṇavaṇasadisaṃ ativiya sukhumālaṃ gabbhagataṃ sarīraṃ sītādiappakampi na sahatīti sītanarakūpapannatādi nidassitaṃ .Tañhi tassa ativiya sītaṃ , ativiya uṇhañca hutvā upatiṭṭhati .Sarīraṃ vāsiyādīhi tacchetvā khārāvasecanakaraṇaṃ khārāpaṭicchakaṃ .
Dukkhuppattiṭṭhāneti gabbhāsayasaññitaṃ tatiyaṃ āvaṭṭaṃ sandhāyāha .
Parivattetvāti uddhaṃpādaadhosīsabhāvena parivattetvā .Idaṃ vijāyanamūlakaṃ dukkhaṃ , yena maraṇadukkhena ca aṭṭitā vedanāppattā sattā katipayamāsamattātikkantampi pavattiṃ vissaranti , mahandhakāraṃ mahāviduggaṃ pakkhandhā viya honti .
VadhentassātiM2.199 socanaparidevanasīsapaṭihananādinā bādhentassa .Khuppipāsā hi ātapāvaṭṭhānādinā ca ātāpanaṃ .Pañcaggitāpanādinā paritāpanaṃ .
Imassāti yathāvuttassa sattavidhassa .Sabbassāpīti gabbhakālādīsu tāpanamaddanādinirayaggidāhādisañjanitassa sakalassāpi .Vatthumeva hoti tadabhāve abhāvato .Tenevāha ‘‘ jāyetha no ce ’’ tiādi .
541. Vicittan ti vividhaṃ , acchariyaṃ vā .