Mahāvāro
1. Anusayavāravaṇṇanā
3. Anuseti
V0.157 uppajjatīti paccuppannavohārā pavattāvirāmavasena veditabbā .Maggeneva hi anusayānaṃ virāmo vicchedo hoti , na tato pubbeti .
20. Nāpi ekasmiṃ ṭhāne uppajjanti , na ekaṃ dhammaṃ ārammaṇaṃ karontīti ettha purimena ekasmiṃ cittuppāde uppatti nivāritā , pacchimena ekasmiṃ ārammaṇeti ayaṃ viseso .
Puggalokāsavārassa paṭilome tesaṃ tesaṃ puggalānaṃ
M0.147 tassa tassa anusayassa ananusayanaṭṭhānaṃ pakatiyā pahānena ca veditabbaṃ ,‘‘ tiṇṇaṃ puggalānaṃ dukkhāya vedanāya tesaṃ tattha kāmarāgānusayo nānuseti , no ca tesaṃ tattha paṭighānusayo nānuseti , tesaññeva puggalānaṃ rūpadhātuyā arūpadhātuyā apariyāpanne tesaṃ tattha kāmarāgānusayo ca nānuseti , paṭighānusayo ca nānusetī ’’ ti pakatiyā dukkhādīnaṃ kāmarāgādīnaṃ ananusayaṭṭhānataṃ sandhāya vuttaṃ ,‘‘ dvinnaṃ puggalānaṃ sabbattha kāmarāgānusayo ca nānuseti , paṭighānusayo ca nānusetī ’’ ti ( yama .2. anusayayamaka .56) anusayappahānena .Ettha purimanayena okāsaṃ avekkhitvā puggalassa vijjamānānaṃ anusayānaṃ ananusayanaṃ vuttaṃ , pacchimanayena puggalaṃ avekkhitvā okāsassa kāmadhātuādikassa anokāsatāti .
Anusayavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Sānusayavāravaṇṇanā
66-131.
Sānusayapajahanapariññāvāresu ‘‘ sānusayo , pajahati , parijānātī ’’ ti puggalo vutto .
Puggalassa ca imasmiṃ bhave sānusayoti evaṃ bhavavisesena vā , imasmiṃ kāmarāgānusayena sānusayo imasmiṃ itaresu kenacīti evaṃ bhavānusayavisesena vā sānusayatāniranusayatādikā
V0.158 natthi .Tathā dvīsu vedanāsu kāmarāgānusayena sānusayo , dukkhāya vedanāya niranusayoti idampi natthi .
Na hi puggalassa vedanā okāso , atha kho anusayānanti .
Anusayassa pana tassa tassa so so anusayanokāso puggalassa tena tena anusayena sānusayatāya , tassa tassa pajahanaparijānanānañca nimittaṃ hoti , ananusayanokāso ca niranusayatādīnaṃ , tasmā okāsavāresu bhummaniddesaṃ akatvā ‘‘ yato tato ’’ ti nimittatthe nissakkavacanaṃ kataṃ , pajahanapariññāvāresu apādānatthe eva vā .
Tato tato hi okāsato apagamakaraṇaṃ vināsanaṃ pajahanaṃ parijānanañcāti .
Tattha yatoti yato anusayaṭṭhānato anulome , paṭilome ananusayaṭṭhānatoti attho .
Anusayānānusayasseva hi nimittāpādānabhāvadassanatthaṃ
M0.148 ‘‘ rūpadhātuyā arūpadhātuyā tato mānānusayena sānusayoti ( yama .2. anusayayamaka .77), pajahatī ’’ ti ( yama .2. anusayayamaka .143) ca ‘‘ dukkhāya vedanāya tato kāmarāgānusayena niranusayoti ( yama .2. anusayayamaka .110), na pajahatī ’’ ti ( yama .2. anusayayamaka .174-176) ca evamādīsu rūpadhātuādayo eva bhummaniddeseneva niddiṭṭhāti .Aṭṭhakathāyaṃ pana catutthapañhavissajjanena sarūpato anusayanaṭṭhānassa dassitattā tadatthe ādipañhepi ‘‘ yato ’’ ti anusayanaṭṭhānaṃ vuttanti imamatthaṃ vibhāvetvā puna ‘‘ yato ’’ ti etassa vacanatthaṃ dassetuṃ ‘‘ uppannena kāmarāgānusayena sānusayo ’’ ti vuttaṃ , taṃ pamādalikhitaṃ viya dissati .
Na hi uppanneneva anusayena sānusayo , uppattirahaṭṭhānatañca sandhāyeva nissakkavacanaṃ na sakkā vattuṃ .
Na hi apariyāpannānaṃ anusayuppattirahaṭṭhānatāti taṃ tatheva dissati .
Evaṃ panettha attho daṭṭhabbo – yato uppannenāti yato uppannena bhavitabbaṃ , tenāti uppattirahaṭṭhāne nissakkavacanaṃ katanti .
Tathā sabbadhammesu uppajjanakenāti .
Uppattipaṭisedhe akate anuppattiyā anicchitattā sabbadhammesu uppajjanakabhāvaṃ āpannena anuppajjanabhāvaṃ apaneti nāma .
Sabbatthāti etassa pana sabbaṭṭhānatoti ayamattho na na sambhavati .
Ttha-kārañhi bhummato aññatthāpi saddavidū icchantīti .
Sānusayavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Pajahanavāravaṇṇanā
132-197.
Pajahanavāre
V0.159 yena kāmarāgānusayādayo sāvasesā pahīyanti , so te pajahatīti sanniṭṭhānaṃ katvā vattabbo na hoti apajahanasabbhāvā , tasmā sanniṭṭhāne niravasesappajahanakoyeva pajahatīti vutto , tasmā ‘‘ yo vā pana mānānusayaṃ pajahati , so kāmarāgānusayaṃ pajahatīti ?No ’’ ti ( yama .2. anusayayamaka .132) vuttaṃ .
Yasmā pana saṃsayapadena pahānakaraṇamattameva pucchati , na sanniṭṭhānaṃ karoti , tasmā yathāvijjamānaṃ pahānaṃ sandhāya ‘‘ yo kāmarāgānusayaṃ pajahati , so mānānusayaṃ pajahatīti ?
Tadekaṭṭhaṃ pajahatī ’’ ti vuttaṃ .
Paṭilome pana ‘‘ nappajahatī ’’ ti pajahanābhāvo eva sanniṭṭhānapadena saṃsayapadena ca vinicchito
M0.149 pucchito ca , tasmā yesaṃ pajahanaṃ natthi niravasesavasena pajahanakānaṃ , te ṭhapetvā avasesā appajahanasabbhāveneva nappajahantīti vuttā , na ca yathāvijjamānena pahāneneva vajjitāti daṭṭhabbāti .‘‘ Anāgāmimaggasamaṅgiñca aṭṭhamakañca ṭhapetvā avasesā puggalā kāmarāgānusayañca nappajahanti vicikicchānusayañca nappajahantī ’’ ti ( yama .2. anusayayamaka .165) ettha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ puthujjano pahānapariññāya abhāvena nappajahati , sesā tesaṃ anusayānaṃ pahīnattā ’’ ti ( yama . aṭṭha . anusayayamaka 132-197) vuttaṃ .
Tattha kiñcāpi kesañci vicikicchānusayo kesañci ubhayanti sesānaṃ tesaṃ pahīnatā atthi , tathāpi sotāpannādīnaṃ vicikicchānusayassa pahīnatā ubhayāpajahanassa kāraṇaṃ na hotīti tesaṃ pahīnattā ‘‘ nappajahantī ’’ ti na sakkā vattuṃ , atha pana kāmarāgānusayañca nappajahantīti imaṃ sanniṭṭhānena tesaṃ puggalānaṃ saṅgahitatādassanatthaṃ vuttanti na tattha kāraṇaṃ vattabbaṃ , pucchitassa pana saṃsayatthassa kāraṇaṃ vattabbaṃ .
Evaṃ sati ‘‘ sesā tassa anusayassa pahīnattā ’’ ti vattabbanti ?
Na vattabbaṃ ‘‘ yo kāmarāgānusayaṃ nappajahati , so diṭṭhānusayaṃ vicikicchānusayaṃ nappajahatī ’’ ti paṭikkhipitvā pucchite sadisavissajjanake diṭṭhivicikicchānusaye sandhāya kāraṇassa vattabbattā , tasmā tesaṃ anusayānaṃ pahīnattāti tesaṃ diṭṭhivicikicchānusayānaṃ pahīnattā te saṃsayatthasaṅgahite anusaye nappajahantīti attho daṭṭhabbo .
Pajahanavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Pahīnavāravaṇṇanā
264-274.
Pahīnavāre
V0.160 phalaṭṭhavaseneva desanā āraddhāti anulomaṃ sandhāya vuttaṃ .Paṭilome hi puthujjanavasenapi desanā gahitāti .
‘‘ Phalaṭṭhavasenevā ’’ ti ca sādhāraṇavacanena maggasamaṅgīnaṃ aggahitataṃ dīpeti .
Anusayaccantapaṭipakkhekacittakkhaṇikānañhi maggasamaṅgīnaṃ na koci anusayo uppattiraho , nāpi anuppattirahataṃ āpādito , tasmā te na anusayasānusayapahīnauppajjanavāresu gahitāti .
275-296.
Okāsavāre
M0.150 so so anusayo attano attano okāse eva anuppattidhammataṃ āpādito pahīno , anāpādito ca appahīnoti pahīnāppahīnavacanāni tadokāsameva dīpenti , tasmā anokāse tadubhayāvattabbatā vuttāti .Sādhāraṇaṭṭhāne tena saddhiṃ pahīno nāma hotīti tena saddhiṃ samānokāse pahīno nāmāti attho , na samānakāle pahīnoti .
Pahīnavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Dhātuvāravaṇṇanā
332-340.
Dhātuvāre santānaṃ anugatā hutvā sayantīti yasmiṃ santāne appahīnā , taṃsantāne appahīnabhāvena anugantvā uppattiarahabhāvena sayantīti attho .
Uppattirahatā eva hi anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantīti idhāpi yuttāti .
Ettha ca na kāmadhātuādīni cha paṭinisedhavacanāni dhātuvisesaniddhāraṇāni na hontīti ‘‘ na kāmadhātuyā cutassa na kāmadhātuṃ upapajjantassā ’’ tiādimhi vuccamāne imaṃ nāma upapajjantassāti na viññāyeyya , tasmā taṃmūlikāsu yojanāsu ‘‘ na kāmadhātuyā cutassa kāmadhātuṃ rūpadhātuṃ arūpadhātuṃ upapajjantassā ’’ ti paṭhamaṃ yojetvā puna anukkamena ‘‘ na kāmadhātuṃ upapajjantassā ’’ tiādikā yojanā katā .
Evañhi na kāmadhātuādipadehi yathāvuttadhātuyoyeva gahitā , na kañcīti viññāyati .
Yathā anusayavāre ‘‘ anusentīti padassa uppajjantīti attho gahito ’’ ti vuttaṃ , tatthāpi uppajjamānameva sandhāya uppajjantīti gahetuṃ na sakkā ‘‘ yassa
V0.161 kāmarāgānusayo anuseti , tassa paṭighānusayo anusetīti ?Āmantā ’’ tiādivacanato .
Athāpi appahīnataṃ sandhāya uppajjantīti attho tattha gahito , idhāpi so na na yujjatīti .
Bhaṅgāti bhañjitabbā , dvidhā kātabbāti attho .
Nanu na koci anusayo yattha uppajjantassa anuseti nānuseti cāti dvidhā kātabbā , tattheva kasmā ‘‘ kati anusayā bhaṅgā ?
Anusayā bhaṅgā natthī ’’ ti pucchāvissajjanāni katāni .
Na hi pakārantarābhāve saṃsayo yuttoti
M0.151 ?Na na yutto ,‘‘ anusayā bhaṅgā natthī ’’ ti avutte bhaṅgābhāvassa aviññātattāti .
Dhātuvāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Anusayayamakavaṇṇanā niṭṭhitā .