Paricchedaparicchinnuddesavāravaṇṇanā
1. Paccayapariggahapariyosānā ñātapariññāti paccayadīpakena mūlayamakena ñātapariññaṃ
V0.152 , khandhādīsu tīraṇabāhullato khandhādiyamakehi tīraṇapariññañca vibhāvetvā anusayapahānantā pahānapariññāti pahātabbamuddhabhūtehi anusayehi pahānapariññaṃ vibhāvetuṃ anusayayamakaṃ āraddhaṃ .Labbhamānavasenāti anusayabhāvena labbhamānānaṃ vasenāti attho .
Tīhākārehi anusayānaṃ gāhāpanaṃ tesu tathā aggahitesu anusayavārādipāḷiyā duravabodhattā .
Ayaṃ panettha purimesūti etesu sānusayavārādīsu purimesūti attho .
Atthavisesābhāvato ‘‘ kāmadhātuṃ vā pana upapajjantassa kāmadhātuyā cutassa , rūpadhātuṃ vā pana upapajjantassa kāmadhātuyā cutassā ’’ ti evamādīhi avuccamāne kathamayaṃ yamakadesanā siyāti ?
Nāyaṃ yamakadesanā , purimavārehi pana yamakavasena desitānaṃ anusayānaṃ cutiupapattivasena anusayaṭṭhānaparicchedadassanaṃ .
Yamakadesanābāhullato pana sabbavārasamudāyassa anusayayamakanti nāmaṃ daṭṭhabbaṃ .
Atha vā paṭilomapucchāpi atthavasena labbhanti , atthavisesābhāvato pana na vuttāti labbhamānatāvasena etissāpi desanāya yamakadesanatā veditabbā .
Anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantīti etena kāraṇalābhe uppattiarahataṃ dasseti .
Appahīnā hi anusayā kāraṇalābhe sati uppajjanti .
Yāva ca maggena tesaṃ anuppattiarahatā na katā hoti , tāva
M0.142 te evaṃpakārā evāti ‘‘ anusayā ’’ ti vuccanti .So evaṃpakāro uppajjati-saddena gahito , na khandhayamakādīsu viya uppajjamānatā .
Teneva ‘‘ yassa kāmarāgānusayo uppajjati , tassa paṭighānusayo uppajjatīti ?
Āmantā ’’ tiādinā uppajjanavāro anusayavārena ninnānākaraṇo vibhatto .
Anurūpaṃ kāraṇaṃ pana labhitvā ye uppajjiṃsu uppajjamānā ca , tepi appahīnaṭṭhena thāmagatā ahesuṃ bhavanti ca .
Uppattiarahatāya eva ca te uppajjiṃsu uppajjanti ca , na ca atītānāgatapaccuppannato aññe uppattiarahā nāma atthi , tasmā sabbe atītānāgatapaccuppannā kāmarāgādayo ‘‘ anusayā ’’ ti vuccanti .
Appahīnaṭṭheneva hi anusayā , appahīnā ca atītādayo eva , maggassa pana tādisānaṃ anuppattiarahatāpādanena anusayappahānaṃ hotīti .
Appahīnākāro nāma dhammākāro , na dhammo , dhammo eva ca uppajjatīti iminā adhippāyenāha ‘‘ appahīnākāro ca uppajjatīti vattuṃ na yujjatī ’’ ti .
Sattānusayāti ettha yadi appahīnaṭṭhena santāne anusentīti anusayā , atha kasmā satteva vuttā , nanu sattānusayato aññesampi kilesānaṃ appahīnattā anusayabhāvo āpajjatīti ce ?
Nāpajjati , appahīnamattasseva anusayabhāvassa avuttattā .
Vuttañhi
V0.153 ‘‘ anusayoti pana appahīnaṭṭhena thāmagatakileso vuccatī ’’ ti ( yama . aṭṭha . anusayayamaka 1), tasmā appahīnaṭṭhena thāmagato kilesoyeva anusayo nāmāti yuttaṃ .Thāmagatanti ca aññehi asādhāraṇo sabhāvo daṭṭhabbo .
Tathā hi dhammasabhāvabodhinā tathāgatena imeyeva ‘‘ anusayā ’’ ti vuttā .
Thāmagatoti anusayasamaṅgīti attho .
Anusayauppajjanavārānaṃ samānagatikattā yathā ‘‘ anusetī ’’ ti vacanaṃ appahīnākāradīpakaṃ , evaṃ ‘‘ uppajjatī ’’ ti vacanaṃ siyāti uppajjanavārena ‘‘ uppajjatī ’’ ti vacanassa avuttatā sakkā vattunti ce ?
Taṃ na , vacanatthavisesena taṃdvayassa vuttattā .
‘‘ Anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjatī ’’ ti hi etasmiṃ atthe avisiṭṭhepi ‘‘ anusetī ’’ ti vacanaṃ santāne anusayitataṃ thāmagatabhāvaṃ dīpeti .
Yadi tameva ‘‘ uppajjatī ’’ ti vacanaṃ dīpeyya , kassaci visesassa abhāvā uppajjanavāro na vattabbo siyā ,‘‘ uppajjatī ’’ ti vacanaṃ pana uppattiyoggaṃ dīpeti .
Kasmā ?
Uppajjanavārena uppattiyoggassa
M0.143 dassitattā , anusayasaddassa sabbadā vijjamānānaṃ aparinipphannasayanatthatāya nivāraṇatthaṃ uppattiarahatāya thāmagatabhāvasaṅkhātassa yathādhippetasayanatthassa dassanatthaṃ ‘‘ anusentīti anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantī ’’ ti yaṃ uppattiyoggavacanaṃ vuttaṃ , taṃ suvuttamevāti adhippāyo .Tampi suvuttameva iminā tantippamāṇenāti sambandho .
Tantittayenapi hi cittasampayuttatā dīpitā hoti .
Paricchedaparicchinnuddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā .