3. Pariññāvāravaṇṇanā
435-482.
Pariññāvāre
V0.173 lokiyaabyākatamissakāni cāti dukkhasaccapariyāpannehi ekantapariññeyyehi lokiyaabyākatehi missakattā tāni upādāya manindriyādīnaṃ vedanākkhandhādīnaṃ viya pariññeyyatā ca vuttā .Yadi pariññeyyamissakattā pariññeyyatā hoti , kasmā dhammayamake ‘‘ yo kusalaṃ dhammaṃ bhāveti , so abyākataṃ dhammaṃ parijānātī ’’ tiādinā abyākatapadena yojetvā yamakāni na vuttānīti ?
Yathā ‘‘ kusalaṃ bhāvemi , akusalaṃ pajahāmī ’’ ti kusalākusalesu
M0.163 bhāvanāpahānābhiniveso hoti , tathā ‘‘ vedanākkhandho anicco , dhammāyatanaṃ aniccan ’’ tiādinā khandhādīsu parijānābhiniveso hoti , tattha vedanākkhandhādayo ‘‘ aniccan ’’ tiādinā parijānitabbā , te ca vedanākkhandhādibhāvaṃ gahetvā parijānitabbā , na abyākatabhāvanti .Kasmā panettha dukkhasaccabhājanīye āgatassa domanassassa pahātabbatāva vuttā , na pariññeyyatā , nanu dukkhasaccapariyāpannā vedanākkhandhādayo kusalākusalabhāvena aggahitā kusalākusalāpi pariññeyyāti ?
Saccaṃ , yathā pana vedanākkhandhādibhāvo bhāvetabbapahātabbabhāvehi vināpi hoti , na evaṃ domanassindriyabhāvo pahātabbabhāvena vinā hotīti imaṃ visesaṃ dassetuṃ domanassindriyassa pahātabbatāva idha vuttā , na pariññeyyabhāvassa abhāvatoti daṭṭhabbo .
Akusalaṃ ekantato pahātabbamevāti etena pahātabbameva , na appahātabbanti appahātabbameva nivāreti , na pariññeyyabhāvanti daṭṭhabbaṃ .
Aññindriyaṃ bhāvetabbaniṭṭhaṃ , na pana sacchikātabbaniṭṭhanti bhāvetabbabhāvo eva tassa gahitoti .
‘‘ Dve puggalā ’’ tiādi ‘‘ cakkhundriyaṃ na parijānātī ’’ tiādikassa parato likhitabbaṃ uppaṭipāṭiyā likhitanti daṭṭhabbaṃ .
Cakkhundriyamūlakañhi atikkamitvā domanassindriyamūlake idaṃ vuttaṃ ‘‘ dve puggalā domanassindriyaṃ na pajahanti no ca aññindriyaṃ na bhāventī ’’ ti ( yama .3. indriyayamaka .440).
Ettha ca puthujjano , aṭṭha ca ariyāti nava puggalā .
Tesu puthujjano bhabbābhabbavasena duvidho , so ‘‘ puthujjano ’’ ti āgataṭṭhānesu ‘‘ cha puggalā cakkhundriyañca na parijānittha domanassindriyañca na pajahitthā ’’ tiādīsu ca abhinditvā gahito .
‘‘ Ye puthujjanā maggaṃ paṭilabhissantī ’’ ti ( yama .1. saccayamaka .49,51-52)
V0.174 āgataṭṭhānesu ‘‘ pañca puggalā cakkhundriyañca parijānissanti domanassindriyañca pajahissantī ’’ tiādīsu ( yama .3. indriyayamaka .451) ca bhabbo eva bhinditvā gahito .‘‘ Ye ca puthujjanā maggaṃ na paṭilabhissantī ’’ ti ( yama .1. saccayamaka .51) āgataṭṭhānesu ‘‘ tayo puggalā domanassindriyañca nappajahissanti cakkhundriyañca na parijānissantī ’’ tiādīsu ( yama .3. indriyayamaka .455) ca abhabbo eva .
Aggaphalasamaṅgī ca paṭhamaphalasamaṅgī arahā cāti duvidho .
Sopi ‘‘ arahā ’’ ti āgataṭṭhānesu ‘‘ tayo puggalā anaññātaññassāmītindriyañca bhāvittha
M0.164 domanassindriyañca pajahitthā ’’ tiādīsu ( yama .3. indriyayamaka .444) ca abhinditvā gahito .‘‘ Yo aggaphalaṃ sacchikarotī ’’ ti ( yama .3. indriyayamaka .446) āgataṭṭhānesu ‘‘ tayo puggalā domanassindriyaṃ pajahittha , no ca aññātāvindriyaṃ sacchikaritthā ’’ tiādīsu ( yama .3. indriyayamaka .444) ca paṭhamaphalasamaṅgī ca bhinditvā gahito .
‘‘ Yo aggaphalaṃ sacchākāsī ’’ ti ( yama .3. indriyayamaka .443,446) āgataṭṭhānesu itarovāti evaṃ puggalabhedaṃ ñatvā tattha tattha sanniṭṭhānena gahitapuggale niddhāretvā vissajjanaṃ yojetabbanti .
Pariññāvāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Indriyayamakavaṇṇanā niṭṭhitā .
Yamakapakaraṇa-mūlaṭīkā samattā .