Niddesavāravaṇṇanā
52. Aññamaññayamake
V0.129 ye keci kusalāti apucchitvāti ettha yathā dutiyayamake ‘‘ ye keci kusalamūlā ’’ ti apucchitvā ‘‘ ye keci kusalā ’’ ti pucchā katā , evamidhāpi ‘‘ ye keci kusalā ’’ ti pucchā kātabbā siyā purimayamakavisiṭṭhaṃ apubbaṃ gahetvā pacchimayamakassa appavattattāti adhippāyo .‘‘ Paṭilomapucchānurūpabhāvato ’’ ti keci .
Purimapucchāya pana atthavasena katāya tadanurūpāya pacchimapucchāya bhavitabbaṃ anulome vigatasaṃsayassa paṭilome saṃsayuppattito .
Tena na ca pacchimapucchānurūpāya purimapucchāya bhavitabbanti purimovettha adhippāyo yutto .
Imināpi byañjanena tassevatthassa sambhavatoti idamevaṃ na sakkā vattuṃ .
Na hi kusalabyañjanattho eva kusalamūlena ekamūlabyañjanattho , teneva vissajjanampi asamānaṃ hoti .
Kusalabyañjanena hi
M0.119 pucchāya katāya ‘‘ avasesā ’’ ti imasmiṃ ṭhāne ‘‘ avasesā kusalā dhammā ’’ ti vattabbaṃ hoti , itarathā avasesā kusalamūlasahajātā dhammāti , na ca tāni vacanāni samānatthāni kusalakusalābyākatadīpanatoti .Ayaṃ panettha adhippāyo siyā –
‘‘ ye keci kusalā ’’ ti imināpi byañjanena ‘‘ ye keci kusalamūlena ekamūlā ’’ ti vuttabyañjanatthasseva sambhavato dutiyayamake viya apucchitvā ‘‘ ye keci kusalamūlena ekamūlā ’’ ti pucchā katā .
Na hi kusalamūlehi viya kusalamūlena ekamūlehi aññe kusalā santi , kusalehi pana aññepi te santīti .
Paṭilomapucchāvaṇṇanāyaṃ ‘‘ kusalamūlena ekamūlā ’’ ti hi pucchāya katāya ‘‘ mūlāni yāni ekato uppajjantī ’’ ti heṭṭhā vuttanayeneva vissajjanaṃ kātabbaṃ bhaveyyāti vuttaṃ , tampi tathā na sakkā vattuṃ .
‘‘ Ye vā pana kusalamūlena aññamaññamūlā , sabbe te dhammā kusalamūlena ekamūlā ’’ ti ca pucchite ‘‘ āmantā ’’ icceva vissajjanena bhavitabbaṃ .
Na hi kusalamūlena aññamaññamūlesu kiñci ekamūlaṃ na hoti , yena anulomapucchāya viya vibhāgo kātabbo bhaveyya .
Yattha tīṇi kusalamūlāni uppajjanti , tattha tāni aññamaññamūlāni ekamūlāni ca dvinnaṃ dvinnaṃ ekekena aññamaññekamūlattā .
Yattha pana dve uppajjanti , tattha tāni aññamaññamūlāneva , na ekamūlānīti etassa gahaṇassa nivāraṇatthaṃ ‘‘ mūlāni yāni ekato uppajjantī ’’ tiādinā vissajjanaṃ kātabbanti ce ?
Na ,‘‘ āmantā ’’ ti imināva vissajjanena taṃgahaṇanivāraṇato anulomapucchāvissajjanena ca ekato uppajjamānānaṃ dvinnaṃ tiṇṇañca
V0.130 mūlānaṃ aññamaññekamūlabhāvassa nicchitattā .Aññamaññamūlānañhi samānamūlatā eva ekamūlavacanena pucchīyati , na aññamaññasamānamūlatā , atthi ca dvinnaṃ mūlānaṃ samānamūlatā .
Tesu hi ekekaṃ itarena mūlena taṃmūlehi aññehi samānamūlanti .
Aññamaññamūlatte pana nicchite ekamūlattasaṃsayābhāvato ‘‘ sabbe te dhammā kusalamūlena ekamūlā ’’ ti pucchā na katāti daṭṭhabbā .
‘‘ Aññamaññassa mūlā etesantipi aññamaññamūlā , samānatthena ekaṃ mūlaṃ etesanti ekamūlā ’’ ti ubhayampi vacanaṃ mūlayuttatameva vadati , teneva ca ubhayatthāpi ‘‘ kusalamūlenā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha mūlayogasāmaññe ekamūlatte nicchite tabbiseso aññamaññamūlabhāvo na nicchito hotīti anulomapucchā pavattā , mūlayogavisese pana aññamaññamūlatte nicchite na vinā ekamūlattena
M0.120 aññamaññamūlattaṃ atthīti mūlayogasāmaññaṃ ekamūlattaṃ nicchitameva hoti , tasmā ‘‘ ekamūlā ’’ ti pucchaṃ akatvā yathā kusalamūlavacanaṃ ekamūlavacanañca kusalabhāvadīpakaṃ na hotīti kusalabhāve saṃsayasabbhāvā paṭhamadutiyayamakesu ‘‘ sabbe te dhammā kusalā ’’ ti paṭilomapucchā katā , evaṃ aññamaññamūlavacanaṃ kusalabhāvadīpakaṃ na hotīti kusalabhāve saṃsayasabbhāvā kusalādhikārassa ca anuvattamānattā ‘‘ sabbe te dhammā kusalā ’’ ti paṭilomapucchā katāti . 53-61.
Mūlanaye vutte eva atthe kusalamūlabhāvena mūlassa visesanena samānena mūlena aññamaññassa ca mūlena mūlayogadīpanena cāti iminā pariyāyantarena pakāsetuṃ mūlamūlanayo vutto .
Aññapadatthasamāsantena ka-kārena tīsupi yamakesu mūlayogameva dīpetuṃ mūlakanayo vutto .
Mūlamūlakanayavacanapariyāyo vuttappakārova .
74-85.
Abbohārikaṃ katvāti na ekamūlabhāvaṃ labhamānehi ekato labbhamānattā sahetukavohārarahitaṃ katvā .
Na vā sahetukaduke viya ettha hetupaccayayogāyogavasena abbohārikaṃ kataṃ , atha kho sahetukavohārameva labhati , na ahetukavohāranti abbohārikaṃ kataṃ .
Ekato labbhamānakavasenāti ahetukacittuppādanibbānehi hetupaccayarahitehi saha labbhamānakarūpavasenāti attho .
86-97.
Yassaṃ pāḷiyaṃ ‘‘ ahetukaṃ nāmamūlena na ekamūlaṃ , sahetukaṃ nāmamūlena ekamūlan ’’ ti ( yama .1. mūlayamaka .87)
V0.131 pāṭho āgato , tattha ‘‘ ye keci nāmā dhammā ’’ ti nāmānaṃ niddhāritattā ‘‘ ahetukaṃ sahetukan ’’ ti ca vutte ‘‘ nāman ’’ ti ca idaṃ viññāyamānamevāti na vuttanti veditabbaṃ .Yattha pana ‘‘ ahetukaṃ nāmaṃ , sahetukaṃ nāman ’’ ti ( yama .1. mūlayamaka .87) ca pāṭho , tattha supākaṭabhāvatthaṃ ‘‘ nāman ’’ ti vuttanti .
Niddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Mūlayamakavaṇṇanā niṭṭhitā .