2. Pavattivāravaṇṇanā
50-205.
Pavattivāre
M0.124 vedanākkhandhādimūlakāni pacchimeneva saha yojetvā tīṇi dve ekañca yamakāni vuttāni , na purimena .Kasmā ?
Amissakakālabhedesu vāresu atthavisesābhāvato .
Purimassa hi pacchimena yojitayamakameva pacchimassa purimena yojanāya pucchānaṃ uppaṭipāṭiyā vucceyya , atthe pana na koci visesoti .
Pucchāvissajjanesupi viseso natthi , tena tathā yojanā na katāti .
Kālabhedā panettha cha eva vuttā .
Atītena paccuppanno , anāgatena paccuppanno , anāgatenātītoti ete pana tayo yathādassitā missakakālabhedā eva tayo , na visuṃ vijjantīti na gahitā .
Tattha tattha hi paṭilomapucchāhi atītena paccuppannādayo kālabhedā dassitā , teneva ca nayena ‘‘ yassa rūpakkhandho uppajjittha , tassa vedanākkhandho uppajjatī ’’ tiādi sakkā yojetuṃ .
Teneva hi missakakālabhedesu ca na pacchimapacchimassa khandhassa purimapurimena yojanaṃ katvā yamakāni vuttāni , amissakakālabhedesu gahitaniyāmena sukhaggahaṇatthampi pacchimapacchimeneva yojetvā vuttānīti .
Imināyeva
V0.135 ca lakkhaṇenātiādinā yena kāraṇena ‘‘ purepañho ’’ ti ca ‘‘ pacchāpañho ’’ ti ca nāmaṃ vuttaṃ , taṃ dasseti .Yassa hi sarūpadassanena vissajjanaṃ hoti , so paripūretvā vissajjetabbatthasaṅgaṇhanato paripuṇṇapañho nāma .
Taṃvissajjanassa pana purimakoṭṭhāsena sadisatthatāya purepañho , pacchimakoṭṭhāsasadisatthatāya ‘‘ pacchāpañho ’’ ti ca nāmaṃ vuttaṃ .
Sadisatthatā ca sanniṭṭhānasaṃsayapadavisesaṃ avicāretvā ekena padena saṅgahitassa khandhassa uppādanirodhalābhasāmaññamattena purepañhe daṭṭhabbā .
Sanniṭṭhānapadasaṅgahitassa vā khandhassa anuññātavasena purepañho vuttoti yuttaṃ .
Sanniṭṭhānatthasseva paṭikkhipanaṃ paṭikkhepo , saṃsayatthanivāraṇaṃ paṭisedhoti ayaṃ paṭikkhepapaṭisedhānaṃ viseso .
Pāḷipadameva hutvāti pucchāpāḷiyā ‘‘ nuppajjatī ’’ ti yaṃ padaṃ vuttaṃ , na-kāravirahitaṃ tadeva padaṃ hutvāti attho .
Tattha uppattinirodhapaṭisedhassa paṭisedhanatthaṃ pāḷigatiyā vissajjanaṃ uppattinirodhānameva paṭisedhanatthaṃ paṭisedhena vissajjanaṃ katanti veditabbaṃ .
Catunnaṃ
M0.125 pañhānaṃ pañcannañca vissajjanānaṃ sattavīsatiyā ṭhānesu pakkhepo tadekadesapakkhepavasena vuttoti veditabbo .Paripuṇṇapañho eva hi sarūpadassanena ca vissajjanaṃ sattavīsatiyā ṭhānesu pakkhipitabbanti .
Kiṃ nu sakkā ito paran ti ito pāḷivavatthānadassanādito añño kiṃ nu sakkā kātunti aññassa sakkuṇeyyassa abhāvaṃ dasseti .
‘‘ Suddhāvāsānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjittha vedanākkhandho ca nuppajjitthā ’’ ti etena suddhāvāsabhūmīsu ekabhūmiyampi dutiyā upapatti natthīti ñāpitaṃ hoti .
Paṭisandhito pabhuti hi yāva cuti , tāva pavattakammajasantānaṃ ekattena gahetvā tassa uppādanirodhavasena ayaṃ desanā pavattā .
Tasmiñhi abbocchinne kusalādīnañca pavatti hoti , vocchinne ca appavattīti teneva ca uppādanirodhā dassitā , tasmā tassa ekasattassa paṭisandhiuppādato yāva cutinirodho , tāva atītatā natthi , na ca tato pubbe tattha paṭisandhivasena kammajasantānaṃ uppannapubbanti khandhadvayampi ‘‘ nuppajjitthā ’’ ti vuttaṃ .
Kasmā pana etāya pāḷiyā
V0.136 sakalepi suddhāvāse dutiyā paṭisandhi natthīti na viññāyatīti ?Uddhaṃsotapāḷisabbhāvā .
Dvepi hi pāḷiyo saṃsandetabbāti .
‘‘ Asaññasattānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjissatī ’’ ti ettha ‘‘ yassa yattha rūpakkhandho uppajjissatī ’’ ti etena sanniṭṭhānena visesitā asaññasattāpi santīti te eva gahetvā ‘‘ asaññasattānan ’’ ti vuttaṃ .
Tena ye sanniṭṭhānena vajjitā , te tato pañcavokāraṃ gantvā parinibbāyissanti , na tesaṃ puna asaññe upapattippasaṅgo atthīti te sandhāyāha –
‘‘ pacchimabhavikānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjissati vedanākkhandho ca nuppajjissatī ’’ ti ( yama .1. khandhayamaka .65).
Ettha kiṃ pañcavokārādibhāvo viya pacchimabhavopi koci atthi , yattha tesamanuppatti bhavissatīti ?
Natthi pañcavokārādibhavesveva yattha vā tattha vā ṭhitānaṃ pacchimabhavikānaṃ ‘‘ yassa yattha rūpakkhandho nuppajjissatī ’’ ti etena sanniṭṭhānena saṅgahitattā .
Tesaṃ tattha itarānuppattibhāvañca anujānanto ‘‘ vedanākkhandho ca nuppajjissatī ’’ ti āhāti .
‘‘ Suddhāvāse
M0.126 parinibbantānan ’’ ti idaṃ sappaṭisandhikānaṃ appaṭisandhikānañca suddhāvāsānaṃ taṃtaṃbhūmiyaṃ khandhaparinibbānavasena vuttanti veditabbaṃ .Sabbesañhi tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti .
Yathā pana ‘‘ nirujjhissatī ’’ ti vacanaṃ paccuppannepi uppādakkhaṇasamaṅgimhi pavattati , na evaṃ ‘‘ uppajjitthā ’’ ti vacanaṃ paccuppanne pavattati , atha kho uppajjitvā vigate atīte eva , tasmā ‘‘ parinibbantānaṃ nuppajjitthā ’’ ti vuttaṃ uppannasantānassa avigatattā .
Anantā lokadhātuyoti okāsassa aparicchinnattā okāsavasena vuccamānānaṃ uppādanirodhānampi paricchedābhāvato saṃkiṇṇatā hotīti ‘‘ yattha vedanākkhandho uppajjati , tattha saññākkhandho nirujjhatīti ?
Āmantā ’’ ti vuttaṃ .
Pavattivāravaṇṇanā niṭṭhitā .