Issues
Select Version
Yamakapakaraṇa-mūlaṭīkā

Niddesavāravaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Niddesavāravaṇṇanā

63. TathārūpassevaV0.162 khīṇāsavassa cittaṃ sandhāyāti idaṃ uppādakkhaṇasamaṅgipacchimacittasamaṅgimhi puggale adhippete tañca cittaṃ adhippetameva hotīti katvā vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Arahato pacchimacittampīti nuppajjati nirujjhatīti evaṃpakāraṃ bhaṅgakkhaṇasamaṅgimeva sandhāya vuttaṃ .
65-82.
Uppādavārassa dutiyapucchāvissajjane cittassa bhaṅgakkhaṇe , nirodhasamāpannānaṃ , asaññasattānaṃ tesaṃ cittaṃ uppajjittha , no ca tesaṃ cittaṃ uppajjatītiM0.152 ettha ‘‘ cittassa bhaṅgakkhaṇe tesaṃ cittaṃ uppajjitthā ’’ ti etassa ‘‘ sabbesaṃ cittaṃ khaṇapaccuppannameva hutvā uppādakkhaṇaṃ atītattā uppajjittha nāmā ’’ ti attho vutto .
Cittassa uppādakkhaṇe tesaṃ cittaṃ uppajjittha ceva uppajjati cāti etassapi uppādaṃ pattattā uppajjittha , anatītattā uppajjati nāmāti dvayametaṃ evaṃ na sakkā vattuṃ .
Na hi khaṇapaccuppanne ‘‘ uppajjitthā ’’ ti atītavohāro atthi .
Yadi siyā , yaṃ vā pana cittaṃ uppajjittha , taṃ cittaṃ uppajjatīti ettha ‘‘ no ’’ ti avatvā vibhajitabbaṃ siyā .
Tathā ‘‘ yaṃ cittaṃ uppajjati , taṃ cittaṃ uppajjitthā ’’ ti ettha ca ‘‘ no ’’ ti avatvā ‘‘ āmantā ’’ ti vattabbaṃ siyā .
‘‘ Cittassa bhaṅgakkhaṇe ’’ ti pana bhijjamānacittasamaṅgī puggalo vutto , tassa atītaṃ cittaṃ uppajjittha , na ca kiñci cittaṃ uppajjati .
Cittassa uppādakkhaṇeti ca uppajjamānacittasamaṅgī puggalo vutto , tassapi atītaṃ cittaṃ uppajjittha , taṃ pana cittaṃ uppajjatīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Cittanti hi sāmaññavacanaṃ ekasmiṃ anekasmiñca yathāgahitavisese tiṭṭhatīti .
‘‘ Yassa vā pana cittaṃ uppajjissati , tassa cittaṃ uppajjatīti ?
Cittassa bhaṅgakkhaṇe ’’ ti ettha yassa vā pana cittaṃ uppajjissatīti etena sanniṭṭhānena gahitapuggalasseva cittassa bhaṅgakkhaṇeti evaṃ sabbattha sanniṭṭhānavasena niyamo veditabbo .
Uppannuppajjamānavāro niruddhanirujjhamānavāro ca puggalavārādīsu tīsupi ninnānākaraṇā uddiṭṭhā niddiṭṭhā ca .
Tattha puggalavāre avisesena yaṃ kañci tādisaṃ puggalaṃ sandhāya ‘‘ uppannaṃ uppajjamānan ’’ tiādi vuttaṃ , dhammavāre cittameva , puggaladhammavāre puggalaṃ cittañcāti ayamettha viseso daṭṭhabbo .
83. Atikkantakālavāre imassa puggalavārattā puggalo pucchitoti puggalasseva vissajjanenaV0.163 bhavitabbaṃ .
Yathā yassa cittaṃ uppajjitthāti etena na koci puggalo na gahito , evaṃ yassa cittaṃ uppajjamānaṃ khaṇaṃ khaṇaṃ vītikkantaṃ atikkantakālan ti etena sanniṭṭhānena na koci na gahito .
Na hi so puggalo atthi , yassa cittaṃ uppādakkhaṇaṃ atītaṃ natthi , te ca pana nirujjhamānakkhaṇātītacittā na na hontīti paṭhamo pañho ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjitabbo siyā , tathā dutiyatatiyā .
Catuttho pana ‘‘ pacchimacittassa bhaṅgakkhaṇe tesaṃ cittaṃ bhaṅgakkhaṇaṃ avītikkantaṃ , no ca tesaṃ cittaṃ uppādakkhaṇaṃ avītikkantaṃ , itaresaṃ cittaṃ bhaṅgakkhaṇañca avītikkantaṃ uppādakkhaṇañca avītikkantan ’’ ti vissajjitabbo bhaveyya , tathā avissajjetvā kasmā sabbattha cittameva vibhattantiM0.153 ?
Cittavasena puggalavavatthānato .
Khaṇassa hi vītikkantatāya atikkantakālatāvacanena vattamānassa ca cittassa vasena puggalo uppādakkhaṇātītacitto vutto atītassa ca , tattha purimassa cittaṃ na bhaṅgakkhaṇaṃ vītikkantaṃ pacchimassa vītikkantanti evamādiko puggalavibhāgo yassa cittassa vasena puggalavavatthānaṃ hoti , tassa cittassa taṃtaṃkhaṇavītikkamāvītikkamadassanavasena dassito hotīti sabbavissajjanesu cittameva vibhattaṃ .
Atha vā nayidha dhammamattavisiṭṭho puggalo pucchito , atha kho puggalavisiṭṭhaṃ cittaṃ , tasmā cittameva vissajjitanti veditabbaṃ .
Yadipi puggalappadhānā pucchā , athāpi cittappadhānā , ubhayathāpi dutiyapucchāya ‘‘ āmantā ’’ ti vattabbaṃ siyā , tathā pana avatvā nirodhakkhaṇavītikkamena atikkantakālatā na uppādakkhaṇavītikkamena atikkantakālatā viya vattamānassa atthīti dassanatthaṃ ‘‘ atītaṃ cittan ’’ ti vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Yassa cittaṃ na uppajjamānan ti ettha uppajjamānaṃ khaṇaṃ khaṇaṃ vītikkantaṃ atikkantakālaṃ yassa cittaṃ na hotīti attho .
Esa nayo ‘‘ na nirujjhamānan ’’ ti etthāpi .
114-116.
Missakavāresu yassa sarāgaṃ cittaṃ uppajjati na nirujjhati , tassa cittaṃ nirujjhissati nuppajjissatīti pucchā , noti vissajjanañca aṭṭhakathāyaṃ dassitaṃ .
Pāḷiyaṃ pana ‘‘ yassa sarāgaṃ cittaṃ uppajjati na nirujjhati , tassa sarāgaṃ cittaṃ nirujjhissati nuppajjissatī ’’ ti mātikāṭhapanāyaṃ vuttattā vissajjanepi tatheva sanniṭṭhānasaṃsayatthesu sarāgādimissakacittavaseneva pucchā uddharitvā ‘‘ sarāgapacchimacittassa uppādakkhaṇe tesaṃ sarāgaṃ cittaṃ uppajjati na nirujjhati nirujjhissati nuppajjissati , itaresaṃ sarāgacittassa uppādakkhaṇe tesaṃ sarāgaṃ cittaṃ uppajjati na nirujjhati nirujjhissati ceva uppajjissati cā ’’ ti evamādināV0.164 nayena yebhuyyena suddhikavārasadisameva vissajjanaṃ kātabbanti katvā saṃkhittanti viññāyati .
Niddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Cittayamakavaṇṇanā niṭṭhitā .