Khuddakavatthukathāvaṇṇanā

243. KhuddakavatthukkhandhakeM3.381V3.348 aṭṭhapadākārenāti aṭṭhapadaphalakākārena , jūtaphalakasadisanti vuttaṃ hoti .

Mallakamūlasaṇṭhānenāti kheḷamallakamūlasaṇṭhānena .

245. Muttolambakādīnan ti ādi -saddena kuṇḍalādiṃ saṅgaṇhāti .

Palambakasuttan ti yaññopacitākārena olambakasuttaṃ .

246. Cikkalenāti silesena .

248. Sādhugītan ti aniccatādipaṭisaṃyuttagītaṃ .

249. Caturassena vattenāti paripuṇṇena uccāraṇavattena .

Taraṅgavattādīnaṃ uccāraṇavidhānāni naṭṭhappayogāni .

Bāhiralomin ti bhāvanapuṃsakaniddeso , yathā tassa uṇṇapāvārassa bahiddhā lomāni dissanti , tathā dhārentassa dukkaṭanti vuttaṃ hoti .

251. Imāni cattāri ahirājakulānīti ( a . ni . aṭṭha .2.4.67) idaṃ daṭṭhavise sandhāya vuttaṃ .

Ye hi keci daṭṭhavisā , sabbe te imesaṃ catunnaṃ ahirājakulānaṃ abbhantaragatāva honti .

Attaguttiyāti attano guttatthāya .

Attarakkhāyāti attano rakkhaṇatthāya .

Attaparittaṃkātun ti attano parittāṇatthāya attaparittaṃ nāma kātuṃ anujānāmīti attho .

Idāni yathā taṃ parittaṃ kātabbaṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ evañca pana bhikkhave ’’ tiādimāha .

TatthaV3.349 ( jā . aṭṭha .2.2.105) virūpakkhehīti virūpakkhanāgakulehi .

Sesesupi eseva nayo .

Sahayoge cetaṃ karaṇavacanaṃ , etehi saha mayhaṃ mittabhāvoti vuttaṃ hoti apādakehīti apādakasattehi .

Sesesupi eseva nayo .

Sabbe sattāti ito pubbe ettakena ṭhānenaM3.382 odissakamettaṃ kathetvā idāni anodissakamettaṃ kathetuṃ idamāraddhaṃ .

Tattha sattā pāṇā bhūtāti sabbānetāni puggalavevacanāneva .

Bhadrāni passantūti bhadrāni ārammaṇāni passantu .

Mā kañci pāpamāgamāti kañci sattaṃ pāpakaṃ lāmakaṃ mā āgacchatu .

Appamāṇo buddhoti ettha buddhoti buddhaguṇā veditabbā , te hi appamāṇā nāma .

Sesadvayesupi eseva nayo , pamāṇavantānīti guṇappamāṇena yuttāni .

Uṇṇanābhīti lomasanābhiko makkaṭako .

Sarabūti gharagoḷikā .

Katā me rakkhā kataṃ me parittan ti mayā ettakassa janassa rakkhā ca parittāṇañca kataṃ .

Paṭikkamantu bhūtānīti sabbepi me kataparittāṇā sattā apagacchantu , mā maṃ viheṭhayiṃsūti attho .

Sohan ti yassa mama etehi sabbehipi mettaṃ , so ahaṃ bhagavato namo karomi , vipassīādīnañca sattannaṃ sammāsambuddhānaṃ namo karomīti sambandho .

Aññamhi chetabbamhīti rāgānusayaṃ sandhāya vadati .

Tādisaṃ vā dukkhan ti muṭṭhiādīhi dukkhaṃ uppādentassa .

252. Jālāni parikkhipāpetvāti parissayamocanatthañceva pamādena gaḷitānaṃ ābharaṇādīnaṃ rakkhaṇatthañca jālāni karaṇḍakākārena parikkhipāpetvā .

Candanagaṇṭhi āgantvā jāle laggāti eko kira rattacandanarukkho gaṅgāya uparitīre jāto gaṅgodakena dhotamūlo patitvā tattha tattha pāsāṇesu sambhijjamāno vippakiri .

Tato ekā ghaṭappamāṇā ghaṭikā pāsāṇesu ghaṃsiyamānā udakaūmīhi pothiyamānā maṭṭhā hutvā anupubbena vuyhamānā sevālapariyonaddhā āgantvā tasmiṃ jāle laggi .

Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Lekhan ti likhitagahitaṃ cuṇṇaṃ .

Uḍḍitvāti veḷuparamparāya uddhaṃ pāpetvā , uṭṭhāpetvāti vuttaṃ hoti .

Oharatūti iddhiyā otāretvā gaṇhatu .

Pūraṇakassapādayo cha satthāro .

Tattha ( dī . ni . aṭṭha .1.151-152; ma . ni . aṭṭha .1.312) pūraṇoti tassa satthupaṭiññassa nāmaṃ .

Kassapoti gottaṃ .

So kira aññatarassa kulassa ekūnadāsasataṃ pūrayamāno jāto .

Tenassa ‘‘ pūraṇo ’’ ti nāmaṃ akaṃsu .

MaṅgaladāsattāV3.350 cassa kataṃ ‘‘ dukkaṭan ’’ ti vattā natthi , akataṃ vā ‘‘ na katan ’’ tiM3.383 .

So ‘‘ kimahaṃ ettha vasāmī ’’ ti palāyi .

Athassa corā vatthāni acchindiṃsu .

So paṇṇena vā tiṇena vā paṭicchādetumpi ajānanto jātarūpeneva ekaṃ gāmaṃ pāvisi .

Manussā taṃ disvā ‘‘ ayaṃ samaṇo arahā appiccho , natthi iminā sadiso ’’ ti pūvabhattādīni gahetvā upasaṅkamanti .

So ‘‘ mayhaṃ sāṭakaṃ anivatthabhāvena idaṃ uppannan ’’ ti tato paṭṭhāya sāṭakaṃ labhitvāpi na nivāsesi , tadeva pabbajjaṃ aggahesi .

Tassa santike aññepi aññepīti pañcasatā manussā pabbajiṃsu .

Evamayaṃ gaṇācariyo hutvā ‘‘ satthā ’’ ti loke pākaṭo ahosi .

Makkhalīti tassa nāmaṃ .

Gosālāya jātattā gosāloti dutiyanāmaṃ .

Taṃ kira sakaddamāya bhūmiyā telaghaṭaṃ gahetvā gacchantaṃ ‘‘ tāta mā khalī ’’ ti sāmiko āha .

So pamādena khalitvā patitvā sāmikassa bhayena palāyituṃ āraddho .

Sāmiko upadhāvitvā sāṭakakaṇṇe aggahesi , so sāṭakaṃ chaḍḍetvā acelako hutvā palāyi .

Sesaṃ pūraṇasadisameva .

Ajitoti tassa nāmaṃ .

Kesakambalaṃ dhāretīti kesakambalo .

Iti nāmadvayaṃ saṃsanditvā ‘‘ ajito kesakambalo ’’ ti vuccati .

Tattha kesakambalo nāma manussānaṃ kesehi katakambalo .

Tato paṭikiṭṭhataraṃ vatthaṃ nāma natthi .

Yathāha ‘‘ seyyathāpi , bhikkhave , yāni kānici tantāvutānaṃ vatthānaṃ , kesakambalo tesaṃ paṭikiṭṭho akkhāyati .

Kesakambalo , bhikkhave , sīte sīto uṇhe uṇho dubbaṇṇo duggandho dukkhasamphasso ’’ ti ( a . ni .3.138).

Pakudhoti tassa nāmaṃ .

Kaccāyanoti gottaṃ .

Iti nāmagottaṃ saṃsanditvā ‘‘ pakudho kaccāyano ’’ ti vuccati .

Sītūdakapaṭikkhittako esa , vaccaṃ katvāpi udakakiccaṃ na karoti , uṇhodakaṃ vā kañjiyaṃ vā labhitvā karoti , nadiṃ vā maggodakaṃ vā atikkamma ‘‘ sīlaṃ me bhinnan ’’ ti vālikathūpaṃ katvā sīlaṃ adhiṭṭhāya gacchati .

Evarūpanissirikaladdhiko esa .

Sañcayoti tassa nāmaṃ .

Belaṭṭhassa putto belaṭṭhaputto .

‘‘ Amhākaṃ gaṇṭhanakileso palibundhanakileso natthi , kilesagaṇṭhirahitā mayan ’’ tiM3.384 evaṃvāditāya laddhanāmavasena nigaṇṭho .

Nāṭassa puttoti nāṭaputto .

PiṇḍolabhāradvājotiV3.351 ( udā . aṭṭha .36) piṇḍaṃ ulamāno pariyesamāno pabbajitoti piṇḍolo .

So kira parijiṇṇabhogo brāhmaṇo hutvā mahantaṃ bhikkhusaṅghassa lābhasakkāraṃ disvā piṇḍatthāya nikkhamitvā pabbajito .

So mahantaṃ kapallapattaṃ ‘‘ pattan ’’ ti gahetvā carati , kapallapūraṃ yāguṃ pivati , bhattaṃ bhuñjati , pūvakhajjakañca khādati .

Athassa mahagghasabhāvaṃ satthu ārocayiṃsu .

Satthā tassa pattatthavikaṃ nānujāni .

Thero heṭṭhāmañce pattaṃ nikujjitvā ṭhapeti .

So ṭhapentopi ghaṃsentova paṇāmetvā ṭhapeti , gaṇhantopi ghaṃsentova ākaḍḍhitvā gaṇhāti .

Taṃ gacchante gacchante kāle ghaṃsanena parikkhīṇaṃ nāḷikodanamattasseva gaṇhanakaṃ jātaṃ .

Tato satthu ārocesuṃ .

Athassa satthā pattatthavikaṃ anujāni .

Thero aparena samayena indriyabhāvanaṃ bhāvento aggaphale arahatte patiṭṭhāsi .

Iti so pubbe savisesaṃ piṇḍatthāya ulatīti piṇḍolo .

Gottena pana bhāradvājoti ubhayaṃ ekato katvā ‘‘ piṇḍolabhāradvājo ’’ ti vuccati .

‘‘ Atha kho āyasmā piṇḍolabhāradvājo … pe … etadavocā ’’ ti kasmā evamāhaṃsu ?

So kira ( dha . pa . aṭṭha .2.180 devorohaṇavatthu ) seṭṭhi neva sammādiṭṭhi , na micchādiṭṭhi , majjhattadhātuko .

So cintesi ‘‘ mayhaṃ gehe candanaṃ bahu , kiṃ nu kho iminā karissāmī ’’ ti .

Athassa etadahosi ‘‘ imasmiṃ loke ‘ mayaṃ arahanto , mayaṃ arahanto ’ ti vattāro bahū , ahaṃ ekaṃ arahantampi na jānāmi , gehe bhamaṃ yojetvā pattaṃ likhāpetvā sikkāya ṭhapetvā veḷuparamparāya saṭṭhihatthamatte ākāse olambāpetvā ‘ sace arahā atthi , ākāsenāgantvā gaṇhātū ’ ti vakkhāmi .

Yo taṃ gahessati , tassa saputtadāro saraṇaṃ gamissāmī ’’ ti .

So cintitaniyāmeneva pattaṃ likhāpetvā veḷuparamparāya ussāpetvā ‘‘ yo imasmiṃ loke arahā , so ākāsena āgantvā imaṃ pattaṃ gaṇhātū ’’ ti āha .

TadāM3.385 cha satthāro ‘‘ amhākaṃ esa anucchaviko , amhākameva naṃ dehī ’’ ti vadiṃsu .

So ‘‘ ākāsenāgantvā gaṇhathā ’’ ti āha .

Chaṭṭhe divase nigaṇṭho nāṭaputto antevāsike pesesi ‘‘ gacchatha seṭṭhiṃ evaṃ vadetha ‘ amhākaṃ ācariyasseva anucchaviko , mā appamattakassa kāraṇā ākāsena āgamanaṃ kari , dehi kira te pattan ’ ti ’’.

Te gantvā seṭṭhiṃ tathā vadiṃsu .

Seṭṭhi ‘‘ ākāsenāgantvā gaṇhituṃ samatthova gaṇhātū ’’ ti āha .

Nāṭaputto sayaṃ gantukāmo hutvā antevāsikānaṃ saññaṃ adāsi ‘‘ ahaṃ ekaṃ hatthañca pādañca ukkhipitvā uppatitukāmo viya bhavissāmi , tumhe maṃ ‘ ācariya kiṃ karotha , dārumayapattassa kāraṇā paṭicchannaṃ arahattaguṇaṃ mahājanassa mā dassayitthā ’ ti vatvā maṃ hatthesu ca pādesu ca gahetvā ākaḍḍhantāV3.352 bhūmiyaṃ pāteyyāthā ’’ ti .

So tattha gantvā seṭṭhiṃ āha ‘‘ mahāseṭṭhi ayaṃ patto aññesaṃ nānucchaviko , mā te appamattakassa kāraṇā mama ākāse uppatanaṃ rucci , dehi me pattan ’’ ti .

Bhante , ākāsena uppatitvāva gaṇhathāti .

Tato nāṭaputto ‘‘ tena hi apetha apethā ’’ ti antevāsike apanetvā ‘‘ ākāse uppatissāmī ’’ ti ekaṃ hatthañca pādañca ukkhipi .

Atha naṃ antevāsikā ‘‘ ācariya , kiṃ nāmetaṃ karotha , chavassa dārumayapattassa kāraṇā paṭicchannaguṇena tumhehi mahājanassa dassitena ko attho ’’ ti taṃ hatthapādesu gahetvā ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ pātesuṃ .

So seṭṭhiṃ āha ‘‘ mahāseṭṭhi , ime me uppatituṃ na denti , dehi me pattan ’’ ti .

Uppatitvāva gaṇhatha bhanteti .

Evaṃ titthiyā cha divasāni vāyamitvāpi pattaṃ na labhiṃsuyeva .

Atha sattame divase āyasmato ca moggallānassa āyasmato ca piṇḍolabhāradvājassa ‘‘ rājagahe piṇḍāya carissāmā ’’ ti gantvā ekasmiṃ piṭṭhipāsāṇe ṭhatvā cīvaraṃ pārupanakāle dhuttakā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ hambho pubbe cha satthāro ‘ mayaṃ arahantāmhā ’ ti vicariṃsu , rājagahaseṭṭhino pana ajja sattamo divaso pattaṃ ussāpetvā ṭhapayato ‘ sace arahā atthi , ākāsenāgantvā gaṇhātū ’ ti vadantassa , ekopi ‘ ahaṃ arahā ’ ti ākāse uppatanto natthi , ajja no loke arahantānaṃ natthibhāvo ñāto ’’ ti .

Taṃ kathaṃ sutvā āyasmā mahāmoggallāno āyasmantaṃ piṇḍolabhāradvājaṃM3.386 āha ‘‘ sutaṃ te , āvuso bhāradvāja , imesaṃ vacanaṃ , ime buddhasāsanaṃ pariggaṇhantā viya vadanti , tvañca mahiddhiko mahānubhāvo , gacchetaṃ pattaṃ ākāsena gantvā gaṇhāhī ’’ ti .

‘‘ Āvuso moggallāna , tvaṃ ‘ iddhimantānaṃ aggo ’ ti pākaṭo , tvaṃ etaṃ gaṇha , tayi pana aggaṇhante ahaṃ gaṇhissāmī ’’ ti āha .

Atha āyasmā mahāmoggallāno ‘‘ gaṇhāvuso ’’ ti āha .

Iti te lokassa arahantehi asuññabhāvadassanatthaṃ evamāhaṃsu .

Tikkhattuṃ rājagahaṃ anupariyāyīti tikkhattuṃ rājagahaṃ anugantvā paribbhami .

‘‘ Sattakkhattun ’’ tipi vadanti .

Thero kira abhiññāpādakaṃ jhānaṃ samāpajjitvā uṭṭhāya tigāvutaṃ piṭṭhipāsāṇaṃ antantena paricchindanto tūlapicu viya ākāse uṭṭhāpetvā rājagahanagarassa upari sattakkhattuṃ anupariyāyi .

So tigāvutappamāṇassa nagarassa apidhānaṃ viya paññāyi .

Nagaravāsino ‘‘ pāsāṇo no avattharitvā gaṇhātī ’’ ti bhītā suppādīni matthake katvā tattha tattha nilīyiṃsu .

Sattame vāre thero piṭṭhipāsāṇaṃ bhinditvā attānaṃ dasseti .

Mahājano theraṃ disvā ‘‘ bhante piṇḍolabhāradvāja , tava pāsāṇaṃ gāḷhaṃ katvā gaṇha , māV3.353 no sabbe nāsayī ’’ ti āha .

Thero pāsāṇaṃ pādantena khipitvā vissajjesi .

So gantvā yathāṭhāneyeva patiṭṭhāsi .

Thero seṭṭhissa gehamatthake aṭṭhāsi .

Taṃ disvā seṭṭhi urena nipajjitvā ‘‘ otara sāmī ’’ ti vatvā ākāsato otiṇṇaṃ theraṃ nisīdāpetvā pattaṃ gahetvā catumadhurapuṇṇaṃ katvā therassa adāsi .

Thero pattaṃ gahetvā vihārābhimukho pāyāsi .

Athassa ye araññagatā pāṭihāriyaṃ nāddasaṃsu , te sannipatitvā ‘‘ bhante , amhākampi pāṭihāriyaṃ dassehī ’’ ti theraṃ anubandhiṃsu .

So tesaṃ tesaṃ pāṭihāriyaṃ dassento vihāraṃ agamāsi .

Satthā taṃ anubandhitvā unnādentassa mahājanassa saddaṃ sutvā ‘‘ ānanda , kasseso saddo ’’ ti pucchi .

Tena vuttaṃ ‘‘ assosi kho bhagavā … pe … kiṃ nu kho so , ānanda , uccāsaddo mahāsaddo ’’ ti .

Vikubbaniddhiyā pāṭihāriyaṃ paṭikkhittan ti ettha vikubbaniddhi nāma ‘‘ so pakativaṇṇaṃ vijahitvā kumārakavaṇṇaṃ vā dasseti nāgavaṇṇaṃ vā , vividhampi senābyūhaṃ dassetī ’’ ti ( paṭi . ma .3.13) evamāgatā pakativaṇṇavijahanavikāravasena pavattāM3.387 iddhi .

Adhiṭṭhāniddhi pana ‘‘ pakatiyā eko bahukaṃ āvajjati sataṃ vā sahassaṃ vā satasahassaṃ vā , āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti ‘ bahuko homī ’’’ ti ( paṭi . ma .3.10 dasaiddhiniddesa ) evaṃ vibhajitvā dassitā adhiṭṭhānavasena nipphannā iddhi .

253-254.

Na acchupiyantīti na suphassitāni honti .

Rūpakākiṇṇānīti itthirūpādīhi ākiṇṇāni .

Bhūmiādhāraketi valayādhārake .

Dāruādhārakadaṇḍādhārakesūti ekadārunā kataādhārake bahūhi daṇḍakehi kataādhārake vāti attho , tīhi daṇḍehi kato pana na vaṭṭati .

Bhūmiyaṃ pana nikkujjitvā ekameva ṭhapetabban ti ettha dve ṭhapentena upari ṭhapitapattaṃ ekena passena bhūmiyaṃ phusāpetvā ṭhapetuṃ vaṭṭatīti vadanti .

Ālindakamiḍḍhikādīnan ti pamukhamiḍḍhikānaṃ .

Parivattitvā tattheva patiṭṭhātīti ettha ‘‘ parivattitvā tatiyavāre tattheva miḍḍhiyā patiṭṭhātī ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Paribhaṇḍaṃ nāma gehassa bahi kuṭṭapādassa thirabhāvatthaṃ katā tanukamiḍḍhikā vuccati .

Tanukamiḍḍhikāyāti khuddakamiḍḍhikāya .

Miḍḍhantepi ādhārake ṭhapetuṃ vaṭṭati .

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , ādhārakan ’’ ti hi vacanato miḍḍhādīsu yattha katthaci ādhārakaṃ ṭhapetvā tattha pattaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati ādhārake ṭhapanokāsassa aniyamitattāti vadanti .

‘‘ Pattamāḷo nāma vaṭṭetvā pattānaṃ agamanatthaṃ vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā iṭṭhakādīhi parikkhipitvā kato ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

255. Ghaṭikan ti upari yojitaṃ aggaḷaṃ .

Tāvakālikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti sakideva gahetvāV3.354 tena āmisaṃ paribhuñjitvā chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti adhippāyo .

Ghaṭikaṭāheti bhājanakapāle .

Abhuṃ meti ettha bhavatīti bhū , vaḍḍhi .

Na bhūti abhū , avaḍḍhi .

Bhayavasena pana sā itthī ‘‘ abhun ’’ ti āha , vināso mayhanti attho .

Chavasīsassa pattan ti chavasīsamayaṃ pattaṃ .

Pakativikārasambandhe cetaṃ sāmivacanaṃ , abhedepi vā bhedūpacārenāyaṃ vohāro ‘‘ silāputtakassa sarīran ’’ tiādīsu viya .

Cabbetvāti khāditvā .

Ekaṃ udakagaṇḍusaṃ gahetvāti vāmahattheneva pattaṃ ukkhipitvā mukhena gaṇḍusaṃ gahetvā .

Ucchiṭṭhahatthenāti sāmisena hatthena .

Ettāvatāti ekagaṇḍusagahaṇamattena .

Luñcitvāti tato maṃsaṃM3.388 uddharitvā .

Etesu sabbesu paṇṇattiṃ jānātu vā mā vā , āpattiyeva .

256. Kiṇṇacuṇṇenāti surākiṇṇacuṇṇena .

‘‘ Anuvātaṃ paribhaṇḍan ti kilañjādīsu karontī ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Bidalakan ti duguṇakaraṇasaṅkhātassa kiriyāvisesassa adhivacanaṃ .

Kassa duguṇakaraṇaṃ ?

Yena kilañjādinā mahantaṃ kathinaṃ atthataṃ , tassa .

Tañhi daṇḍakathinappamāṇena pariyante saṃharitvā duguṇaṃ kātabbaṃ .

Paṭiggahan ti aṅgulikañcukaṃ .

257-259.

Pāti nāma paṭiggahaṇasaṇṭhānena kato bhājanaviseso .

Na sammatīti nappahoti .

260-262.

Nīcavatthukaṃ cinitun ti bahikuṭṭassa samantato nīcavatthukaṃ katvā cinituṃ .

Arahaṭaghaṭiyantaṃ nāma sakaṭacakkasaṇṭhānaṃ are are ghaṭikāni bandhitvā ekena dvīhi vā paribbhamiyamānaṃ yantaṃ .

263. Āviddhapakkhapāsakan ti kaṇṇikamaṇḍalassa samantā ṭhapitapakkhapāsakaṃ .

Maṇḍaleti kaṇṇikamaṇḍale .

Pakkhapāsake ṭhapetvāti samantā pakkhapāsakaphalakāni ṭhapetvā .

264.‘‘ Namatakaṃ santhatasadisan ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Cammakhaṇḍaparihārena paribhuñjitabban ti anadhiṭṭhahitvā paribhuñjitabbaṃ .

Ettheva paviṭṭhānīti maḷorikāya eva antogadhāni .

Pubbe pattasaṅgopanatthaṃ ādhārako anuññāto , idāni bhuñjanatthaṃ .

265. NikkujjitabbotiV3.355 tena dinnassa deyyadhammassa appaṭiggahaṇatthaṃ pattanikkujjanakammavācāya nikkujjitabbo , na adhomukhaṭhapanena .

Tenevāha ‘‘ evañca pana , bhikkhave , nikkujjitabbo ’’ tiādi .

Alābhāyāti catunnaṃ paccayānaṃ alābhatthāya .

Anatthāyāti upaddavāya avaḍḍhiyā .

266. Pasādessāmāti āyācissāma .

Etadavocāti ‘‘ appatirūpaṃ mayā kataṃ , bhagavā pana mahantepi aguṇe acintetvā mayhaṃ accayaṃ paṭiggaṇhissatī ’’ ti maññamāno etaṃ ‘‘ accayo maṃ bhante ’’ tiādivacanaṃ avocaM3.389 .

Tattha ñāyapaṭipattiṃ aticca eti pavattatīti accayo , aparādho .

Maṃ accagamāti maṃ atikkamma abhibhavitvā pavatto .

Purisena madditvā abhibhavitvā pavattitopi hi aparādho atthato purisaṃ aticca abhibhavitvā pavatto nāma hoti .

Paṭiggaṇhātūti khamatu .

Āyatiṃ saṃvarāyāti anāgate saṃvaraṇatthāya puna evarūpassa aparādhassa dosassa khalitassa akaraṇatthāya .

Tagghāti ekaṃsena .

Yathādhammaṃ paṭikarosīti yathā dhammo ṭhito , tatheva karosi , khamāpesīti vuttaṃ hoti .

Taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāmāti taṃ tava aparādhaṃ mayaṃ khamāma .

Vuḍḍhi hesā , āvuso vaḍḍha , ariyassa vinayeti esā , āvuso vaḍḍha , ariyassa vinaye buddhassa bhagavato sāsane vuḍḍhi nāma .

Katamā ?

Accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaritvā āyatiṃ saṃvarāpajjanā .

Desanaṃ pana puggalādhiṭṭhānaṃ karonto ‘‘ yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti , āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatī ’’ ti āha .

268. Bodhirājakumāravatthumhi ( ma . ni . aṭṭha .2.324 ādayo ) kokanadoti kokanadaṃ vuccati padumaṃ , so ca maṅgalapāsādo olokanapadumaṃ dassetvā kato , tasmā ‘‘ kokanado ’’ ti saṅkhaṃ labhi .

Yāva pacchimasopānakaḷevarāti ettha pacchimasopānakaḷevaran ti paṭhamasopānaphalakaṃ vuttaṃ tassa sabbapacchā dussena santhatattā .

Uparimasopānaphalakato paṭṭhāya hi sopānaṃ santhataṃ .

Addasā khoti olokanatthaṃyeva dvārakoṭṭhake ṭhito addasa .

Bhagavā tuṇhī ahosīti ‘‘ kissa nu kho atthāya rājakumārena ayaṃ mahāsakkāro kato ’’ ti āvajjento puttapatthanāya katabhāvaṃ aññāsi .

So hi rājaputto aputtako .

Sutañcānena ahosi ‘‘ buddhānaṃ kira adhikāraṃ katvā manasā icchitaṃ labhantī ’’ ti .

So ‘‘ sacāhaṃ puttaṃ labhissāmi , sammāsambuddho imaṃ celapaṭikaṃ akkamissati .

No ce labhissāmi , na akkamissatī ’’ ti patthanaṃ katvā santharāpesi .

Atha bhagavā ‘‘ nibbattissati nu kho etassa putto ’’ ti āvajjetvā ‘‘ na nibbattissatī ’’ ti addasa .

Pubbe kira so ekasmiṃV3.356 dīpe vasamānoM3.390 samānacchandena sakuṇapotake khādi .

Sacassa mātugāmo puññavā bhaveyya , puttaṃ labheyya .

Ubhohi pana samānacchandehi hutvā pāpakammaṃ kataṃ , tenassa putto na nibbattissatīti aññāsi .

Dusse pana akkante ‘‘ buddhānaṃ adhikāraṃ katvā patthitaṃ labhantīti loke anussavo , mayā ca mahāadhikāro kato , na ca puttaṃ labhāmi , tucchaṃ idaṃ vacanan ’’ ti micchāgahaṇaṃ gaṇheyya .

Titthiyāpi ‘‘ natthi samaṇānaṃ akattabbaṃ nāma , celapaṭikaṃ maddantā āhiṇḍantī ’’ ti ujjhāyeyyuṃ .

Etarahi ca akkamantesu bahū bhikkhū paracittaviduno , te bhabbataṃ jānitvā akkamissanti , abhabbataṃ jānitvā na akkamissanti .

Anāgate pana upanissayo mando bhavissati , anāgataṃ na jānissanti , tesu akkamantesu sace patthitaṃ ijjhissati , iccetaṃ kusalaṃ .

No ce ijjhissati ,‘‘ pubbe bhikkhusaṅghassa adhikāraṃ katvā icchiticchitaṃ labhanti , idāni na labhanti , teyeva maññe bhikkhū paṭipattipūrakā ahesuṃ , ime pana paṭipattiṃ pūretuṃ na sakkontī ’’ ti manussā vippaṭisārino bhavissantīti imehi tīhi kāraṇehi bhagavā akkamituṃ anicchanto tuṇhī ahosi .

Pacchimaṃ janataṃ tathāgato anukampatīti idaṃ pana thero vuttesu kāraṇesu tatiyaṃ kāraṇaṃ sandhāyāha .

Maṅgalaṃ icchantīti maṅgalikā .

269. Bījanin ti caturassabījaniṃ .

Tālavaṇṭan ti tālapattādīhi kataṃ maṇḍalikabījaniṃ .

270-275.

‘‘ Ekapaṇṇacchattaṃ nāma tālapattan ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Kammasatenāti ettha sata -saddo anekapariyāyo , anekena kammenāti attho , mahatā ussāhenāti vuttaṃ hoti .

Rudhīti khuddakavaṇaṃ .

278.‘‘ Akāyabandhanena sañcicca asañcicca vā gāmappavesane āpatti .

Saritaṭṭhānato bandhitvā pavisitabbaṃ nivattitabbaṃ vā ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā katan ti bahū rajjuke ekato katvā nānāvaṇṇehi suttehi veṭhetvā murajavaṭṭisadisaṃ kataṃ .

Teneva dutiyapārājikavaṇṇanāyaṃ ( pārā . aṭṭha .1.85 pāḷimuttakavinicchaya ) vuttaṃ ‘‘ bahū rajjuke ekato katvā ekenaM3.391 nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ bahurajjukanti na vattabbaṃ , taṃ vaṭṭatī ’’ ti .

Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva .

Muddikakāyabandhanaṃ nāma caturassaṃ akatvā sajjitaṃ .

Pāmaṅgadasā caturassā .

Mudiṅgasaṇṭhānenāti varakasīsākārena .

Pāsantoti dasāmūlaṃ .

280-282.

MuṇḍavaṭṭītiV3.357 mallakammakarādayo .

Pamāṇaṅgulenāti vaḍḍhakīaṅgulaṃ sandhāya vuttaṃ .

Sesamettha pāḷito aṭṭhakathāto ca suviññeyyameva .

Khuddakavatthukkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Cūḷavagga-ṭīkā

Cūḷavagga-ṭīkā