Mahāsamudde aṭṭhacchariyakathāvaṇṇanā
384. Aṭṭhime , bhikkhave , mahāsamuddeti ( udā . aṭṭha .45) ko anusandhi ?
Yvāyaṃ aparisuddhāya parisāya pātimokkhassa anuddeso , so imasmiṃ dhammavinaye acchariyo abbhuto dhammoti taṃ aparehi sattahi acchariyaabbhutadhammehi saddhiṃ vibhajitvā dassetukāmo paṭhamaṃ tāva tesaṃ upamābhāvena mahāsamudde acchariyaabbhutadhamme dassento satthā ‘‘ aṭṭhime , bhikkhave , mahāsamudde ’’ tiādimāha .
Asurāti devā viya na suranti na īsanti na virocantīti asurā .
Surā nāma devā , tesaṃ paṭipakkhāti vā asurā , vepacittipahārādādayo .
Tesaṃ bhavanaṃ sinerussa heṭṭhābhāge , te tattha pavisantā nikkhamantā sinerupāde maṇḍapādīni nimminitvā kīḷantāva abhiramanti .
Sā tattha tesaṃ abhirati ime guṇe disvāti āha ‘‘ ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramantī ’’ ti .
Tattha abhiramantīti ratiṃ vindanti , anukkaṇṭhamānā vasantīti attho .
Anupubbaninnotiādīni sabbāni anupaṭipāṭiyā ninnabhāvasseva vevacanāni .
Na āyatakeneva papātoti nacchinnataṭamahāsobbho viya ādito
M3.429 eva papāto .So hi tīradesato paṭṭhāya ekaṅguladvaṅgulavidatthiratanayaṭṭhiusabhaaḍḍhagāvutagāvutaaḍḍhayojanayojanādivasena gambhīro hutvā gacchanto gacchanto sinerupādamūle caturāsītiyojanasahassagambhīro hutvā ṭhitoti dasseti .
Ṭhitadhammoti ṭhitasabhāvo avaṭṭhitasabhāvo .
Kuṇapenāti yena kenaci hatthiassādikaḷevarena .
Vāhetīti hatthena gahetvā viya vīcippahāreneva thale khipati .
Gaṅgā yamunāti
V3.392 anotattadahassa dakkhiṇamukhato nikkhantanadī pañcadhārā hutvā pavattaṭṭhāne gaṅgātiādinā pañcadhā saṅkhaṃ gatā .Tattha nadī ninnagātiādikaṃ gottaṃ , gaṅgā yamunātiādikaṃ nāmaṃ .
Savantiyoti yā kāci savamānā sandamānā gacchantiyo mahānadiyo vā kunnadiyo vā .
Appentīti allīyanti osaranti .
Dhārāti vuṭṭhidhārā .
Pūrattan ti puṇṇabhāvo .
Mahāsamuddassa hi ayaṃ dhammatā –
‘‘ imasmiṃ kāle devo mando jāto , jālakkhipādīni ādāya macchakacchape gaṇhissāmī ’’ ti vā ‘‘ imasmiṃ kāle atimahantā vuṭṭhi , labhissāma nu kho piṭṭhipasāraṇaṭṭhānan ’’ ti vā na sakkā vattuṃ .
Paṭhamakappikakālato paṭṭhāya hi tīraṃ bhassitvā sinerumekhalaṃ āhacca udakaṃ ṭhitaṃ , tato ekaṅgulamattampi udakaṃ neva heṭṭhā otarati , na uddhaṃ uttarati .
Ekarasoti asambhinnaraso .
Muttāti khuddakamahantavaṭṭadīghādibhedā anekavidhamuttā .
Maṇīti rattanīlādibhedo anekavidho maṇi .
Veḷuriyoti vaṃsavaṇṇasirīsapupphavaṇṇādisaṇṭhānato anekavidho .
Saṅkhoti dakkhiṇāvaṭṭakatumbakucchidhamanasaṅkhādibhedo anekavidho .
Silāti setakāḷamuggavaṇṇādibhedā anekavidhā .
Pavāḷampi khuddakamahantarattaghanarattādibhedaṃ anekavidhaṃ .
Lohitako padumarāgādibhedo anekavidho .
Masāragallaṃ kabaramaṇi .
Cittaphalikantipi vadanti .
Mahataṃ bhūtānan ti mahantānaṃ sattānaṃ .
Timi timiṅgalo timitimiṅgaloti tisso macchajātiyo .
Timiṃ gilanasamattho timiṅgalo , timiñca timiṅgalañca gilanasamattho timitimiṅgaloti vadanti .
Nāgāti ūmipiṭṭhivāsinopi vimānaṭṭhakanāgāpi .