Mahāpajāpatigotamīvatthukathāvaṇṇanā
402. Bhikkhunikkhandhake
M3.436V3.398 sakkesu viharatīti paṭhamagamanena gantvā viharati .Mahāpajāpati gotamīti ettha gotamīti gottaṃ .
Nāmakaraṇadivase panassā laddhasakkārā brāhmaṇā lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘ sace ayaṃ dhītaraṃ labhissati , cakkavattirañño mahesī bhavissati .
Sace puttaṃ labhissati , cakkavattirājā bhavissatīti ubhayathāpi mahatīyevassā pajā bhavissatī ’’ ti byākariṃsu , tasmā puttapajāya ceva dhītupajāya ca mahantatāya ‘‘ mahāpajāpatī ’’ ti nāmaṃ akaṃsu , idha pana gottena saddhiṃ saṃsanditvā ‘‘ mahāpajāpati gotamī ’’ ti vuttaṃ .
Yena bhagavā tenupasaṅkamīti bhagavā kapilapuraṃ gantvā paṭhamameva nandaṃ pabbājesi , sattame divase rāhulakumāraṃ .
Cumbaṭakakalahe pana ubhayanagaravāsikesu yuddhatthāya nikkhantesu satthā gantvā te rājāno saññāpetvā attadaṇḍasuttaṃ ( su . ni .941 ādayo ) kathesi .
Rājāno pasīditvā aḍḍhateyyasate aḍḍhateyyasate dārake adaṃsu .
Tāni pañca kumārasatāni satthu santike pabbajiṃsu .
Atha nesaṃ pajāpatiyo sāsanaṃ pesetvā anabhiratiṃ uppādayiṃsu .
Satthā tesaṃ anabhiratiyā uppannabhāvaṃ ñatvā te pañcasate daharabhikkhū kuṇāladahaṃ netvā attano kuṇālakāle nisinnapubbe pāsāṇatale nisīditvā kuṇālajātaka kathāya ( jā .2.21. kuṇālajātaka ) tesaṃ anabhiratiṃ vinodetvā sabbepi te sotāpattiphale patiṭṭhāpesi , puna mahāvanaṃ ānetvā arahattaphale .
Tesaṃ cittajānanatthaṃ punapi pajāpatiyo sāsanaṃ pahiṇiṃsu .
Te ‘‘ abhabbā mayaṃ gharāvāsassā ’’ ti paṭisāsanaṃ pahiṇiṃsu .
Tā ‘‘ na dāni amhākaṃ paragharaṃ gantuṃ yuttaṃ , mahāpajāpatiyā santikaṃ gantvā pabbajjaṃ anujānāpetvā pabbajissāmā ’’ ti pañcasatāpi mahāpajāpatiṃ upasaṅkamitvā ‘‘ ayye , amhākaṃ pabbajjaṃ anujānāpethā ’’ ti āhaṃsu .
Mahāpajāpati ca tā itthiyo gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami , setacchattassa heṭṭhā rañño parinibbutakāle upasaṅkamītipi vadantiyeva .
Pakkāmīti puna kapilapurameva pāvisi .
Yathābhirantaṃ
M3.437V3.399 viharitvāti bodhaneyyasattānaṃ upanissayaṃ olokento yathājjhāsayena viharitvā .Cārikaṃ pakkāmīti mahājanasaṅgahaṃ karonto uttamāya buddhasiriyā anopamena buddhavilāsena aturitacārikaṃ pakkāmi .
Sambahulāhi sākiyānīhi saddhin ti antonivesanasmiṃyeva dasabalaṃ uddissa pabbajjāvesaṃ gahetvā tāpi pañcasatā sākiyāniyo pabbajjāvesaṃyeva gāhāpetvā sabbāhipi tāhi sambahulāhi sākiyānīhi saddhiṃ .
Pakkāmīti gamanaṃ abhinīhari .
Gamanābhinīharaṇakāle panassā ‘‘ sukumārā rājitthiyo padasā gantuṃ na sakkhissantī ’’ ti sākiyakoliyarājāno suvaṇṇasivikāyo upaṭṭhāpayiṃsu , tā pana ‘‘ yāne āruyha gacchantīhi satthari agāravo kato hotī ’’ ti ekapaṇṇāsayojanikaṃ maggaṃ padasāva paṭipajjiṃsu .
Rājānopi purato ca pacchato ca ārakkhaṃ saṃvidahāpetvā taṇḍulasappitelādīnaṃ sakaṭāni pūretvā ‘‘ gatagataṭṭhāne āhāraṃ paṭiyādethā ’’ ti purise pesayiṃsu .
Sūnehi pādehīti tāsañhi sukhumālattā pādesu eko phoṭo uṭṭheti , eko bhijjati , ubho pādā kaṭakaṭṭhisamparikiṇṇā viya hutvā uddhumātā .
Tena vuttaṃ ‘‘ sūnehi pādehī ’’ ti .
Bahidvārakoṭṭhaketi dvārakoṭṭhakassa bahi .
Kasmā panevaṃ ṭhitāti ?
Evaṃ kirassā ahosi ‘‘ ahaṃ tathāgatena anuññātā sayameva pabbajjāvesaṃ aggahesiṃ , evaṃ gahitabhāvo ca pana me sakalajambudīpe pākaṭo jāto , sace satthā pabbajjaṃ anujānissati , iccetaṃ kusalaṃ .
Sace nānujānissati , mahatī garahā bhavissatī ’’ ti vihāraṃ pavisituṃ asakkontī rodamānā aṭṭhāsi .
Kiṃ nu tvaṃ gotamīti kiṃ nu rājakulānaṃ vipatti uppannā , kena nu tvaṃ kāraṇena evaṃ vivaṇṇabhāvaṃ pattā sūnehi pādehi … pe … ṭhitāti .
Aññenapi pariyāyenāti aññenapi kāraṇena .
Āpādikāti saṃvaḍḍhikā , tumhākaṃ hatthapādesu hatthapādakiccaṃ asādhentesu hatthe ca pāde ca vaḍḍhetvā paṭijaggikāti attho .
Posikāti divasassa dve tayo vāre nahāpetvā bhojetvā pāyetvā tumhe posesi .
Thaññaṃ pāyesīti nandakumāro kira bodhisattato katipāheneva daharataro .
Tasmiṃ jāte mahāpajāpati attano puttaṃ dhātīnaṃ datvā
M3.438 sayaṃ bodhisattassa dhātikiccaṃ sādhayamānā attano thaññaṃ pāyesi .Taṃ sandhāya thero evamāha .
Sādhu bhanteti ‘‘ bahukārā ’’ tiādīhi tassā guṇaṃ kathetvā puna pabbajjaṃ yācanto evamāha .
Mahāpajāpatigotamīvatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .