Imasmiṃ dhammavinaye aṭṭhacchariyakathāvaṇṇanā
385. Evameva
M3.430 khoti kiñcāpi satthā imasmiṃ dhammavinaye soḷasapi bāttiṃsapi tato bhiyyopi acchariyabbhutadhamme vibhajitvā dassetuṃ sakkoti , upamābhāvena pana gahitānaṃ aṭṭhannaṃ anurūpavasena aṭṭheva te upametabbadhamme vibhajitvā dassanto ‘‘ evameva kho , bhikkhave , imasmiṃ dhammavinaye aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā ’’ ti āha .Tattha anupubbasikkhāya tisso sikkhā gahitā , anupubbakiriyāya terasa dhutadhammā , anupubbapaṭipadāya satta anupassanā aṭṭhārasa mahāvipassanā aṭṭhatiṃsa ārammaṇavibhattiyo sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā ca gahitā .
Na āyatakeneva aññāpaṭivedhoti maṇḍūkassa uppatitvā gamanaṃ viya āditova sīlapūraṇādīni akatvā arahattapaṭivedho nāma natthi , paṭipāṭiyā pana sīlasamādhipaññāyo pūretvāva arahattappattīti attho .
Mama
V3.393 sāvakāti sotāpannādike ariyapuggale sandhāya vadati .Na saṃvasatīti uposathakammādivasena saṃvāsaṃ na karoti .
Ukkhipatīti apaneti .
Ārakāvāti dūre eva .
Tathāgatappavediteti tathāgatena bhagavatā sāvakesu desite akkhāte pakāsite .
Na tena nibbānadhātuyā ūnattaṃ vā pūrattaṃ vāti asaṅkhyeyyepi mahākappe buddhesu anuppajjantesu ekasattopi parinibbātuṃ na sakkoti , tadāpi ‘‘ tucchā nibbānadhātū ’’ ti na sakkā vattuṃ , buddhakāle pana ekekasmiṃ samāgame asaṅkhyeyyāpi sattā amataṃ ārādhenti , tadāpi na sakkā vattuṃ ‘‘ pūrā nibbānadhātū ’’ ti .
Vimuttirasoti kilesehi vimuccanaraso .
Sabbā hi sāsanasampatti yāvadeva anupādāya āsavehi cittassa vimuttīti attho .
Ratanānīti ratijananaṭṭhena ratanāni .
Satipaṭṭhānādayo hi bhāviyamānā pubbabhāgepi anekavidhaṃ pītipāmojjaṃ nibbattenti , pageva aparabhāge .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Yato yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ ;
Labhatī pītipāmojjaṃ , amataṃ taṃ vijānatan ’’ ti .( dha . pa .374);
Lokiyaratananimittaṃ
M3.431 pana pītipāmojjaṃ na tassa kalabhāgampi agghati .Apica –
Cittīkataṃ mahagghañca , atulaṃ dullabhadassanaṃ ;
Anomasattaparibhogaṃ , ratananti pavuccati .( dī . ni . aṭṭha .2.33);
Yadi ca cittīkatādibhāvena ratanaṃ nāma hoti , satipaṭṭhānādīnaññeva bhūto ratanabhāvo .
Bodhipakkhiyadhammānañhi so ānubhāvo , yaṃ sāvakā sāvakapāramīñāṇaṃ , paccekasambuddhā paccekabodhiñāṇaṃ , sammāsambuddhā sammāsambodhiṃ adhigacchanti āsannakāraṇattā .
Paramparakāraṇañhi dānādiupanissayoti evaṃ ratijananaṭṭhena cittīkatādiatthena ca ratanabhāvo bodhipakkhiyadhammānaṃ sātisayo .
Tena vuttaṃ ‘‘ tatrimāni ratanāni , seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā ’’ tiādi .
Ārammaṇe okkanditvā upaṭṭhānaṭṭhena paṭṭhānaṃ , satiyeva paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Ārammaṇassa pana kāyādivasena catubbidhattā vuttaṃ ‘‘ cattāro satipaṭṭhānā ’’ ti .
Tathā hi kāyavedanācittadhammesu
V3.394 subhasukhaniccaattasaññānaṃ pahānato asubhadukkhāniccānattabhāvaggahaṇato ca nesaṃ kāyānupassanādibhāvo vibhatto .Sammā padahanti etena , sayaṃ vā sammā padahati , pasatthaṃ sundaraṃ vā padahananti sammappadhānaṃ , puggalassa vā sammadeva padhānabhāvakaraṇato sammappadhānaṃ , vīriyassetaṃ adhivacanaṃ .
Tampi anuppannuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādanapahānavasena anuppannuppannānaṃ kusalānaṃ uppādanaṭhāpanavasena ca catukiccasādhakattā vuttaṃ ‘‘ cattāro sammappadhānā ’’ ti .
Ijjhatīti iddhi , samijjhati nipphajjatīti attho .
Ijjhanti tāya vā sattā iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontīti iddhi .
Paṭhamena atthena iddhi eva pādo iddhipādo , iddhikoṭṭhāsoti attho .
Dutiyena atthena iddhiyā pādo patiṭṭhā adhigamupāyoti iddhipādo .
Tena hi uparūparivisesasaṅkhātaṃ iddhiṃ pajjanti pāpuṇanti .
Svāyaṃ iddhipādo yasmā chandādike cattāro adhipatidhamme dhure jeṭṭhake katvā nibbattīyati , tasmā vuttaṃ ‘‘ cattāro iddhipādo ’’ ti .
Pañcindriyānīti
M3.432 saddhādīni pañca indriyāni .Tattha assaddhiyaṃ abhibhavitvā adhimokkhalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti saddhā indriyaṃ .
Kosajjaṃ abhibhavitvā paggahalakkhaṇe , pamādaṃ abhibhavitvā upaṭṭhānalakkhaṇe , vikkhepaṃ abhibhavitvā avikkhepalakkhaṇe , aññāṇaṃ abhibhavitvā dassanalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti paññā indriyaṃ .
Tāniyeva assaddhiyādīhi anabhibhavanīyato akampiyaṭṭhena sampayuttadhammesu thirabhāvena ca balāni veditabbāni .
Satta bojjhaṅgāti bodhiyā , bodhissa vā aṅgāti bojjhaṅgā .
Yā hi esā dhammasāmaggī , yāya lokuttaramaggakkhaṇe uppajjamānāya līnuddhaccapatiṭṭhānāyūhanakāmasukhattakilamathānuyogaucchedasassatābhinivesādīnaṃ anekesaṃ upaddavānaṃ paṭipakkhabhūtāya satidhammavicayavīriyapītipassaddhisamādhiupekkhāsaṅkhātāya dhammasāmaggiyā ariyasāvako bujjhati kilesaniddāya uṭṭhahati , cattāri vā ariyasaccāni paṭivijjhati , nibbānameva vā sacchikarotīti ‘‘ bodhī ’’ ti vuccati , tassā dhammasāmaggisaṅkhātāya bodhiyā aṅgāti bojjhaṅgā jhānaṅgamaggaṅgādayo viya .
Yopesa vuttappakārāya dhammasāmaggiyā bujjhatīti katvā ariyasāvako ‘‘ bodhī ’’ ti vuccati , tassa bodhissa vā aṅgātipi bojjhaṅgā senaṅgarathaṅgādayo viya .
Tenāhu porāṇā ‘‘ bujjhanakassa puggalassa
V3.395 aṅgāti bojjhaṅgā ’’ ti ( saṃ . ni . aṭṭha .3.5.182; vibha . aṭṭha .466; paṭi . ma . aṭṭha .1.1.25),‘‘ bodhāya saṃvattantīti bojjhaṅgā ’’ tiādinā ( paṭi . ma .2.17) nayenapi bojjhaṅgaṭṭho veditabbo .Ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti taṃtaṃmaggavajjhehi kilesehi ārakattā ariyabhāvakarattā ariyaphalapaṭilābhakarattā ca ariyo .
Sammādiṭṭhiādīni aṭṭhaṅgāni assa atthi , aṭṭhaṅgāniyeva vā aṭṭhaṅgiko .
Mārento kilese gacchati , nibbānatthikehi vā maggīyati , sayaṃ vā nibbānaṃ maggatīti maggoti evametesaṃ satipaṭṭhānādīnaṃ atthavibhāgo veditabbo .
Sotāpannoti maggasaṅkhātaṃ sotaṃ āpajjitvā pāpuṇitvā ṭhito , sotāpattiphalaṭṭhoti attho .
Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannoti sotāpattiphalassa attapaccakkhakaraṇatthāya paṭipajjamāno paṭhamamaggaṭṭho
M3.433 , yo aṭṭhamakotipi vuccati .Sakadāgāmīti sakideva imaṃ lokaṃ paṭisandhiggahaṇavasena āgamanasīlo dutiyaphalaṭṭho .
Anāgāmīti paṭisandhiggahaṇavasena kāmalokaṃ anāgamanasīlo tatiyaphalaṭṭho .
Yo pana saddhānusārī dhammānusārī ekabījīti evamādiko ariyapuggalavibhāgo , so tesaṃyeva bhedoti .
Sesaṃ vuttanayameva .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ attano dhammavinaye matakuṇapasadisena dussīlapuggalena saddhiṃ saṃvāsābhāvasaṅkhātaṃ atthaṃ viditvā .
Imaṃ udānan ti imaṃ asaṃvāsārahasaṃvāsārahabhāvānaṃ kāraṇaparidīpanaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha channamativassatīti āpattiṃ āpajjitvā paṭicchādento aññaṃ navaṃ āpattiṃ
Āpajjati , tato aparanti evaṃ āpattivassaṃ kilesavassaṃ ativiya vassati .
Vivaṭaṃ nātivassatīti āpattiṃ āpanno taṃ appaṭicchādetvā vivaranto sabrahmacārīnaṃ pakāsento yathādhammaṃ yathāvinayaṃ paṭikaronto desento vuṭṭhahanto aññaṃ navaṃ āpattiṃ nāpajjati , tenassa taṃ vivaṭaṃ puna āpattivassaṃ kilesavassaṃ na vassati .
Yasmā ca etadeva , tasmā channaṃ chāditaṃ āpattiṃ vivaretha .
Evaṃ taṃ nātivassatīti evaṃ sante taṃ āpattiṃ āpajjanapuggalānaṃ attabhāvaṃ ativijjhitvā kilesavassanena na vassati na temeti , evaṃ so kilesehi anavassuto parisuddhasīlo samāhito hutvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā sammasanto anukkamena nibbānaṃ pāpuṇātīti adhippāyo .
Imasmiṃ dhammavinaye aṭṭhacchariyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .