Vihārānujānanakathāvaṇṇanā
294. Senāsanakkhandhake
M3.392V3.358 senāsanaṃ apaññattaṃ hotīti vihārasenāsanaṃ sandhāya vuttaṃ .Catubbidhañhi ( ma . ni . aṭṭa .1.296) senāsanaṃ vihārasenāsanaṃ mañcapīṭhasenāsanaṃ santhatasenāsanaṃ okāsasenāsananti .
Tattha ‘‘ mañcopi senāsanaṃ , pīṭhampi bhisipi bimbohanampi vihāropi aḍḍhayogopi pāsādopi hammiyampi guhāpi aṭṭopi māḷopi leṇampi veḷugumbopi rukkhamūlampi maṇḍapopi senāsanaṃ .
Yattha vā pana bhikkhū paṭikkamanti , sabbametaṃ senāsanan ’’ ti ( vibha .527) vacanato vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṃ guhāti idaṃ vihārasenāsanaṃ nāma .
Mañco pīṭhaṃ bhisi bimbohananti idaṃ mañcapīṭhasenāsanaṃ nāma .
Cimilikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāroti idaṃ santhatasenāsanaṃ nāma .
Yattha vā pana bhikkhū paṭikkamantīti idaṃ okāsasenāsanaṃ nāma .
Rukkhamūletiādīsu rukkhamūlasenāsanaṃ nāma yaṃkiñci sandacchāyaṃ vivittaṃ rukkhamūlaṃ .
Pabbato nāma selo .
Tattha hi udakasoṇḍīsu udakakiccaṃ katvā sītāya rukkhacchāyāya nisinnā nānādisāsu khāyamānāsu sītena vātena bījiyamānā samaṇadhammaṃ karonti .
Kandareti kaṃ vuccati udakaṃ , tena dārito udakena bhinno pabbatappadeso kandaraṃ .
Yaṃ ‘‘ nitamban ’’ tipi ‘‘ nadīkuñjan ’’ tipi vadanti .
Tattha hi rajatapaṭṭasadisā vālikā hoti , matthake maṇivitānaṃ viya vanagahanaṃ , maṇikkhandhasadisaṃ udakaṃ sandati , evarūpaṃ kandaraṃ oruyha pānīyaṃ pivitvā gattāni sītaṃ katvā vālikaṃ ussāpetvā paṃsukūlacīvaraṃ paññapetvā tattha nisinnā te bhikkhū samaṇadhammaṃ karonti .
Giriguhā nāma dvinnaṃ pabbatānaṃ antarā , ekasmiṃyeva vā umaṅgasadisaṃ mahāvivaraṃ .
‘‘ Vanapatthanti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanan ’’ tiādivacanato ( vibha .531) yattha na
V3.359 kasanti na vapanti , tādisaṃ manussānaṃ upacāraṭṭhānaṃ atikkamitvā ṭhitaṃ araññakasenāsanaṃ ‘‘ vanapatthan ’’ ti vuccati .Ajjhokāso nāma kenaci
M3.393 acchanno padeso .Ākaṅkhamānā panettha cīvarakuṭiṃ katvā vasanti .
Palālapuñjeti palālarāsimhi .
Mahāpalālapuñjato hi palālaṃ nikkaḍḍhitvā pabbhāraleṇasadise ālaye karonti , gacchagumbādīnampi upari palālaṃ parikkhipitvā heṭṭhā nisinnā samaṇadhammaṃ karonti , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Pañca leṇānīti pañca līyanaṭṭhānāni .
Nilīyanti ettha bhikkhūti leṇāni , vihārādīnametaṃ adhivacanaṃ .
Supaṇṇavaṅkagehan ti garuḷapakkhasaṇṭhānena katagehaṃ .
295. Anumodanagāthāsu sītan ti ajjhattadhātukkhobhavasena vā bahiddhautuvipariṇāmavasaena vā uppajjanakasītaṃ .
Uṇhan ti aggisantāpaṃ , tassa vanadāhādīsu vā sambhavo daṭṭhabbo .
Paṭihantīti bādhati .
Yathā tadubhayavasena kāyacittānaṃ bādhanaṃ na hoti , evaṃ karoti .
Sītuṇhabbhāhate hi sarīre vikkhittacitto bhikkhu yoniso padahituṃ na sakkoti .
Vāḷamigānīti sīhabyagghādivāḷamige .
Guttasenāsanañhi pavisitvā dvāraṃ pidhāya nisinnassa te parissayā na honti .
Sarīsapeti ye keci sarante gacchante dīghajātike .
Makaseti nidassanamattametaṃ , ḍaṃsādīnampi eteneva saṅgaho daṭṭhabbo .
Sisireti sisirakālavasena sattāhavaddhalikādivasena ca uppanne sisirasamphasse .
Vuṭṭhiyoti yadā tadā uppannā vassavuṭṭhiyo .
Vātātapo ghoroti rukkhagacchādīnaṃ ummūlabhañjanādivasena pavattiyā ghoro sarajaarajādibhedo vāto ceva gimhapariḷāhasamayesu uppattiyā ghoro sūriyātapo ca paṭihaññati paṭibāhīyati .
Leṇatthan ti nānārammaṇato cittaṃ nivattetvā paṭisallānārāmatthaṃ .
Sukhatthan ti vuttaparissayābhāvena phāsuvihāratthaṃ .
Jhāyitun ti aṭṭhatiṃsārammaṇesu yattha katthaci cittaṃ upanijjhāyituṃ .
Vipassitun ti aniccādito saṅkhāre sammasituṃ .
Vihāreti patissaye .
Kārayeti kārāpeyya .
Rammeti manorame nivāsasukhe .
Vāsayettha bahussuteti kāretvā pana ettha vihāresu bahussute sīlavante kalyāṇadhamme nivāseyya .
Te nivāsento pana tesaṃ bahussutānaṃ yathā paccayehi kilamatho na hoti , evaṃ annañca
M3.394 pānañca vatthasenāsanāni ca dadeyya ujubhūtesu ajjhāsayasampannesu kammaphalānaṃ ratanattayaguṇānañca saddahanena vippasannena cetasā .Idāni gahaṭṭhapabbajitānaṃ aññamaññupakāritaṃ dassetuṃ ‘‘ te tassā ’’ ti gāthamāha .
Tattha teti
V3.360 te bahussutā .Tassāti upāsakassa .
Dhammaṃ desentīti sakalavaṭṭadukkhāpanūdanaṃ saddhammaṃ desenti .
Yaṃ so dhammaṃ idhaññāyāti so puggalo yaṃ saddhammaṃ imasmiṃ sāsane sammā paṭipajjanena jānitvā aggamaggādhigamena anāsavo hutvā parinibbāyati .
So ca sabbadado hotīti āvāsadānasmiṃ dinne sabbadānaṃ dinnameva hotīti katvā vuttaṃ .
Tathā hi ( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.42) dve tayo gāme piṇḍāya caritvā kiñci aladdhā āgatassapi chāyūdakasampannaṃ ārāmaṃ pavisitvā nahāyitvā patissaye muhuttaṃ nipajjitvā uṭṭhāya nisinnassa kāye balaṃ āharitvā pakkhittaṃ viya hoti , bahi vicarantassa ca kāye vaṇṇadhātu vātātapehi kilamati , patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya muhuttaṃ nipannassa visabhāgasantati vūpasammati , sabhāgasantati patiṭṭhāti , vaṇṇadhātu āharitvā pakkhittā viya hoti , bahi vicarantassa ca pāde kaṇṭako vijjhati , khāṇu paharati , sarīsapādiparissayā ceva corabhayañca uppajjati , patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya nipannassa sabbe parissayā na honti , sajjhāyantassa dhammapītisukhaṃ , kammaṭṭhānaṃ manasikarontassa upasamasukhañca uppajjati bahiddhāvikkhepābhāvato , bahi vicarantassa ca sedā muccanti , akkhīni phandanti , senāsanaṃ pavisanakkhaṇe mañcapīṭhāni na paññāyanti , muhuttaṃ nisinnassa pana akkhipasādo āharitvā pakkhitto viya hoti , dvāravātapānamañcapīṭhādīni paññāyanti , etasmiñca āvāse vasantaṃ disvā manussā catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahanti .
Tena vuttaṃ ‘‘ so ca sabbadado hoti , yo dadāti upassayan ’’ ti .
296. Āviñchanacchiddan ti yattha aṅguliṃ pavesetvā dvāraṃ ākaḍḍhantā dvārabāhaṃ phusāpenti , tassetaṃ adhivacanaṃ .
Āviñchanarajjun ti kavāṭeyeva chiddaṃ katvā tattha pavesetvā yena rajjukena kaḍḍhantā dvāraṃ phusāpenti , taṃ āviñchanarajjukaṃ .
Senāsanaparibhoge akappiyacammaṃ nāma natthīti
M3.395 dassanatthaṃ ‘‘ sacepi dīpinaṅguṭṭhena katā hoti , vaṭṭatiyevā ’’ ti vuttaṃ .Cetiye vedikāsadisan ti vātapānabāhāsu cetiye vedikāya viya paṭṭikādīhi dassetvā kataṃ .
Thambhakavātapānaṃ nāma tiriyaṃ dārūni adatvā ujukaṃ ṭhitehi eva veṇusalākādīhi kataṃ .
Vihārānujānanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .