Anāthapiṇḍikavatthukathāvaṇṇanā
304. Anāthapiṇḍikaseṭṭhivatthumhi ( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.242) kenacideva karaṇīyenāti vāṇijjakammaṃ adhippetaṃ .
Anāthapiṇḍiko kira rājagahaseṭṭhi ca aññamaññaṃ bhaginipatikā honti .
Yadā rājagahe uṭṭhānakabhaṇḍaṃ samagghaṃ hoti , tadā rājagahaseṭṭhi taṃ gahetvā
V3.362 sakaṭasatehi sāvatthiṃ gantvā yojanamatte ṭhito attano āgatabhāvaṃ jānāpeti .Anāthapiṇḍiko paccuggantvā tassa mahāsakkāraṃ katvā ekaṃ yānaṃ āropetvā sāvatthiṃ pavisati .
So sace bhaṇḍaṃ lahukaṃ vikkīyati , vikkiṇāti .
No ce , bhaginighare ṭhapetvā pakkamati .
Anāthapiṇḍikopi tatheva karoti .
Svāyaṃ tadāpi teneva karaṇīyena agamāsi .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Taṃ divasaṃ pana rājagahaseṭṭhi yojanamatte ṭhitena anāthapiṇḍikena āgatabhāvajānanatthaṃ pesitaṃ paṇṇaṃ na suṇi , dhammassavanatthāya vihāraṃ agamāsi .
So dhammakathaṃ sutvā svātanāya buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā attano ghare uddhanakhaṇāpanadāruphālanādīni kāresi .
Anāthapiṇḍikopi ‘‘ idāni mayhaṃ paccuggamanaṃ karissati , idāni karissatī ’’ ti gharadvārepi paccuggamanaṃ alabhitvā antogharaṃ paviṭṭho paṭisanthārampi na bahuṃ alattha .
‘‘ Kiṃ mahāseṭṭhi kusalaṃ dārakarūpānaṃ , nasi magge kilanto ’’ ti ettakova paṭisanthāro ahosi .
Tena vuttaṃ ‘‘ atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa etadahosī ’’ tiādi .
Buddhoti tvaṃ gahapati vadesīti tassa kira mukhato buddhasaddaṃ sutvā anāthapiṇḍiko pañcavaṇṇaṃ pītiṃ paṭilabhati , sā tassa sīse uṭṭhahitvā yāva pādapiṭṭhiyā , pādapiṭṭhiyā uṭṭhāya yāva sīsā gacchati , ubhato uṭṭhāya majjhe osarati , majjhe uṭṭhāya ubhato gacchati .
So pītiyā nirantaraṃ phuṭo ‘‘ buddhoti tvaṃ gahapati vadesī ’’ ti evaṃ tikkhattuṃ pucchi .
Akālo kho , gahapati , imaṃ kālaṃ taṃ bhagavantaṃ
M3.397 dassanāya upasaṅkamitun ti ‘‘ buddhā nāma durāsadā āsīvisasadisā honti , satthā ca sivathikāya samīpe vasati , na sakkā tattha imāya velāya iminā gantun ’’ ti maññamāno evamāha .Buddhagatāya satiyā nipajjīti aññaṃ kiñci acintetvā buddhagatāya eva satiyā nipajji .
Taṃ divasaṃ kirassa bhaṇḍasakaṭesu vā upaṭṭhākesu vā cittampi nuppajji , sāyamāsampi na akāsi .
Sattabhūmikaṃ pana pāsādaṃ āruyha supaññattālaṅkatavarasayane ‘‘ buddho buddho ’’ ti sajjhāyaṃ karontova nipajjitvā niddaṃ okkami .
Tikkhattuṃ vuṭṭhāsi pabhātaṃ maññamānoti paṭhamayāme tāva vītivatte uṭṭhāya buddhaṃ anussari , athassa balavappasādo udapādi , pītiāloko ahosi , sabbatamaṃ vigacchi , dīpasahassujjalanaṃ viya canduṭṭhānasūriyuṭṭhānaṃ viya ca jātaṃ .
So ‘‘ pamādaṃ āpannomhi , vañcitomhi , sūriyo uggato ’’ ti uṭṭhāya ākāsatale ṭhatvā candaṃ oloketvā ‘‘ ekova yāmo gato , aññe dve atthī ’’ ti puna pavisitvā nipajji , etenupāyena majjhimayāmāvasānepi pacchimayāmāvasānepi tikkhattuṃ uṭṭhāsi .
Pacchimayāmāvasāne pana balavapaccūseyeva
V3.363 uṭṭhāya ākāsatalaṃ āgantvā mahādvārābhimukho ahosi , sattabhūmikadvāraṃ sayameva vivaṭaṃ ahosi , pāsādā oruyha antaravīthiṃ paṭipajji . 305. Amanussāti adhigatavisesā devatā .
Tathā hi tā seṭṭhissa bhāvinisampattiṃ paccakkhato sampassamānā ‘‘ ayaṃ mahāseṭṭhi ‘ buddhupaṭṭhānaṃ gamissāmī ’ ti nikkhanto paṭhamadassaneneva sotāpattiphale patiṭṭhāya tiṇṇaṃ ratanānaṃ aggupaṭṭhāko hutvā asadisaṃ saṅghārāmaṃ katvā cātuddisassa ariyasaṅghassa anāvaṭadvāro bhavissati , na yuttamassa dvāraṃ pidahitun ’’ ti cintetvā dvāraṃ vivariṃsu .
Antaradhāyīti rājagahaṃ kira ākiṇṇamanussaṃ , antonagare nava koṭiyo bahinagare navāti taṃ upanissāya aṭṭhārasa manussakoṭiyo vasanti .
Avelāya matamanusse bahi nīharituṃ asakkontā aṭṭālake ṭhatvā bahidvāre khipanti .
Mahāseṭṭhi nagarato bahi nikkhantamattova allasarīraṃ pādena akkami , aparampi piṭṭhipādena pahari , makkhikā uppatitvā pakiriṃsu , duggandho nāsāpuṭaṃ abhihani , buddhappasādo tanuttaṃ gato .
Tenassa āloko antaradhāyi andhakāro pāturahosi pītivegassa tanubhāve taṃsamuṭṭhitarūpānaṃ paridubbalabhāvato
M3.398 .Saddamanussāvesīti ‘‘ seṭṭhissa ussāhaṃ janessāmī ’’ ti suvaṇṇakiṅkiṇikaṃ ghaṭṭento viya madhurassarena saddaṃ anussāvesi .
Sataṃ kaññāsahassānīti purimapadānipi imināva sahassa-padena saddhiṃ sambandhitabbāni .
Yatheva hi sataṃ kaññāsahassāni , evaṃ sataṃ sahassāni hatthī , sataṃ sahassāni assā , sataṃ sahassāni rathāti ayamettha attho , iti ekekaṃ satasahassaṃ dīpitaṃ hoti .
Padavītihārassāti padaṃ vītiharati etthāti padavītihāro .
So dutavilambitaṃ akatvā samagamane dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ .
Kalaṃ nāgghanti soḷasin ti taṃ ekaṃ padavītihāraṃ soḷasa bhāge katvā tato eko koṭṭhāso puna soḷasadhā , tato eko soḷasadhāti evaṃ soḷasa vāre soḷasadhā bhinnassa eko koṭṭhāso soḷasī kalā nāma , taṃ soḷasiṃ kalaṃ etāni cattāri satasahassāni na agghanti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – sataṃ hatthisahassāni sataṃ assasahassāni sataṃ rathasahassāni sataṃ kaññāsahassāni , tā ca kho āmukkamaṇikuṇḍalā sakalajambudīparājadhītarovāti imasmā ettakā lābhā vihāraṃ gacchantassa tasmiṃ soḷasikalāsaṅkhāte padese laṅghanasādhanavasena pavattacetanāva uttaritarāti .
Padaṃ vā vītiharati etenāti padavītihāro , tathāpavattā kusalacetanā , tassā phalaṃ soḷasadhā katvāti ca vadanti .
Idaṃ pana vihāragamanaṃ kassa vasena gahitanti ?
Vihāraṃ gantvā anantarāyena sotāpattiphale patiṭṭhahantassa vasena gahitaṃ .
‘‘ Gandhamālādīhi pūjaṃ karissāmi , cetiyaṃ vandissāmi , dhammaṃ sossāmi ,
V3.364 dīpapūjaṃ karissāmi , saṅghaṃ nimantetvā dānaṃ dassāmi , sikkhāpadesu vā saraṇesu vā patiṭṭhahissāmī ’’ ti gacchatopi vasena vaṭṭatiyeva .Andhakāro antaradhāyīti so kira cintesi ‘‘ ahaṃ ekakoti saññaṃ karomi , amanussā ca me anugāmino sahāyā atthi , kasmā bhāyāmī ’’ ti sūro ahosi .
Athassa balavā buddhappasādo udapādi , tasmā andhakāro antaradhāyi .
Sesavāresupi eseva nayo .
Āloko pāturahosīti purimabuddhesu cirakālaparicayasambhūtassa balavato pasādassa vasena uppannāya uḷārāya buddhārammaṇāya pītiyā samuṭṭhāpito
M3.399 vipassanobhāsasadiso sātisayo cittapaccayautusamuṭṭhāno āloko pāturahosi .Devatāhi katotipi vadanti , purimoyevettha yuttataro .
Ehi sudattāti so kira seṭṭhi gacchamānova cintesi ‘‘ imasmiṃ loke bahū pūraṇakassapādayo titthiyā ‘ mayaṃ buddhā , mayaṃ buddhā ’ ti vadanti , kathaṃ nu kho ahaṃ satthu buddhabhāvaṃ jāneyyan ’’ ti .
Athassa etadahosi ‘‘ mayhaṃ guṇavasena uppannaṃ nāmaṃ mahājano jānāti , kuladattiyaṃ pana me nāmaṃ aññatra mayā na koci jānāti , sace buddho bhavissati , kuladattikanāmena maṃ ālapissatī ’’ ti .
Satthā tassa cittaṃ ñatvā evamāha .
Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto .
Āsattiyoti rūpādīsu āsañjanaṭṭhena āsattiyo , taṇhāyo .
Santin ti kilesavūpasamaṃ .
Pappuyyāti aggamaggena patvā .
Sesamettha pāḷianusāreneva veditabbaṃ .
Yañcettha anuttānamatthaṃ , taṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttameva .
306. Vayameva veyyāyikan ti āha ‘‘ veyyāyikanti vayakaraṇaṃ vuccatī ’’ ti .
Anāthapiṇḍikavatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .