Khuddānukhuddakasikkhāpadakathāvaṇṇanā
441. Samūhaneyyāti ākaṅkhamāno samūhanatu , yadi icchati , samūhaneyyāti attho .
Kasmā pana ‘‘ samūhanathā ’’ ti ekaṃseneva avatvā ‘‘ ākaṅkhamāno samūhaneyyā ’’ ti vikappavacaneneva bhagavā ṭhapesīti ?
Mahākassapassa ñāṇabalassa diṭṭhattā .
Passati hi bhagavā ‘‘ samūhanathāti vuttepi saṅgītikāle kassapo na samūhanissatī ’’ ti , tasmā vikappeneva ṭhapesi .
Yadi asamūhananaṃ diṭṭhaṃ , tadeva ca icchitaṃ , atha kasmā bhagavā ‘‘ ākaṅkhamāno samūhanatū ’’ ti avocāti ?
Tathārūpapuggalajjhāsayavasena .
Santi hi keci khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samādāya vattituṃ anicchantā , tesaṃ tathā avuccamāne bhagavati vighāto uppajjeyya , taṃ tesaṃ bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya .
Tathā pana vutte tesaṃ vighāto na uppajjeyya , amhākamevāyaṃ doso , yato amhesuyeva keci samūhananaṃ na icchantīti
M3.449 .Keci ‘‘ sakalassa pana sāsanassa saṅghāyattabhāvakaraṇatthaṃ tathā vuttan ’’ ti vadanti .
Yaṃ kiñci satthārā sikkhāpadaṃ paññattaṃ , taṃ samaṇā sakyaputtiyā sirasā sampaṭicchitvā jīvitaṃ viya rakkhanti .
Tathā hi te ‘‘ khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni ākaṅkhamāno saṅgho samūhanatū ’’ ti vuttepi na samūhaniṃsu .
Aññadatthu purato viya tassa accayepi rakkhiṃsuyevāti satthu sāsanassa saṅghassa ca mahantabhāvadassanatthampi tathā vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tathā hi āyasmā ānando aññepi vā bhikkhū ‘‘ katamaṃ pana , bhante , khuddakaṃ , katamaṃ anukhuddakan ’’ ti na pucchiṃsu samūhanajjhāsayasseva abhāvato , teneva ekasikkhāpadampi apariccajitvā sabbesaṃ anuggahetabbabhāvadassanatthaṃ ‘‘ cattāri pārājikāni ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakānī ’’ tiādimāhaṃsu .
Evañhi vadantehi ‘‘ khuddānukhuddakā ime nāmā ’’ ti avinicchitattā sabbesaṃ anuggahetabbabhāvo dassito hoti .
442. Atha
V3.410 kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesīti ettha pana keci vadanti ‘‘ bhante nāgasena , katamaṃ khuddakaṃ , katamaṃ anukhuddakanti milindaraññā pucchite ‘ dukkaṭaṃ mahārāja , khuddakaṃ , dubbhāsitaṃ anukhuddakan ’ ti ( mi . pa .4.2.1) vuttattā nāgasenatthero khuddānukhuddakaṃ jāni , mahākassapatthero pana taṃ ajānanto ‘ suṇātu me āvuso ’ tiādinā kammavācaṃ sāvesī ’’ ti , na taṃ evaṃ gahetabbaṃ .Nāgasenatthero hi paresaṃ vādapathopacchedanatthaṃ saṅgītikāle dhammasaṅgāhakamahātherehi gahitakoṭṭhāsesu antimakoṭṭhāsameva gahetvā milindarājānaṃ saññāpesi , mahākassapatthero pana ekasikkhāpadampi asamūhanitukāmatāya tathā kammavācaṃ sāvesi .
Tattha gihigatānīti gihipaṭisaṃyuttānīti vadanti .
Gihīsu gatāni , tehi ñātāni gihigatānīti evaṃ panettha attho daṭṭhabbo .
Dhūmakālo etassāti dhūmakālikaṃ citakadhūmavūpasamato paraṃ appavattanato .
Appaññattan tiādīsu ( dī . ni . aṭṭha .2.136; a . ni . aṭṭha .3.7.23) navaṃ adhammikaṃ katikavattaṃ vā sikkhāpadaṃ vā bandhantā appaññattaṃ paññapenti nāma purāṇasanthatavatthusmiṃ sāvatthiyaṃ bhikkhū viya .
Uddhammaṃ ubbinayaṃ sāsanaṃ dīpentā paññattaṃ samucchindanti nāma vassasataparinibbute bhagavati
M3.450 vesālikā vajjiputtakā viya .Khuddānukhuddakā pana āpattiyo sañcicca vītikkamantā yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya na vattanti nāma assajipunabbasukā viya .
Navaṃ pana katikavattaṃ vā sikkhāpadaṃ vā abandhantā , dhammato vinayato sāsanaṃ dīpentā , khuddānukhuddakampi ca sikkhāpadaṃ asamūhanantā appaññattaṃ na paññapenti , paññattaṃ na samucchindanti , yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattanti nāma āyasmā upaseno viya āyasmā yaso kākaṇḍakaputto viya ca .
443. Bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāneti vesāliṃ nissāya cāpāle cetiye viharantena bhagavatā –
‘‘ Ramaṇīyā , ānanda , vesālī , ramaṇīyaṃ udenacetiyaṃ , ramaṇīyaṃ gotamakacetiyaṃ , ramaṇīyaṃ sattambacetiyaṃ , ramaṇīyaṃ bahuputtacetiyaṃ , ramaṇīyaṃ sārandadacetiyaṃ , ramaṇīyaṃ cāpālacetiyaṃ .
Yassa kassaci , ānanda , cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā , so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā .
Tathāgatassa kho pana , ānanda , cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā
V3.411 yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā , so ākaṅkhamāno , ānanda , tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā ’’ ti ( dī . ni .2.166)–Evaṃ oḷārike nimitte kayiramāne .
Mārena pariyuṭṭhitacittoti mārena ajjhotthaṭacitto .
Māro hi yassa sabbena sabbaṃ dvādasa vipallāsā appahīnā , tassa cittaṃ pariyuṭṭhāti .
Therassa ca cattāro vipallāsā appahīnā , tenassa māro cittaṃ pariyuṭṭhāsi .
So pana cittapariyuṭṭhānaṃ karonto kiṃ karotīti ?
Bheravaṃ rūpārammaṇaṃ vā dasseti , saddārammaṇaṃ vā sāveti , tato sattā taṃ disvā vā sutvā vā satiṃ vissajjetvā vivaṭamukhā honti , tesaṃ mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayaṃ maddati , tato visaññāva hutvā tiṭṭhanti
M3.451 .Therassa panesa mukhena hatthaṃ pavesetuṃ kiṃ sakkhissati , bheravārammaṇaṃ pana dassesi , taṃ disvā thero nimittobhāsaṃ na paṭivijjhi .
Khuddānukhuddakasikkhāpadakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .