ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ယေန (ဓမ္မေန)၊ အကြင် တရားသဘောဖြင့်။
ဝါ၊ အကြင်တရားသဘောကြောင့်။
(ပုဂ္ဂိုလ်။ သတ္တဝါ။ သူ။ ငါစသည်မဟုတ်သောအကြင်တရားသဘောကြောင့်) အနုပ္ပန္နော၊ မဖြစ်သေးသော။
(အာဂန္တုကဝတ်စသော ဝိနည်းကျင့်ဝတ်ကို ပြုကျင့်ဆောင်ရွက်နေခြင်း, ကျမ်းဂန်ကို သင်ယူပို့ချခြင်း စသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ခွင့်မရသော။
ဝါ၊ ထိုဘဝ၌ မခံစားဖူးသေးသော အာရုံနှင့် မတွေ့ရ၍ မဖြစ်သေးသော။)
ကာမစ္ဆန္ဒော ဝါ၊ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏသည်လည်း။
ဝါ၊ ကာမဂုဏ်အာရုံတို့၌ လိုချင်တတ်သော တဏှာရာဂသည်လည်း။
ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
(အာဂန္တုကဝတ်စသော ဝိနည်းကျင့်ဝတ်ပျက်ကွက်ခြင်း, ကျမ်းဂန်သင်ယူပို့ချမှု ကင်းကွာခြင်းစသောအကြောင်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဝါ၊ ထိုဘဝ၌ မခံစားဖူးသေးသော အာရုံနှင့် တွေ့ကြုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။)
ဥပ္ပန္နော၊ ဖြစ်ပြီးသော။
ဝါ၊ ဖြစ်ပြီးသော ကာမစ္ဆန္ဒနှင့် အလားတူသော။
ကာမစ္ဆန္ဒော ဝါ၊ သည်လည်း။
ဘိယျောဘာဝါယ၊ ထပ်ကာ ထပ်ကာတို့၍ဖြစ်ခြင်းငှာ။
ဝေပုလ္လာယ၊ ပြန့်ပွားများပြားသသည် အဖြစ်ငှာ။
သံဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဣဒံ သုဘနိမိတ္တံ
**သုဘနိမိတ္ထပုဒ် ဝစနတ္ထသုံးမျိုး**။ ။ "သုဘံ၊ တင့်တယသော၊ နိမိတ္တံ= ကာမစ္ဆန္ဒရာဂ၏ အကြောင်းဖြစ်သော ရူပါရုံစသော အာရုံ" ဟု ဝစနတ္ထပြု။(တစ်နည်း) သုဘန္တိ ဂဏှနကံ သုဘံ= တင့်တယ်လှပ၏ဟု ယူဆတတ်သောကာမစ္ဆန္ဒ။ သုဘဿ (သုဘန္တိဂဏှနကဿ) နိမိတ္တံ သုဘနိမိတ္တံ= တင်တယ်၏ဟုယူဆတတ်သော အခြား ကာမစ္ဆန္ဒ၏ အကြောင်း ဖြစ်သော ကာမစ္ဆန္ဒ။ ဤနည်းအလို-
ယထာ၊ ဤသုဘနိမိတ်ကဲ့သို့။
ဝါ၊ အရာဂ၏အကြောင်းဖြစ်သော တင့်တယ်လှပသော အာရုံကဲ့သို့။
ဝါ၊ ဤတင့်တယ်၏ဟု ယူဆအပ်သော အကြောင်းအာရုံကဲ့သို့။
(ဧဝံ၊ ဤအတူ) အညံ= သုဘနိမိတ်မှ တစ်ပါးတခြားသော။
တံ ဧကဓမ္မမ္ပိ၊ ထိုတခုသော တရားသဘောကိုမျှလည်း။
(မဖြစ်သေးသော ကာမစ္ဆန္ဒကိုဖြစ်စေနိုင်၍ ဖြစ်ပြီးသော ကာမစ္ဆန္ဒကိုလည်း ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည့် ထိုတခုသော တရားသဘောကိုမျှလည်း)
အဟံ၊ သည်။
နသမနုပဿာမိ၊ မမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
သုဘနိမိတ္တံ၊ သုဘနိမိတ်ကို။
ဝါ၊ ရာဂ၏ အကြောင်းဖြစ်သော တင့်တယ်သော အာရုံကို။
အယောနိသော၊ ကုသိုဘ်ဖြစ်ခြင်း၏အကြောင်း မဟုတ်သောအားဖြင့်။
ဝါ၊ လိုလား တောင့်တအပ်သော စီးပွားချမ်းသာ၏ အကြောင်းမဟုတ်သောအားဖြင့်။ကာမစ္ဆန္ဒသည် (၁) တင့်တယ်၏ဟု ယူဆတတ်သောကြောင့် သုဘလည်းမည်၏။ (၂) တင့်တယ်၏ဟု ယူဆတတ်သော အခြား ကာမစ္ဆန္ဒ၏အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် သူဘနိမိတ္တလည်း မည်၏။ ထို့ကြောင့် "သုဘံစတံ သုဘနိမိတ္တံ စာတိသုဘနိိမိတ္တံ" ဟု ဝစနတ္ထပြု၊ သုဘတပုဒ် အကျေကြံ။သော ဟိ အတ္တနော ဂဟဏာကာရေန သုဘန္တိ, တေနာကာရေန ပဝတ္တနကဿအညဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ နိမိတ္တတ္တာ သုဘနိမိတ္တန္တိ စ ဝုစ္စတိ- ဟူသော ဤသုတ်ဋီကာနှင့် မူလပတ်ဋီကာ၊ ပ-၃၇၃- စာသွားအတိုင်း ဝစနတ္ထပြုသည်။ သုတ်မဟာဝါဋီကာ၊ ၃၁၅- စာသွားအတိုင်းဆိုလျှင် သုဘတပုဒ် အကျေမကြံဘဲ "သုဘံ စတံ နိမိတ္တံ စာတိ သုဘနိမိတ္တံ" ဟု ပြုလေ။ ဤဋီကာများအတိုင်း အနက်ပေးလိုလျှင်-
"ဣဒံ သုဘနိမိတ္တံ ယထာ၊ ဤတင့်တယ်လှပ၏ဟု ယူဆတတ်သောတရားလည်းဖြစ်၍ တင့်တယ်လှပ၏ဟု ယူဆတတ်သော အခြားကာမစ္ဆန္ဒ၏အကြောင်းလည်းဖြစ်သော ကာမစ္ဆန္ဒကဲ့သို့ "ဟု အနက်ဆိုပါ။
(တစ်နည်း) သုဘန္တိ ဂယှမာနံ သုဘံ၊ သုဘံ နိမိတ္တံ သုဘနိမိတ္တံ၊ တင့်တယ်လှပ၏ဟု ယူဆအပ်သော အကြောင်းအာရုံ (ရာဂ၏အကြောင်းဖြစ်သောအာရုံ)၊ ဤသို့လည်း တတိယဝစနတ္ထတမျိုးပြုနိုင်၏၊ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင်နိဿယခန်း၌ ပထမနှင့် တတိယ ဝစနတ္ထအတိုင်း မြန်မာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ မနသိကရောတောအယောနိသောမနသိကာရ။ ။ အယောနိသောမနသိကာရောတိအနုပါယမနသိကာရော၊ ကုသလဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အကာရဏဘူတော မနသိကာရောတိ အတ္ထော။ ပ။ တဒေဝါရမ္မဏံ အတ္တာနံ အနဗန္ဓိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ မနသိကရောတိ ဌပေတီတိ မနသိကာရော။ ဤသုတ်ဋီကာ။ ဌပနတ္ထေပိ ကရောတိသဒ္ဒေါ ယူဇ္ဇတိ။ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်းမူလဋီကာ (၂၂၄)။ အာကင်္ခိတဟိတသုခဿပတ္တိယာ အနုပါယဘူတော မနသိကာရော။ သုတ်မဟာဝါဋီကာ၊ ၃၁၅။ ဤအဖွင့်များအတိုင်း အနက်ပေးသည်။ ဤသုတ်ဋီကာ၌ "ဥပ္ပဇ္ဇာမာနော" ဟုလည်းကောင်း ဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ (၄၈၂) ၌ "ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ" ဟုလည်းကောင်းပါဌ်ပျက်၏။ဤနေရာ၌ ယောနိသော, အယောနိသောမနသိကာရ၏တရားကိုယ် အရကောက်နှင့်တကွ အကျယ်တဝင့် စိစစ်ချက်ကို နိဿယ စတုတ္ထတွဲ အစပိုင်း၌ ရေးထား၏၊ ထို၌ကြည့်လေ။ ၊ စိတ်နှလုံး၌ သွင်းပိုက်ထားသောသူ၏။ ဝါ၊ သူမှာ (နိစ္စ။ သုခ။ အတ္တ။ သုဘဟု နှလုံးသွင်းသူမှာ **"မှာ" ဟူသော အသုံးအနှုန်း**။ ။ "မှာ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို "၏" ဟူသော သမ္ဗာန် အနက်နှင့် သဘောတူထား၍ အရာဌာနအားလျော်စွာသုံးနှုန်းထား၏။ အများအားဖြင့် ဤနေရာမျိုး၌ "အား" ဟု သမ္ပဒါန်အနက်ကိုသာမြန်မာနည်းအရ အသုံးပြုရိုးရှိသည်။ တနည်း- မနသိကရောတော၊ စိတ်နှလုံး၌သွင်းပိုက်ထားသောသူ၏၊ သန္တာနေ= သန္တာန်၌၊ ဝါ= စိတ်အစဉ်၌" ဤသို့ သန္တာနေ ပုဒ်ထည့်၍သော်လည်း အနက်ဆိုပါ။ ဤနေရာ၌ "မှာ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းနှင့်စပ်၍ ရေးသင့်သမျှကို နိဿယစတုတ္ထတွဲ အစပိုင်းမှာပင် အမှာအထားအဖြစ်ဖြင့်ရေးထားပါသည်။ ) အနုပ္ပန္နော၊ သော။ ကာမစ္ဆန္ဒောစေဝ၊ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ သည်လည်း။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏။ ဥပ္ပန္နော၊ သော။ ကာမစ္ဆန္ဒောစ၊ သည်လည်း။ ပ။ သံဝတ္တတိ၊ ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့ (အဝေါစ= မိန်းတော်မူပြီ။)
"ဣဒံ သုဘနိမိတ္တံ ယထာ၊ ဤတင့်တယ်လှပ၏ဟု ယူဆတတ်သောတရားလည်းဖြစ်၍ တင့်တယ်လှပ၏ဟု ယူဆတတ်သော အခြားကာမစ္ဆန္ဒ၏အကြောင်းလည်းဖြစ်သော ကာမစ္ဆန္ဒကဲ့သို့ "ဟု အနက်ဆိုပါ။
(တစ်နည်း) သုဘန္တိ ဂယှမာနံ သုဘံ၊ သုဘံ နိမိတ္တံ သုဘနိမိတ္တံ၊ တင့်တယ်လှပ၏ဟု ယူဆအပ်သော အကြောင်းအာရုံ (ရာဂ၏အကြောင်းဖြစ်သောအာရုံ)၊ ဤသို့လည်း တတိယဝစနတ္ထတမျိုးပြုနိုင်၏၊ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင်နိဿယခန်း၌ ပထမနှင့် တတိယ ဝစနတ္ထအတိုင်း မြန်မာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ မနသိကရောတောအယောနိသောမနသိကာရ။ ။ အယောနိသောမနသိကာရောတိအနုပါယမနသိကာရော၊ ကုသလဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အကာရဏဘူတော မနသိကာရောတိ အတ္ထော။ ပ။ တဒေဝါရမ္မဏံ အတ္တာနံ အနဗန္ဓိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ မနသိကရောတိ ဌပေတီတိ မနသိကာရော။ ဤသုတ်ဋီကာ။ ဌပနတ္ထေပိ ကရောတိသဒ္ဒေါ ယူဇ္ဇတိ။ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်းမူလဋီကာ (၂၂၄)။ အာကင်္ခိတဟိတသုခဿပတ္တိယာ အနုပါယဘူတော မနသိကာရော။ သုတ်မဟာဝါဋီကာ၊ ၃၁၅။ ဤအဖွင့်များအတိုင်း အနက်ပေးသည်။ ဤသုတ်ဋီကာ၌ "ဥပ္ပဇ္ဇာမာနော" ဟုလည်းကောင်း ဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ (၄၈၂) ၌ "ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ" ဟုလည်းကောင်းပါဌ်ပျက်၏။ဤနေရာ၌ ယောနိသော, အယောနိသောမနသိကာရ၏တရားကိုယ် အရကောက်နှင့်တကွ အကျယ်တဝင့် စိစစ်ချက်ကို နိဿယ စတုတ္ထတွဲ အစပိုင်း၌ ရေးထား၏၊ ထို၌ကြည့်လေ။ ၊ စိတ်နှလုံး၌ သွင်းပိုက်ထားသောသူ၏။ ဝါ၊ သူမှာ (နိစ္စ။ သုခ။ အတ္တ။ သုဘဟု နှလုံးသွင်းသူမှာ **"မှာ" ဟူသော အသုံးအနှုန်း**။ ။ "မှာ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို "၏" ဟူသော သမ္ဗာန် အနက်နှင့် သဘောတူထား၍ အရာဌာနအားလျော်စွာသုံးနှုန်းထား၏။ အများအားဖြင့် ဤနေရာမျိုး၌ "အား" ဟု သမ္ပဒါန်အနက်ကိုသာမြန်မာနည်းအရ အသုံးပြုရိုးရှိသည်။ တနည်း- မနသိကရောတော၊ စိတ်နှလုံး၌သွင်းပိုက်ထားသောသူ၏၊ သန္တာနေ= သန္တာန်၌၊ ဝါ= စိတ်အစဉ်၌" ဤသို့ သန္တာနေ ပုဒ်ထည့်၍သော်လည်း အနက်ဆိုပါ။ ဤနေရာ၌ "မှာ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းနှင့်စပ်၍ ရေးသင့်သမျှကို နိဿယစတုတ္ထတွဲ အစပိုင်းမှာပင် အမှာအထားအဖြစ်ဖြင့်ရေးထားပါသည်။ ) အနုပ္ပန္နော၊ သော။ ကာမစ္ဆန္ဒောစေဝ၊ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ သည်လည်း။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏။ ဥပ္ပန္နော၊ သော။ ကာမစ္ဆန္ဒောစ၊ သည်လည်း။ ပ။ သံဝတ္တတိ၊ ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့ (အဝေါစ= မိန်းတော်မူပြီ။)
ပဌမံ၊ ပဌမသုတ်တည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ယေန (ဓမ္မေန)၊ ဖြင့်။
ဝါ၊ ကြောင့်။
အနုပ္ပန္နော၊ သော။
ဗျာပါဒေါဝါ
**ဗျာပါဒ၏ဝစနတ္ထ**။ ။ ဗျာပါဒ၊ ဝိ+ အာပါဒ။ ဝိ= ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့၊ အာပါဒ= ရောက်ခြင်း။ "ဘတ္တဗျာပတ္တိ ဝိယ စိတ္တဿ ဗျာပဇ္ဇနံ ပကတိဝိဇဟနဘာဝေါ" ဟူသော အဋ္ဌကထာအဖွင့်အတိုင်း နိဿယခန်း၌ အနက်ပြန်ဆိုထားသည်၊ ဋီကာ၌ကား "ဗျာပဇ္ဇတိ တေန စိတ္တံ ပူတိကုမ္မာသာဒယော ဝိယ ပုရိမပကတိံ ဇဟတီတိ ဗျာပါဒေါ= ပုပ်သိုးသော မုယောမုန့်စသည်ကဲ့သို့ စိတ်၏ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ရောက်ကြောင်း (ရှေးပင်ကိုသဘောကို စွန့်ပစ်ကြောင်းဖြစ်သော ဒေါသ" ဟူ၍ ကရဏသာဓနပြု၏။
၊ ဗျာပါဒနီဝရဏသည်လည်း။
ဝါ၊ ထမင်း၏ ဖောက်ပြန်ပုပ်သိုးခြင်းကဲ့သို့ စိတ်၏ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်းသဘောဟူသော ဒေါသသည်လည်း။
ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏။
ဥပ္ပန္နော၊ ဖြစ်ပြီးသော။
ဝါ၊ ဖြစ်ပြီးသော ဗျာပါဒနှင့်တူသော။
ဗျာပါဒေါ ဝါ၊ ဗျာပါဒနီဝရဏသည်လည်း။
ပ။
သံဝတ္တတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဣဒံ ပဋိဃနိမိတ္တံ ယထာ
**ပဋိဃနိမိတ္တံ**။ ။ ပဋိဃဿ နိမိတ္တံ ကာရဏဘူတံ အာရမ္မဏံပဋိဃနိမိတ္တံ၊ ဒေါသ၏အကြောင်းဖြစ်သော အနိဋ္ဌာရုံ။(တစ်နည်း) ပဋိဃောယေဝ= ရှေးရှေး ဒေါသသည်ပင်၊ နိမိတ္တံ= နောက်နောက်ဒေါသ၏ အကြောင်းတည်း၊ပဋိဃနိမိတ္တံ= ရှေးရှေးဒေါသသည်ပင် နောက်နောက် ဒေါသ၏ အကြောင်း၊ ဝါ= နောက်နောက် ဒေါသ၏ အကြောင်းဖြစ်သော ရှေးရှေး (ဖြစ်ခဲ့ပြီးသော) ဒေါသ။
၊ ဤဒေါသ၏ အကြောင်းဖြစ်သောအနိဋ္ဌာရုံကဲ့သို့။
ဝါ၊ ဤနောက်နောက်ဒေါသ၏ အကြောင်းဖြစ်သော ရှေးရှေးဒေါသကဲ့သို့။
(ဧဝံ၊ ဤနည်းတူ)
အညံ၊ ပဋိဃနိမိတ်မှ တခြားသော။
တံ ဧကဓမ္မမ္ပိ၊ ထိုတခုသော တရားသဘောကိုမျှလည်း။
အဟံ၊ သည်။
နသမနုပဿာမိ၊ မမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ပဋိဃနိမိတ္တံ၊ ဒေါသ၏ အကြောင်းဖြစ်သော အနိဋ္ဌာရုံကို။
ဝါ၊ ကို။
အယောနိသော၊ ဖြင့်။
ပ။
သံဝတ္တတိ၊ ၏။
(အဝေါစ၊ ပြီ။)
ဒုတိယံ၊ ဒုတိယသုတ်တည်း။
အနုပ္ပန္နံ၊ သော။
ထိနမိဒ္ဓံဝါ
**ထိနမိဒ္ဓံ**။ ။ ထိနပုဒ်ကို ထာဓာတ် က္တပစ္စည်း (တပစ္စည်း)၊ ထာ-မှအာကို ဣပြု၊ တကို နပြု၍ ရုပ်ပြီးကြောင်း မောဂ္ဂလ္လာန်နိသျ (၅-ခါဒိကဏ္ဍ၊၁၁၄သုတ်) ၌မိန့်၏။ ထိယနံ ထိနံ၊ ထောပတ်ခဲကဲ့သို့ မပြန်မကျဲ စိတ်၏ စုခဲတွဲစပ်ခြင်းသဘောဟု ဋီကာအဖွင့်အတိုင်း အနက်ဆိုနိုင်၏။ နိဿယခန်း၌ကား "တတ္ထ ကတမံ ထိနံ၊ ယာ စိတ္တဿ အကလျတာ အကမ္မညတာ"စသော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်အတိုင်း အဓိပ္ပာယ် ပေါ်အောင် အနက်ပေးထားသည်။မေဓတိ အကမ္မညဘာဝေန ဟိံသတီတိ မိဒ္ဓံ= မခံ့ကျန်သည်အဖြစ်ဖြင့် နှိပ်စက်တတ်သော တရား။
၊ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏသည်လည်း။
ဝါ၊ စိတ်နာမကျန်း မရွှင်လန်းခြင်း။
ပျင်းရိလေးတွဲခြင်း သဘောနှင့် စေတသိက်နာမကျန်း မရွှင်လန်းခြင်း။
အိပ်ငိုက်စေခြင်း သဘောသည်လည်း။
ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏။
ဥပ္ပန္နံ၊ သော။
ဝါ၊ ဖြစ်ပြီးသော ထိနမိဒ္ဓ နီဝရဏနှင့်တူသော။
ပ။
သံဝတ္တတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဣဒံ (အယံ) အရတိ ယထာ၊ ဤ (တောကျောင်း၊ သမထဝိပဿနာ တရားတို့၌)
မပျော်မွေ့ခြင်းကဲ့သို့လည်း။
ဣဒံ (အယံ)
တန္ဒီ ယထာ၊ ဤကုသိုလ်ကိစ္စ၌ ပျင်းရိ တွန့်ဆုတ်ခြင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဣဒံ (အယံ) ဝိဇမ္ဘိတာ ယထာ**ဝိဇမ္ဘိတာ(ကာ)** ။ ။ ဝိဇမ္ဘိတာဟု (အဆုံး၌ ဒန္တ ဇ တဖြင့်) အရှိများ၏၊ ဝိဇမ္ဘနံ ပုနပ္ပုနံ ဖန္ဒနံ ဝိဇမ္ဘော၊ (ခန္ဓာကိုယ်ကို) ထပ်တလဲလဲ လှုပ်ခါလိမ်တွန့်ဆန့်ငင်ခြင်း၊ ဝိဇမ္ဘေ ယဿ အတ္ထီတိ ဝိဇမ္ဘီ= ထပ်တလဲလဲ လှုပ်ခါလိမ်တွန့်ဆန့်ငင်ခြင်းရှိသူ၊ ဝိဇမ္ဘိနော ဘာဝေါ ဝိဇမ္ဘိတာ (ခန္ဓာကိုယ်ကို) ထပ်တလဲလဲလှုပ်ခါလိမ်တွန့် ဆန့်ငင်ခြင်းရှိသူ၏အဖြစ်- ဟုကြံပါ။ ဝိဇမ္ဘိကာဟု (ကဏ္ဌဇက- ဖြင့်)လည်း တွေ့ရ၏။ ဇဘိဓာတ် ဏျပစ္စည်းဖြင့် "ဝိဇမ္ဘနံ ဝိဇမ္ဘိကာ" ဟုကိတ်ပုဒ်သော်လည်းကောင်း၊ "ဝိဇမ္ဘနံ ဝိဇမ္ဘော ဧဝ ဝိဇမ္ဘိကာ" ဟူ၍တဒ္ဓိတ်ပုဒ်သော်လည်းကောင်းကြံပါ။ ဝိဇမ္ဘိကာ= ခန္ဓာကိုယ်ကို ထပ်တလဲလဲလှုပ်ခါလိမ်တွန့်ဆန့်ငင်ခြင်း။ ၊ ဤခန္ဓာကိုယ်ကို ထပ်တလဲလဲ လှုပ်ခါ လိမ်တွန့်ဆန့်ငင်ခြင်း ရှိသူ၏ အဖြစ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဣဒံ (အယံ) ဘတ္တသမ္မဒေါသထာ၊ ဤစားပြီး ထမင်းကြောင့် မူးယစ်ထိုင်းမှိုင်းခြင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဝါ၊ ဤထမင်းဆီ ယစ်ခြင်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
စေတသော၊ စိတ်၏။
ဣဒံလီနတ္တံ ယထာစ၊ ဤတွန့်ဆုတ်သည်၏ အဖြစ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
(ဤပျံ့ပျူးမှုမရှိ၍ တွန့်ရှုံ့ကျုံ့ဝင်သည် အဖြစ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း)
(ဧဝံ၊ တူ)
အညံ၊ အရတိ တန္ဒီ စသည်မှတပါးသော။
တံ ဧကဓမ္မမ္ပိ၊ မျှလည်း။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
လီနစိတ္တဿ၊ တွန့်ဆုတ်သော စိတ်ရှိသူမှာ။
အနုပ္ပန္နံ၊ သော။
ထိနမိဒ္ဓံစေဝ၊ သည်လည်း။
ပ။
ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဝါ**ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ**။ ။ ဥဒ္ဓတဿ ဘာဝေါ ဥဒ္ဓစ္စံ၊ မငြိမ်မသက် ကြွတက်ပျံ့လွင့်သောစိတ် (ဝါ= သမ္ပယုတ်တရားအပေါင်း) ၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောတရား။ကရီယတေတိ ကတံ၊ ကုစ္ဆိတံ ကတံ ကုကတံ= စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာ ပြုကျင့်အပ်သောဒုစရိုက် သုစရိုက်တရား(ပြုခဲ့ပြီးသော ဒုစရိုက်နှင့် မပြုလိုက်မိသော သုစရိုက်တရား)။ ဤဝစနတ္ထအရ တိုက်ရိုက်အားဖြင့် ဒုစရိုက် သုစရိုက်တရားကို 'ကုကတ' ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သော်လည်း ဤနေရာ၌ကား ထိုဒုစရိုက် သုစရိုက်ကိုအကြောင်းပြု၍ နောင်တရ ပူပန်နေသောစိတ်ကို 'ကုကတ' ဟု ခေါ်ဆိုရမည်ဖြစ်ကြောင်း ဤသုတ်ဋီကာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ(ဒု- ၁၅၂)၌ ဖွင့်၏။ အကြောင်းဖြစ်သော ဒုစရိုက် သုစရိုက်၏ ကုကတဟူသော နာမည်ကို အကျိုးဖြစ်သောစိတ်၌ ရွှေ့ပြောင်းတင်စားသော ကာရဏူပစာရတည်း။ ကုကတဿ ဘာဝေါကုက္ကုစ္စံ= စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာ ပြုကျင့်အပ်သော ဒုစရိုက်သုစရိုက်ကို အာရုံပြု၍နောင်တရာ ပူပန်နေသောစိတ်၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောတရား။ ။ ၊ ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စနီဝရဏသည်လည်း။
ဝါ၊ စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း သဘောနှင့် နောင်တတဖန် ပူပန်ခြင်း သဘောသည်လည်း။
ပ။
စေတသော၊ စိတ်၏။
ဣဒံ (အယံ) အဝူ ပသမော ယထာ၊ ဤမငြိမ်သက်ခြင်းကဲ့သို့။
(ဧဝံ၊ တူ)
အညံ၊ စိတ်မငြိမ်သက်ခြင်းမှ တပါးသော။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အဝူပသန္တ စိတ္တဿ၊ (ဈာန်ဝိပဿနာတို့သည်) ငြိမ်သက်စေအပ်သောစိတ် မရှိသူမှာ။
ပ။
ဝိစိကိစ္ဆာ ဝါ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ နီဝရဏသည်လည်း။
ဝါ၊ ရတနာသုံးဖြာ အကျင့်သိက္ခာ စသည်တို့၌ သို့လော သို့လော တွေးတောယုံမှားခြင်း သဘောသည်လည်း။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယောနိသော၊ ကုသိုလ်ဖြင်ခြင်း၏ အကြောင်းမဟုတ်သောအားဖြင့်။
ဣဒံ (အယံ) မနသိကာရောယထာ၊ ဤနှလုံးသွင်းခြင်းကဲ့သို့။
(ဤဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၌ နိစ္စ။ သုခ။ အတ္တ။ သုဘဟု နှလုံးသွင်းခြင်းကဲ့သို့)
(ဧဝံ၊ တူ)
အညံ၊ အယောနိသော မနသိကာရမှတပါးသော။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယောနိသော၊ ဖြင့်။
မနသိကရောတော၊ နှလုံးသွင်းသောသူမှာ။
ပ။
ကာမစ္ဆန္ဒော ဝါ၊ သည်လည်း။
နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ မဖြစ်။
ဥပ္ပန္နော၊ သော။
ကာမစ္ဆန္ဒော ဝါ၊ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏကိုလည်း။
ပဟီယတိ၊ ပယ်ရှားအပ်၏။
(တဒင်္ဂပဟာန်။ ဝိက္ခမ္ဘပဟာန်။ သမုစ္ဆေဒပဟာန်။ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာန်။ နိဿရဏပဟာန်တို့ဖြင့် ပယ်ရှားအပ်၏)
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဣဒံ အသုဘနိမိတ္တံ ယထာ**အသုဘနိမိတ္တံ**။ ။ အသုဘဿ (အသုဘဇ္ဈာနဿ) နိမိတ္တံ အသုဘနိမိတ္တံ၊ အသုဘပဌမဈာန်၏အကြောင်းအာရုံဖြစ်သော ဥဒ္ဓုမာတက အလောင်းကောင်စသော သက်မဲ့အသုဘဆယ်ပါးတည်း။ ကာယဂတာသတိ၏ အာရုံဖြစ်သောကေသာ၊ လောမာစသော သက်ရှိအသုဘအာရုံကိုလည်း သုတ်မဟာဝါဋီကာ(၃၁၆) စသည်တို့၌ ထည့်သွင်းယူ၏။ (တစ်နည်း) ဣဒံ အသုဘနိမိတ္တံ ယထာ= ဤမတင့်တယ်သော ဥဒ္ဓုမာတက သူသေကောင် စသော အကြောင်းအာရုံကဲ့သို့ [အသုဘမေဝ ဝါ နိမိတ္တံ အသုဘနိမိတ္တံ] ဝါ= ဤမတင့်တယ်သော ဥဒ္ဓုမာတကစသည်ကို အာရုံပြုသော ပဌမဈာန်ကဲ့သို့။ [ဤနောက်ဆုံးအနက်မှာ ဋီကာ၌ ဌာနူပစာရအဖြစ်ဖြင့် ဖွင့်သည်ကို နည်းမှီ၍ ပဌမဈာန်ကို တိုက်ရိုက်ရအောင်ပေးလိုက်သော အနက်တည်း။] ၊ ဤအသုဘနိမိတ်ကဲ့သို့။
ဝါ၊ ဤအသုဘဈာန်၏ အကြောင်းအာရုံကဲ့သို့။
(ဧဝံ၊ တူ)
အညံ၊ အသုဘနိမိတ်မှတပါးသော။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အသုဘနိမိတ္တံ၊ အသုဘနိမိတ်ကို။
ဝါ၊ ကို။
ယောနိသော၊ ကုသိုလ်ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းအားဖြင့်။
ဝါ၊ လိုလား တောင့်တအပ်သော စီးပွားချမ်းသာကို ရခြင်း၏ အကြောင်းအားဖြင့်။
ဝါ၊ လိုလား တောင်းတအပ်သော စီးပွားချမ်းသာကို ရခြင်း၏ အကြောင်းအားဖြင့်။
မနသိကရောတော၊ စိတ်နှလုံး၌ သွင်းပိုက်ထားသောသူ၏။
ဝါ၊ သူမှာ။
(အနိစ္စ။ ဒုက္ခ။ အနတ္တ။ အသုဘဟု နှလုံးသွင်းသောသူမှာ)
[အသုဘနိမိတ်ကို အသုဘဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဤနေရာ၌ အလိုရှိအပ်၏။
တစ်နည်းအားဖြင့် အနိစ္စ, ဒုက္ခ,အနတ္တဟု နှလုံးသွင်းခြင်း သုံးမျိုးကိုလည်း ထိုအသုဘနိမိတ်နှင့် သင့်လျော်သည်ပင် (တဒနုကူလပင်) ဖြစ်သောကြောင့် ထည့်သွင်းယူနိုင်သည်ဟူ၍ ဋီကာတို့ဖွင့်တော်မူကြ၏။
သို့သော် အောက်ခြေအဓိပ္ပာယ်ခန်း၌ ပြထားသည့်အတိုင်းအသုဘနိမိတ္တပုဒ်အရ ပဌမဈာန်ကို ယူသောနည်း၌ကား ထိုအသုဘနိမိတ္တဖြစ်သော ပဌမဈာန်ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု နှလုံးသွင်းခြင်း သုံးမျိုးသည်တဒနုကူလဖြစ်ရုံမျှမက တိုက်ရိုက်ပင် သက်ဆိုင်သည်ဟု ယူဆ၏။
ထို့အပြင်ထိုအသုဘနိမိတ္တ ပဌမဈာန်ကို စိတ်နှလုံး၌သွင်းပိုက်ထားခြင်း (ထိုပဌမဈာန်ကိုဖြစ်ပွားစေခြင်း) ဟူသော အနက်ကိုလည်း ယောနိသောမနသိကာရဟု ဆိုလိုကြောင်းကို "အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ" ဟူသော အဋ္ဌကထာဖြင့် သိနိုင်ပါ၏။ "အပိစ ဆ ဓမ္မာ" စသော အဋ္ဌကထာအဖွင့်ကို ကြည့်ပါလေ]။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
စေတောဝိမုတ္တိ
စေတောဝိမုတ္တိပုဒ်ဝိဂြိုလ် စိစစ်ချက်။ ။ နီဝရဏဒီဟိ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ(သဗ္ဗဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌာနေနဝါ) ဝိမုစ္စတိ ဧတာယာတိ ဝိမုတ္တိ- ဟု ကရဏသာဓနဝိဂြိုလ်ပြုပြီးနောက် "စေတသော ဝိမုတ္တိ စေတောဝိမုတ္တိ" ဟု ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသ်တွဲ၍ စေတောဝိမုတ္တိအရ (ဈာန်သုံးပါး လေးပါးနှင့်ယှဉ်သော) မေတ္တာကို ယူရမည်။ သို့မှသာ မေတ္တာပုဒ်နှင့် စေတောဝိမုတ္တိပုဒ်တို့ အရတုလျာဓိကရဏ ဖြစ်နိုင်မည်။ အဋ္ဌကထာ၌လည်း "ယသ္မာ ပန (ဧတာယ) တံသမ္ပယုတ္တံစိတ္တံ" ဟု ဧတာယပါဌ် ပါရှိသင့်၏။
၊ ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏစသည်တို့မှ ယှဉ်ဘက်စိတ်၏ လွတ်ကင်းကြောင်းဖြစ်သော။
ဝါ၊ ဗျာပါဒ ပရိယုဋ္ဌာန အားလုံးမှ ယှဉ်ဘက်စိတ်၏ လွတ်ကင်းကြောင်းဖြစ်သော။
[ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌာန၊ ဒေါသဗျာပါဒ၏ ထကြွဖြစ်ပေါ်လာခြင်း။
ဝါ၊ ထကြွဖြစ်ပေါ်လာသောဒေါသဗျာပါဒ]
ဣဒံ (အယံ) မေတ္တာ ယထာ၊ ဤမေတ္တာကဲ့သို့။
(ဤအပ္ပနာသို့ရောက်သော တိကစတုက္ကဇ္ဈာနိကမေတ္တာကဲ့သို့)
(ဧဝံ၊ တူ) အညံ= မေတ္တာစေတော ဝိမုတ္တိမှတပါးသော။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
စေတောဝိမုတ္တိံ၊ သော။
မေတ္တံ၊ မေတ္တာကို။
ယောနိသော၊ ဖြင့်။
မနသိကရောတော၊ စိတ်နှလုံး၌ သွင်းပိုက်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ["ယောနိသော မနသိကရောတောတိ တံ မေတ္တံစေတောဝိမုတ္တိံ ဝုတ္တလက္ခဏေန ဥပါယမနသိကာရေန မနသိကရောန္တဿ" ဟူသော အဋ္ဌကထာ အဖွင့်ဖြင့် ထိုမေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိကို အနိစ္စ ဒုက္ခစသည်ဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကိုပင် ယောနိသောမနသိကာရ ဆိုလိုသည်ဟု စဉ်စားမိ၏။
ထိုမေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိကို စိတ်နှလုံး၌ သွင်းပိုက်ထားခြင်း(ဝါ၊ မေတ္တာဘာဝနာ ပွားများအားထုတ်ခြင်း) ကိုလည်း ယောနိသောမနသိကာရဟု ဆိုသင့်ပါ၏။
"အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ" ဟူသော အဋ္ဌကထာအဖွင့်ကို ကြည့်ပါလေ]
ဣဒံ (အယံ) အာရမ္ဘ ဓာတု ယထာ**အာရမ္ဘဓာတုစသည်**။ ။ အာရမ္ဘနံ အာရမ္ဘော၊ အာရမ္ဘတီတိဝါအာရမ္ဘော၊ အတ္တနော သဘာဝံ ဓာရေတီတိ ဓာတု၊ အာရမ္ဘော စ သော ဓာတုစာတိ အာရမ္ဘဓာတု- ဟု ဝစနတ္ထပြု၍ "အာရမ္ဘဓာတု၊ ရှေးဦးအစ အားထုတ်တတ်၍ မိမိသဘောကို ဆောင်ထားတတ်သော ဝီရိယ" ဟု အနက်ဆိုနိုင်၏။ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခမတီတိ နိက္ကမော၊ နိက္ကမော ဓာတု နိက္ကမဓာတု= ပျင်းရိမှုမှထွက်မြောက်သော ဝီရိယဓာတ်သဘော၊ ဝါ= ပျင်းရိမှုမှ ထွက်မြောက်တတ်၍မိမိသဘောကိုဆောင်ထားတတ်သော ဝီရိယ။ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမတီတိပရက္ကမော၊ ပရက္ကမော ဓာတု ပရက္ကမဓာတု= တဆင့်ထက် တဆင့်မြင့်သောနေရာသို့ တက်ရောက်တတ်သော ဝီရိယဓာတ်သဘော၊ ဝါ= တဆင့်...တက်ရောက်တတ်၍ မိမိသဘောကို ဆောင်ထားတတ်သော ဝီရိယ- ဟုအနက်ဆိုပါ။ ၊ ဤဦးစွာအစအားထုတ်တတ်သော ဝီရိယဓာတ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဣဒံ (အယံ) နိက္ကမဓာတုယထာ၊ ဤကောသဇ္ဇမှ ထွက်မြောက်၍ အာရမ္ဘဓာတ်ထက် အားကောင်းသောဝီရိယဓာတ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
[ကောသဇ္ဇ၊ ပျင်းရိတွန့်ဆုတ်ခြင်းသဘော]
ဣဒံ (အယံ) ပရက္ကမဓာတု ယထာ ဤဆင့်ကဲဆင့်ကဲ မြင့်သောဌာနသို့တက်ရောက်တတ်၍ နိက္ကမဓာတ်ထက် အားကောင်းသော ဝီရိယဓာတ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း (ဧဝံ၊ တူ)
အညံ၊ အာရမ္ဘဓာတ်စသော ဓာတ်သုံးပါးမှ တပါးသော။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အာရဒ္ဓဝီရယဿ၊ ပြီးမြောက်စေအပ်သော ဝီရိယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်မှာ။
ဝါ၊ ပြည့်စုံသော ဝီရိယရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ။
[အဓိပ္ပာယ် အတူတူပင်တည်း။ ရာဓဓာတ်ကြံပါ]
ဝါ၊ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ
[ရဘဓာတ်ကြံပါ]။
ပ။
စေတသော၊ စိတ်၏။
ဣဒံ (အယံ) ဝူပသမော ယထာ၊ ဤ(ဈာန်ဝိပဿနာတို့ကြောင့်) ငြိမ်သက်ခြင်းကဲ့သို့ (ဧဝံ= တူ)
အညံ၊ စေတသောဝူပသမမှ တပါးသော။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဝူပသန္တစိတ္တဿ၊ (ဈာန်ဝိပဿနာတို့သည်)
ငြိမ်သက်စေအပ်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ။
ပ။
ယောနိသော၊ ဖြင့်။
ဣဒံ (အယံ) မနသိကာရော ယထာ၊ ဤနှလုံးသွင်းခြင်းကဲ့သို့။
(ဤဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၌ အနိစ္စ။
ဒုက္ခ။
အနတ္တ။
အသုဘဟု နှလုံးသွင်းခြင်းကဲ့သို့)
(ဧဝံ၊ တူ) အညံ= ယောနိသောမနသိကာရမှ တခြားသော။
ပ။
ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ နီဝရဏကို။
ပဟီယတိ၊ ပယ်ရှားအပ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ (အဝေါစ= ပြီ)
ဒသမံ၊ ဆယ်ခုမြောက်သုတ်တည်း။
ဒုတိယော၊ နှစ်ခုမြောက်သော။
နီဝရဏပ္ပဟာနဝဂ္ဂေါ၊ နီဝရဏပ္ပဟာနဝဂ်တည်း။