ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ယဿ ကဿစိ၊ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဉီးဉီးသည်။
မဟာသမုဒ္ဒေါ၊ မဟာသမုဒြာကို။
စေတသာ၊ စိတ်ဖြင့်။
(အပေါကသိဏဈာန်စိတ်,ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်စိတ်ဖြင့်)
ဖုဋ္ဋော၊ ဖြန့်အပ်ငြားအံ့။
သမုဒ္ဒင်္ဂမာ၊ သမုဒြာသို့စီးဝင်ကုန်သော။
ယာ ကာစိ၊ အားလုံးကုန်သော။
(ကုန္နဒိယော၊ မြစ်ငယ်တို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏)
တာ ကုန္နဒိယော၊ ထိုမြစ်ငယ်အားလုံးတို့သည်။
တဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏။
(ဧဝံဖုဋ္ဋေ၊ ဤသို့စိတ်ဖြင့်ဖြန့်အပ်သော။
မဟာသမုဒ္ဒေ၊ မဟာသမုဒြာ၌)
အန္တောဂဓာ၊ အတွင်းဝင်ကုန်၏။
ဝါ၊ ပါဝင်ကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဧဝမေဝံ၊ ဤအတူပင်။
ယဿ ကဿစိ၊ ရဟန်းတစ်ပါးပါးသည်။
ကာယဂတာ၊ ဆံပင်, မွေးညင်း စသည်တို့၏ အစုအဝေး၌ အာရုံပြုလျက်ဖြစ်သော။
သတိ၊ သတိကို။
ဘာဝိတာ၊ ဖြစ်ပွားစေအပ်ငြားအံ့။
ဗဟုလီကတာ၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်ငြားအံ့။
ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ၊ (ပူးပေါင်းယှဉ်တွဲခြင်းအားဖြင့်) ဝိဇ္ဇာဉာဏ်ရှစ်ပါးသို့ချဉ်းကပ်ပါဝင်ကုန်သော။
ဝါ၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်ရှစ်ပါးအဖို့၌ ဖြစ်ကုန်သော။
ယေကေစိ၊ အားလုံးကုန်သော။
(ကုသလာ ဓမ္မာ၊ ကုသိုလ်တရားတို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။)
တေ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ ထိုကုသိုလ်တရား အားလုံးတို့သည်။
တဿ၊ ထိုရဟန်း၏။
(ဘာဝနာယံ၊ ကာယဂတာသတိဘာဝနာ၌)
အန္တောဂဓာ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။)
[ဆိုလိုရင်းကား၊ သမုဒြာကို အာပေါကသိဏဈာန်စိတ်။ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်စိတ်ဖြင့် ဖြန့်လိုက်လျှင် သမုဒြာသို့ စီးဝင်သော မြစ်ငယ်အားလုံးကိုလည်း ထိုစိတ်ဖြင့် ဖြန့်ရာရောက်၏။ ထို့အတူ သမုဒြာနှင့်တူသောကာယဂတာသတိကို ပွားများအားထုတ်လိုက်လျှင် ကာယဂတာသတိ၌ ပါဝင်သော မြစ်ငယ်နှင့်တူသော ကျန်သော ဝိဇ္ဇာဘာဂိယ ကုသိုလ်အားလုံးကိုလည်းပွားများအားထုတ်ရာ ရောက်၏ ဟူလို။]
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဧကဓမ္မော၊ တစ်ခုသော တရားသည်။
[သံဝတ္တတိ၌စပ်]
ဝါ၊ ကို။
ဘာဝိတော၊ ဖြစ်ပွားစေအပ်လသော်။
ဗဟုလီကတော၊ လသော်။
[ဆရာမြတ်တို့ကား အန္တ, မာန မပါသော ပဌမာဝိဘတျန္တပုဒ်ကိုလက္ခဏအနက်မပြန်ဘဲ ကတ္တားအနက်သာ ပြန်ဆို၍ သမာနောပုဒ်ထည့်ပေးတော်မူကြ၏။]
မဟတော၊ ကြီးစွာသော။
သံဝေဂါယ၊ ထိတ်လန့်ကြောင်းဝိပဿနာဉာဏ်အကျိုးငှာ။
သံဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။
ဧကဓမ္မော၊ တစ်ခုသောတရားဟူသည်။
ကတမော၊ အဘယ်နည်း။
ကာယဂတာ၊ သော။
သတိ၊ သတိပေတည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယံ ဧကဓမ္မော၊ (ကာယဂတာသတိဟူသော) ဤတစ်ခုသောတရားသည်။
ဝါ၊ ကို။
ဘာဝိတော၊ သော်။
ဗဟုလီကတော၊ သော်။
မဟတော၊ သော။
သံဝေဂါယ၊ ငှာ။
သံဝတ္တတိ၊ ၏။
ဣတိ (အဝေါစ) ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဧကဓမ္မော၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဘာဝိတော၊ သော်။
ဗဟုလီကတော၊ သော်။
မဟတော၊ သော။
အတ္ထာယ၊ မဂ်လေးပါးအကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ။
သံဝတ္တတိ၊ ၏။
ဧကဓမ္မော၊ သည်။
ကတမော၊ နည်း။
ကာယဂတာ၊ သော။
သတိ၊ တည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယံ ဧကဓမ္မော [စသည်ဖော်ဆိုပါ]။
ပ။
မဟတော၊ သော။
ယောဂက္ခေမာယ၊ ယောဂလေးဖြာ ဘေးကုန်ရာဖိုလ်လေးပါးအကျိုးငှာ။
[တစ်နည်း- မဟတော၊ သော။
သံဝေဂါယ၊ ထိတ်လန့်ကြောင်း ဝိပဿနာဉာဏ် မဂ်ဉာဏ်အကျိုးငှာ။
ပ။
မဟတော၊ သော။
အတ္ထာယ၊ ဖိုလ်လေးပါးဟူသော အကျိုးစီးပွားအလိုငှာ။
ပ။
မဟတော၊ သော။
ယောဂက္ခေမာယ၊ ယောဂလေးဖြာ ဘေးကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ။]။
ပ။
သတိသမ္ပဇညာယ၊ သတိနှင့်သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ပညာအလို့ငှာ။
ပ။
ဉာဏဒဿနပ္ပဋ္ဋိလာဘာယ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ကိုရခြင်းငှာ။
ဝါ၊ ဝိပဿနာဉာဏ်အမြင်ကိုရခြင်းငှာ။
ပ။
ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယ၊ ယခုတွေ့ကြုံနေရသော အတ္တဘော၌ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းငှာ။
ပ။
ဝိဇ္ဇာ+ ဝိမုတ္တိ+ ဖလ+ သစ္ဆိကိရိယာယ+ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ။
[အလွယ်တကူအနက်သာ]
ဝါ၊ မဂ်ပညာဝိဇ္ဇာတရားနှင့်+ ထို၏ယှဉ်ဘက်စိတ္တုပ္ပါဒ် ဝိမုတ္တိတရားတို့၏+ အကျိုးအရဟတ္တဖိုလ်+ မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ။
[ပုဒ်ဖြတ်ထားသည်ကိုကြည့်၍ သူ့ပုဒ်နှင့် သူ့အနက်အစဉ်အတိုင်း တွဲဖက်စပ်ဟပ်ပါလေ။]
ဝါ၊ သုံးပါးသော ဝိဇ္ဇာတရား+ စိတ်၏ စွဲမြဲသက်ဝင်ရာ နိဗ္ဗာန်တရား+ ဖိုလ်လေးပါးတရားတို့ကို+ မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ။
[စာပိုဒ် ၁၇၅- ၌ဖွင့်ပုံနှင့် ယှဉ်ကြည့်လေ]။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဧကဓမ္မေ၊ တစ်ခုသော တရားကို။
ဘာဝိတေ၊ ဖြစ်ပွားစေအပ်လသော်။
ဗဟုလီကတေ၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်လသော်။
ကာယောပိ၊ နာမကာယ, ကရဇကာယသည်လည်း။
ပဿမ္ဘတိ၊ အပူငြိမ်း၏။
စိတ္တမ္ပိ၊ စိတ်သည်လည်း။
ပ။
ဝိတက္ကဝိစာရာပိ၊ ဝိတက်ဝိစာရတို့သည်လည်း။
ဝူပသမ္မန္တိ၊ ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏။
ကေဝလာ၊ အားလုံးကုန်သော။
ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ၊ ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါးအဖို့၌ ဖြစ်ကုန်သော။
ဓမ္မာပိ၊ တရားတို့သည်လည်း။
ဘာဝနာပါရိပူရိံ၊ ဖြစ်ပွားစေခြင်းကိစ္စ၏ ပြည့်စုံခြင်းသို့။
ဝါ၊ ဖြစ်ပွားတိုးတက်အောင်အားထုတ်ခြင်းကိစ္စ၏ ဆုံးခန်းအထိ ပြည့်စုံခြင်းသို့။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏။
ကတမသ္မိံ၊ အဘယ်မည်သော။
ဧကဓမ္မေ၊ ကို။
(ဘာဝိတေ၊ သော်။
ဗဟုလီကတေ၊ သော်။
ကာယောပိ၊ လည်း။
ပဿမ္ဘတိ၊ အပူငြိမ်းသနည်း။
စိတ္တမ္ပိ၊ လည်း။
ပဿမ္ဘတိ၊ နည်း။
ဝိတက္ကဝိစာရာပိ၊ လည်း။
ဝူပသမ္မန္တိ၊ နည်း။
ပ။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကုန်သနည်းဟူမူ)
ကာယဂတာယ၊ ဆံပင်....သော။
သတိယာ၊ သတိကို
(ဘာဝိတာယ၊ လသော်။
ဗဟုလီကတာယ၊ သော်။
ကာယောပိ၊ လည်း။
ပဿမ္ဘတိ၊ အပူငြိမ်း၏။
ပ။
ပစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏။)
[ကာယဂတာယ သတိယာနှင့် လိင်တူအောင် ဘာဝိတာယဟုပြင်ဆိုရသည်။]
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဣမသ္မိံဧကဓမ္မေ၊ (ကာယဂတာသတိဟူသော) ဤတစ်ခုသောတရားကို။
ဘာဝိတေ၊ သော်။
ပ။
အနုပ္ပန္နာ၊ မဖြစ်သေးကုန်သော။
အကုသလာ၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။
ဓမ္မာစေဝ၊ တရားတို့သည်လည်း။
နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ မဖြစ်ကုန်။
ဥပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်ပြီးကုန်သော။
အကုသလာ၊ ကုန်သော။
ဓမ္မာစ၊ တရားတို့ကိုလည်း။
ပဟီယန္တိ၊ ပယ်အပ်ကုန်၏။
ကတမသ္မိံ၊ သော။
ဧကဓမ္မေ၊ ကို။
(ဘာဝိတေ၊ သော်။ ပ။ ပဟီယန္တိ၊ နည်း။)
ပဟီယန္တိ၊ ၏)။ ပ။
ကာယဂတာယ၊ သော။
သတိယာ၊ ကို။
(ဘာဝိတာယ၊ သော်။
ပ။
အဝိဇ္ဇာ၊ အဝိဇ္ဇာ အမိုက်မှောင်ကို။
ပဟီယတိ၊ ပယ်အပ်၏။
ဝိဇ္ဇာ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် ဝိဇ္ဇာသည်။
ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်၏။
အသ္မိမာနော၊ ငါတကားဟု ထောင်လွှားမောက်မာသော မာနကိုးမျိုးကို။
ပ။
အနုသယာ၊ အနုသယ ခုနှစ်ပါးတို့သည်။
သမုဂ္ဃါတံ၊ အကြွင်းမဲ့ ပယ်နုတ်အပ်ကုန်သည် အဖြစ်သို့။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏။
သံယောဇနာ၊ သံယောဇဉ်ဆယ်ပါးတို့ကို။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ပ။
ပညာပဘေဒါယ၊ ပညာဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်ခြင်းငှာ။
သံဝတ္တတိ၊ ၏။
ဧကဓမ္မော၊ ဟူသည်။
ကတမော၊ နည်း။
ကာယဂတာ၊ သော။
သတိ၊ တည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
အယံ ဧကဓမ္မော၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဘာဝိတော [ဤသို့ စသည်ဖြင့် တသုတ်ဆုံးအောင်ဆိုပါ။]။
ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဧကဓမ္မော၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဘာဝိတော၊ သော်။
ဗဟုလီကတော၊ သော်။
အနုပါဒါ (အနုပါဒါယ)၊ တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မည်သည့်သင်္ခတ တရားကိုမျှ မယူမူ၍။
ပရိနိဗ္ဗာနာယ၊ (အဝိဇ္ဇာစသောအကြောင်းကင်းလျက်) ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းမှုအနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ။
ပ။
အနေကဓာတုပဋ္ဋိဝေဓော၊ များစွာသောဓာတ် (၁၈) ပါးတို့ကို လက္ခဏာအားဖြင့် ထိုးထွင်းသိခြင်းသသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ပ။
နာနာဓာတုပဋ္ဋိဝေဓော၊ တသီးတခြား တစ်ပါးစီအားဖြင့် ဓာတ်(၁၈) ပါးတို့ကို လက္ခဏာအားဖြင့်ထိုးထွင်းသိခြင်းသည်။
ဟောတိ။
ပ။
အနေကဓာတုပဋ္ဋိသမ္ဘိဒါ၊ များစွာသော ဓာတ်တို့ကို လွန်ကဲခြင်း ယုတ်လျော့ခြင်း၏အကျိုးအာနိ သင်အားဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သောဉာဏ်သည်။
[ဤဓာတ်လွန်ကဲလျှင် (သို့မဟုတ်) ယုတ်လျော့နေလျှင် ဤအကျိုးအာနိသင် ဖြစ်သည်ဟု သိသောဉာဏ်တည်း။ စက္ခု။ သောတ စသော သက်ရှိ ဥပါဒိန္နဓာတ်တို့နှင့်လည်းကောင်း။သက်မဲ့သစ်ပင် စသည်တို့၏ အနုပါဒိန္နဓာတ်တို့နှင့် လည်းကောင်း သက်ဆိုင်၏။
ပဋ္ဋိသမ္ဘိန္ဒတီတိ ပဋ္ဋိသမ္ဘိဒါ၊ အယုတ်အလွန်၏ အကျိုးကို ခွဲခြားသိသောဉာဏ်]။
ပ။
သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ။
ဟောတိ။
ပ။
[သကဒါဂါမိဖိုလ်။ အနာဂါမိဖိုလ်။ အရဟတ္တ ဖိုလ်ဟု ပြောင်းလဲ၍ဆိုလေ။]။
ပ။
ပညာပဋ္ဋိလာဘာယ၊ (မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်စသော)ပညာကို ရခြင်းငှာ။
သံဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။
ပ။
ပညာဝုဒ္ဓိယာ၊ ပညာ၏ တိုးပွားခြင်းငှာ။
(ကလျာဏပုထုဇဉ်နှင့်တကွ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်။
ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပညာ၏တိုးပွားခြင်းငှာ)။
ပ။
ပညာဝေပုလ္လာယ၊ ပညာ၏ ပြန့်ပွားသည်အဖြစ်ငှာ။
(ကလျာဏ.... ပြန့်ပွားသည်အဖြစ်ငှာ)။
ပ။
မဟာပညတာယ၊ များစွာသောအကျိုးအကြောင်း စသည်တို့ကို ပိုင်းခြားသိတတ်သော ပညာအကျိုးငှာ။
[မဟန္တာနံအတ္ထဓမ္မာဒီနံ ပရိဂ္ဂါဟိကာ ပညာ မဟာပညာ။ သာ ဧဝ မဟာပညတာ]
ဝါ၊ (များစွာသောအကျိုးအကြောင်း စသည်တို့ကို ပိုင်းခြားသိခြင်းဖြင့်) များသောပညာရှိသည်၏အဖြစ်ငှာ။
[မဟတီ ပညာ ယဿာတိ မဟာပညော။ တဿ ဘာဝေါ မဟာပညတာ]။
ပ။
ပုထုပညတာယ၊ (အမျိုးမျိုးကွဲပြားခြားနားသော ခန္ဓာ ဓာတ် အာယတနစသည်တို့ကို သိခြင်းဖြင့်) အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။
ပ။
ဝိပုလပညတာယ၊ (ပြန့်ပွားများပြားသော အကျိုအကြောင်းစသည်တို့ကို ပိုင်းခြားသိခြင်းဖြင့်) ပြန့်ပွားများပြားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။
ပ။
ဂမ္ဘီရပညတာယ၊ (နက်နံသောခန္ဓာဓာတ် အာယတန စသည်တို့ကိုသိခြင်းဖြင့်) နက်နဲသော ပညာရှိသည် အဖြစ်ငှာ။
ပ။
အသာမန္တ ပညတာယ၊ အလွန်ဝေးကွာခြား, မနီးနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။
(အတ္ထ၊ ဓမ္မ၊ နိရုတ္တိ၊ ပဋ္ဋိဘာန်အရာ၌ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့. မမှီနိုင်လောက်အောင် အလွန်ဝေးကွာခြင်း, မနီးနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။
ဝါ၊ ကလျာဏပုထုဇဉ်, သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်စသော အောက် အောက်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ပညာမှ အလွန်ဝေးကွာခြင်း, မနီးနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ)
[အတ္ထ, ဓမ္မ စသည်တို့ကို စတုက္ကစာပိုဒ် ၁၇၂- ၌ ကြည့်။]
ပ။
ဘူရိပညတာယဘူရိပညတာယ။ ။ ရာဂဒေါသာဒယော ဘဝတိ (အဘိဘဝတိ)ဘဝိ (အဘိဘဝိ) စာတိ ဘူရိ။ ဘူဓာတ်, ရိပစ္စည်း၊ နဒါဒိဤပစ္စည်းဟု ကြံပါ။ မဂ်ပညာသည် ရာဂဒေါသ စသည်တို့ကို အဘိဘဝတိ- လွှမ်းဖိဆဲ (ပစ္စုပ္ပန်)၊ ဖိုလ်ပညာသည် အဘိတဝိ- လွှမ်းဖိပြီး (အတိတ်)။ ဘူရိ စ သာ ပညာ စာတိဘူရိပညာ၊ (ရိ၌ သမာသမဇ္ဈရဿ) သာ ဧဝ ဘူရိပညတာ။ (တစ်နည်း) စိတ္တသန္တာနေ ဘူတော အရီတိ ဘူအရိ (စိတ်အစဉ်၌ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ရာဂစသော ကိလေသာရန်သူ)၊ အကိုချေ၍ ဘူရိ- ဟု ဣရဿဖြင့် ရုပ်ဖြစ်၏။ဘူတောကား ဘူ၏ ပရိယာယ်တည်း။ ဘူရိဿ မဒ္ဒနီ ပညာ ဘူရိမဒ္ဒနိပညာ- ဟု ဆိုလိုလျက် မဒ္ဒနီပုဒ်ချေ၍ ဘူရိပညာ- ဟု ရုပ်ပြီး၏။ [ပဋ္ဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အဋ္ဌကထာ၊ ဒု၊ ၂၆၀] ၊ ရာဂ ဒေါသစသည်တို့ကို လွှမ်းဖိဆဲ, လွှမ်းဖိပြီးဖြစ်သော ပညာအကျိုးငှာ။
ပ။
ပညာဗာဟုလ္လာယ၊ များသောပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။
ပ။
သီဃပညတာယ၊ လျင်မြန်သောပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။
ပ။ဤသုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋ္ဋီကာ၌ကား ဘဝတိ အဘိဘဝတိ အရိန္တိ ဘူရီ(ရန်သူကိုလွှမ်းမိုးဖိစီးတတ်သောပညာ) ဟု ပြု၏။ အရိသဒ္ဒူပပဒ ဘူဓာတ်ကွိပစ္စည်း (ပညာကို အရကောက်ရမည်ဖြစ်၍) နဒါဒိဤပစ္စည်းဖြင့် ဘူရီရုပ်ပြီး၏ဟု ကြံပါ။ ဘူရီ စ သာ ပညာစာတိ ဘူရိပညာ။ ဤအဖွင့်များအရ "ဘူရိပညတာယ- စိတ်အစ၌ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ရာဂစသော ရန်သူကို ဖိစီးနှိပ်စက်တတ်သော ပညာအကျိုးငှာ" ဟု အနက်ဆိုပါ။
(တစ်နည်း)ဘူရီ- မြေကြီး။ ဘူရီ ဝိယာတိ ဘူရီ၊ ဘူရီ ပညာ ယဿာတိဘူရိပညော (မြေကြီးကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်သောပညာရှိသောသူ)၊ ထို့နောက် "ဘူရိပညဿ ပညာ ဘူရိပညပညာ" ဟု ဆိုလိုလျက် အလယ်က ပညပုဒ်ကို ချေ၍ဘူရိပညာဟု ရုပ်ပြီးကြောင်း ဋ္ဌ, ဋ္ဋီတို့ဖွင့်၏။ ဤနည်း၌ "မြေကြီးကဲ့သို့ကျယ်ပြန့်သော ပညာရှိသူ၏ ပညာအကျိုုးငှာ" ဟု အနက်ဆိုပါ။
(တစ်နည်း) ဘူတေအတ္ထေ ရမတီတိ ဘူရီ (ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာစသောအနက်သဘော၌မွေ့လျော်တတ်သောပညာ) နှင့်အညီ ဘူရီသဒ္ဒါသည် ပညာဟူသော အနက်ကို ဟော၏။ (ဘူတ+ ရမု+ ကွိ+ ဤ) ဘူရီ စ သာ ပညာ စာတိဘူရိပညာ။ ဤနည်းအလို"ဘူရိပညတာယ- ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာစသောအနက်သဘော၌ မွေ့လျော်သော ပညာအကျိုးငှါ" ဟု အနက်ဆိုပါ။ ဋ္ဋီကာနှင့်ပဋ္ဋိသမ္ဘိမဂ်ဋ္ဌ၌ မြေကြီးနှင့် ပညာအနက်ကို ဟောသော ဘူရီပုဒ်၏ ဝစနတ္ထ၌ပင် ဣရဿဖြင့် ဘူရိဟု တွေ့ရ၏။ သို့သော် သဒ္ဒနီတိပဒမာလာ၌လည်းကောင်း၊ အဘိဓာန်ဋ္ဋီကာ (၁၅၃ နှင့် ၁၈၁ ဂါထာ) ၌လည်းကောင်း။ ဘူရီ- ဟု နဒါဒိဂိုဏ်း၌ သွင်း၏။ သက္ကတအဘိဓာန်တို့၌ကား ဣရဿဖြင့်သာတွေ့ရပြီး ပုလ္လိုင်ဖြစ်မူ ဗိဿဏိုး, ဗြဟ္မာ, သိဝအနက်ဟောဟုလည်းကောင်း၊ နပုလ္လိင်ဖြစ်မှု သုဝဏ္ဏ (ရွှေ) အနက်ဟောဟုလည်းကောင်း၊ ဝိသေသန တိလိင်ဖြစ်မှု ပစုရ (အများ( အနက်ဟောဟုလည်းကောင်းဆို၏။ လဟုပညတာယ၊ ပေါ့ပါးသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဟာသပညတာယ၊ ရွှင်သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဇဝနပညတာယ၊ (ဝိပဿနာ၏သင်္ခါရအာရုံ, နိဗ္ဗာန်အာရုံတို့၌) လျင်မြန်စွာဖြစ်တတ်သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ [ဝိပဿနူပဂသင်္ခါရေသု စ ဝိသင်္ခါရေ စ ခိပ္ပံ ဇဝတိ ပဝတ္တတီတိ ဇဝနာ။ဇဝနာ ပညာ ယဿတိ ဇဝနပညော]။ ပ။ တိက္ခပညတာယ၊ ထက်မြက်သောပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ နိဗ္ဗေဓိမပညတာယ၊ ကိလေသာအတုံးအခဲကိုဖြိုခွဲတတ်သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။
(တစ်နည်း)ဘူရီ- မြေကြီး။ ဘူရီ ဝိယာတိ ဘူရီ၊ ဘူရီ ပညာ ယဿာတိဘူရိပညော (မြေကြီးကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်သောပညာရှိသောသူ)၊ ထို့နောက် "ဘူရိပညဿ ပညာ ဘူရိပညပညာ" ဟု ဆိုလိုလျက် အလယ်က ပညပုဒ်ကို ချေ၍ဘူရိပညာဟု ရုပ်ပြီးကြောင်း ဋ္ဌ, ဋ္ဋီတို့ဖွင့်၏။ ဤနည်း၌ "မြေကြီးကဲ့သို့ကျယ်ပြန့်သော ပညာရှိသူ၏ ပညာအကျိုုးငှာ" ဟု အနက်ဆိုပါ။
(တစ်နည်း) ဘူတေအတ္ထေ ရမတီတိ ဘူရီ (ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာစသောအနက်သဘော၌မွေ့လျော်တတ်သောပညာ) နှင့်အညီ ဘူရီသဒ္ဒါသည် ပညာဟူသော အနက်ကို ဟော၏။ (ဘူတ+ ရမု+ ကွိ+ ဤ) ဘူရီ စ သာ ပညာ စာတိဘူရိပညာ။ ဤနည်းအလို"ဘူရိပညတာယ- ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာစသောအနက်သဘော၌ မွေ့လျော်သော ပညာအကျိုးငှါ" ဟု အနက်ဆိုပါ။ ဋ္ဋီကာနှင့်ပဋ္ဋိသမ္ဘိမဂ်ဋ္ဌ၌ မြေကြီးနှင့် ပညာအနက်ကို ဟောသော ဘူရီပုဒ်၏ ဝစနတ္ထ၌ပင် ဣရဿဖြင့် ဘူရိဟု တွေ့ရ၏။ သို့သော် သဒ္ဒနီတိပဒမာလာ၌လည်းကောင်း၊ အဘိဓာန်ဋ္ဋီကာ (၁၅၃ နှင့် ၁၈၁ ဂါထာ) ၌လည်းကောင်း။ ဘူရီ- ဟု နဒါဒိဂိုဏ်း၌ သွင်း၏။ သက္ကတအဘိဓာန်တို့၌ကား ဣရဿဖြင့်သာတွေ့ရပြီး ပုလ္လိုင်ဖြစ်မူ ဗိဿဏိုး, ဗြဟ္မာ, သိဝအနက်ဟောဟုလည်းကောင်း၊ နပုလ္လိင်ဖြစ်မှု သုဝဏ္ဏ (ရွှေ) အနက်ဟောဟုလည်းကောင်း၊ ဝိသေသန တိလိင်ဖြစ်မှု ပစုရ (အများ( အနက်ဟောဟုလည်းကောင်းဆို၏။ လဟုပညတာယ၊ ပေါ့ပါးသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဟာသပညတာယ၊ ရွှင်သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဇဝနပညတာယ၊ (ဝိပဿနာ၏သင်္ခါရအာရုံ, နိဗ္ဗာန်အာရုံတို့၌) လျင်မြန်စွာဖြစ်တတ်သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ [ဝိပဿနူပဂသင်္ခါရေသု စ ဝိသင်္ခါရေ စ ခိပ္ပံ ဇဝတိ ပဝတ္တတီတိ ဇဝနာ။ဇဝနာ ပညာ ယဿတိ ဇဝနပညော]။ ပ။ တိက္ခပညတာယ၊ ထက်မြက်သောပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ နိဗ္ဗေဓိမပညတာယ၊ ကိလေသာအတုံးအခဲကိုဖြိုခွဲတတ်သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။
ကာယဂတာသတိဝေဂ္ဂါ၊ ဝဂ်တည်း။