5. Abhibhāyatanasuttavaṇṇanā
65. Pañcame abhibhāyatanānīti abhibhavanakāraṇāni .
Kiṃ abhibhavanti ?
Paccanīkadhammepi ārammaṇānipi .
Tāni hi paṭipakkhabhāvena paccanīkadhamme abhibhavanti , puggalassa ñāṇuttariyatāya ārammaṇāni .
Ajjhattaṃ rūpasaññītiādīsu pana ajjhattarūpe parikammavasena ajjhattaṃ rūpasaññī nāma hoti .
Ajjhattañhi nīlaparikammaṃ karonto kese vā pitte vā akkhitārakāya vā karoti .
Pītaparikammaṃ karonto mede vā chaviyā vā hatthatalapādatalesu vā akkhīnaṃ pītaṭṭhāne vā karoti .
Lohitaparikammaṃ karonto maṃse vā lohite vā jivhāya vā akkhīnaṃ rattaṭṭhāne vā karoti .
Odātaparikammaṃ karonto aṭṭhimhi vā dante vā nakhe vā akkhīnaṃ setaṭṭhāne vā karoti .
Taṃ pana sunīlakaṃ supītakaṃ sulohitakaṃ suodātaṃ na hoti , avisuddhameva hoti .
Eko bahiddhā rūpāni passatīti yassevaṃ parikammaṃ ajjhattaṃ uppannaṃ hoti , nimittaṃ pana bahiddhā , so evaṃ ajjhattaṃ
P4.144 parikammassa bahiddhā ca appanāya vasena ‘‘ ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passatī ’’ ti vuccati .Parittānīti avaḍḍhitāni .
Suvaṇṇadubbaṇṇānīti suvaṇṇāni vā hontu dubbaṇṇāni vā , parittavaseneva idaṃ abhibhāyatanaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Tāni abhibhuyyāti yathā nāma sampannaggahaṇiko kaṭacchumattaṃ bhattaṃ labhitvā ‘‘ kiṃ ettha bhuñjitabbaṃ
M3.244 atthī ’’ ti saṃkaḍḍhitvā ekakabaḷameva karoti , evameva ñāṇuttariko puggalo visadañāṇo ‘‘ kimettha parittake ārammaṇe samāpajjitabbaṃ atthi , nāyaṃ mama bhāro ’’ ti tāni rūpāni abhibhavitvā samāpajjati , saha nimittuppādenevettha appanaṃ pāpetīti attho .Jānāmi passāmīti iminā panassa ābhogo kathito .
So ca kho samāpattito vuṭṭhitassa , na antosamāpattiyaṃ .
Evaṃsaññī hotīti ābhogasaññāyapi jhānasaññāyapi evaṃsaññī hoti .
Abhibhavanasaññā hissa antosamāpattiyampi atthi , ābhogasaññā pana samāpattito vuṭṭhitasseva .
Appamāṇānīti
V3.243 vaḍḍhitappamāṇāni , mahantānīti attho .Abhibhuyyāti ettha ca pana yathā mahagghaso puriso ekaṃ bhattavaḍḍhitakaṃ labhitvā ‘‘ aññāpi hotu , aññāpi hotu , kiṃ esā mayhaṃ karissatī ’’ ti na taṃ mahantato passati , evameva ñāṇuttaro puggalo visadañāṇo ‘‘ kiṃ ettha samāpajjitabbaṃ , nayidaṃ appamāṇaṃ , na mayhaṃ cittekaggatākaraṇe
P4.145 bhāro atthī ’’ ti abhibhavitvā samāpajjati , saha nimittuppādanevettha appanaṃ pāpetīti attho .Ajjhattaṃ arūpasaññīti alābhitāya vā anatthikatāya vā ajjhattarūpe parikammasaññāvirahito .
Eko bahiddhā rūpāni passatīti yassa parikammampi nimittampi bahiddhā uppannaṃ , so evaṃ bahiddhā parikammassa ceva appanāya ca vasena ‘‘ ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passatī ’’ ti vuccati .
Sesamettha catutthābhibhāyatane ca vuttanayameva .
Imesu pana catūsu parittaṃ vitakkacaritavasena āgataṃ , appamāṇaṃ mohacaritavasena , suvaṇṇaṃ dosacaritavasena , dubbaṇṇaṃ rāgacaritavasena .
Etesañhi etāni sappāyāni .
Sā ca nesaṃ sappāyatā visuddhimagge ( visuddhi .1.43) cariyaniddese vuttā .
Pañcamaabhibhāyatanādīsu nīlānīti sabbasaṅgāhikavasena vuttaṃ .
Nīlavaṇṇānīti vaṇṇavasena .
Nīlanidassanānīti nidassanavasena .
Apaññāyamānavivarāni asambhinnavaṇṇāni ekanīlāneva hutvā dissantīti vuttaṃ hoti .
Nīlanibhāsānīti
M3.245 idaṃ pana obhāsavasena vuttaṃ , nīlobhāsāni nīlappabhāyuttānīti attho .Etena nesaṃ suvisuddhataṃ dasseti .
Visuddhavaṇṇavaseneva hi imāni abhibhāyatanāni vuttāni .
‘‘ Nīlakasiṇaṃ uggaṇhanto nīlasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vā ’’ tiādikaṃ panettha kasiṇakaraṇañca
P4.146 parikammañca appanāvidhānañca sabbaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.55) vitthārato vuttamevāti .