6. Vimokkhasuttavaṇṇanā
66. Vimokkhāti kenaṭṭhena vimokkhā ?
Adhimuccanaṭṭhena .
Ko panāyaṃ adhimuccanaṭṭho nāma ?
Paccanīkadhammehi ca suṭṭhu muccanaṭṭho , ārammaṇe ca abhirativasena suṭṭhu muccanaṭṭho , pituaṅke
V3.244 vissaṭṭhaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti .Ayaṃ panattho pacchime vimokkhe natthi , purimesu vimokkhesu atthi .
Rūpī rūpāni passatīti ettha ajjhattaṃ kesādīsu nīlakasiṇādivasena uppāditaṃ rūpajjhānaṃ rūpaṃ , tadassatthīti rūpī .
Bahiddhāpi nīlakasiṇādīni rūpāni jhānacakkhunā passati .
Iminā ajjhattabahiddhavatthukesu kasiṇesu uppāditajjhānassa puggalassa cattāri rūpāvacarajjhānāni dassitāni .
Ajjhattaṃ arūpasaññīti ajjhattaṃ na rūpasaññī , attano kesādīsu anuppāditarūpāvacarajjhānoti attho .
Iminā bahiddhā parikammaṃ katvā bahiddhāva uppāditajjhānassa rūpāvacarajjhānāni dassitāni .
Subhanteva adhimutto hotīti iminā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu jhānāni dassitāni .
Tattha kiñcāpi antoappanāya ‘‘ subhan ’’ ti ābhogo natthi , yo pana suvisuddhaṃ subhaṃ kasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā viharati , so yasmā ‘‘ subhanti adhimutto hotī ’’ ti vattabbataṃ āpajjati , tasmā evaṃ desanā katā .
Paṭisambhidāmagge pana –
‘‘ Kathaṃ subhanteva adhimutto hotīti vimokkho ?
Idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ
P4.147 … pe … viharati .Mettāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti .
Karuṇāsahagatena … pe … muditāsahagatena
M3.246 … pe … upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ … pe … viharati .Upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti .
Evaṃ subhanteva adhimutto hotīti vimokkho ’’ ti ( paṭi . ma .1.212) vuttaṃ .
Sabbaso rūpasaññānan tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.276-277) vuttameva .
Ayaṃ aṭṭhamo vimokkhoti ayaṃ catunnaṃ khandhānaṃ sabbaso vissaṭṭhattā vimuttattā aṭṭhamo uttamo vimokkho nāma .