2. Bhūtagāmavaggo
1. Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā
89. Senāsanavaggassa paṭhamasikkhāpade – anādiyantoti tassā vacanaṃ agaṇhanto .
Dārakassa bāhuṃ ākoṭesīti ukkhittaṃ pharasuṃ niggahetuṃ asakkonto manussānaṃ cakkhuvisayātīte mahārājasantikā laddhe rukkhaṭṭhakadibbavimāne nipannassa dārakassa bāhuṃ thanamūleyeva chindi .
Na kho metaṃ patirūpan tiādimhi ayaṃ saṅkhepavaṇṇanā – himavante kira pakkhadivasesu devatāsannipāto hoti , tattha rukkhadhammaṃ pucchanti –
‘‘ tvaṃ rukkhadhamme ṭhitā na ṭhitā ’’ ti ?
Rukkhadhammo nāma rukkhe chijjamāne rukkhadevatāya manopadosassa akaraṇaṃ .
Tattha yā devatā rukkhadhamme aṭṭhitā hoti , sā devatāsannipātaṃ pavisituṃ na labhati .
Iti sā devatā
V0.23 imañca rukkhadhamme aṭṭhānapaccayaṃP4.760 ādīnavaṃ addasa , bhagavato ca sammukhā sutapubbadhammadesanānusārena tathāgatassa chaddantādikāle pubbacaritaṃ anussari .Tenassā etadahosi –
‘‘ na kho metaṃ patirūpaṃ … pe … voropeyyan ’’ ti .
Yaṃnūnāhaṃ bhagavato etamatthaṃ āroceyyan ti idaṃ panassā ‘‘ ayaṃ bhikkhu sapitiko putto , addhā bhagavā imaṃ imassa ajjhācāraṃ sutvā mariyādaṃ bandhissati , sikkhāpadaṃ paññapessatī ’’ ti paṭisañcikkhantiyā ahosi .
Sacajja tvaṃ devateti sace ajja tvaṃ devate .
Pasaveyyāsīti janeyyāsi uppādeyyāsi .
Evañca pana vatvā bhagavā taṃ devataṃ saññāpento –
‘‘ Yo
M0.26 ve uppatitaṃ kodhaṃ , rathaṃ bhantaṃva vāraye ;Tamahaṃ sārathiṃ brūmi , rasmiggāho itaro jano ’’ ti .( dha . pa .222);
Imaṃ gāthamabhāsi .
Gāthāpariyosāne sā devatā sotāpattiphale patiṭṭhāsi .
Puna bhagavā sampattaparisāya dhammaṃ desento –
‘‘ Yo uppatitaṃ vineti kodhaṃ , visaṭaṃ sappavisaṃva osadhehi ;
So bhikkhu jahāti orapāraṃ , urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇan ’’ ti .( su . ni .1);
Imaṃ gāthamabhāsi .
Tatra paṭhamagāthā dhammapade saṅgahaṃ āruḷhā , dutiyā suttanipāte , vatthu pana vinayeti .
Atha bhagavā dhammaṃ desentoyeva tassā devatāya vasanaṭṭhānaṃ āvajjanto patirūpaṃ ṭhānaṃ disvā ‘‘ gaccha , devate , asukasmiṃ okāse rukkho vivitto , tasmiṃ upagacchā ’’ ti āha .
So kira rukkho na āḷaviraṭṭhe , jetavanassa antoparikkhepe , yassa devaputtassa pariggaho ahosi , so cuto ;
tasmā ‘‘ vivitto ’’ ti vutto .
Tato paṭṭhāya ca pana sā devatā sammāsambuddhato laddhaparihārā buddhupaṭṭhāyikā ahosi .
Yadā devatāsamāgamo hoti , tadā mahesakkhadevatāsu āgacchantīsu
P4.761 aññā appesakkhā devatā yāva mahāsamuddacakkavāḷapabbatā tāva paṭikkamanti .Ayaṃ pana attano vasanaṭṭhāne nisīditvāva dhammaṃ suṇāti .
Yampi paṭhamayāme bhikkhū pañhaṃ pucchanti , majjhimayāme devatā , taṃ sabbaṃ tattheva nisīditvā suṇāti .
Cattāro ca mahārājānopi bhagavato upaṭṭhānaṃ āgantvā gacchantā taṃ devataṃ disvāva gacchanti .
90. Bhūtagāmapātabyatāyāti
V0.24 ettha bhavanti ahuvuñcāti bhūtā ;jāyanti vaḍḍhanti jātā vaḍḍhitā cāti attho .
Gāmoti rāsi ;
bhūtānaṃ gāmoti bhūtagāmo ;
bhūtā eva vā gāmo bhūtagāmo ;
patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ .
Pātabyassa bhāvo pātabyatā ;
chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho .
Tassā bhūtagāmapātabyatāya ;
nimittatthe bhummavacanaṃ , bhūtagāmapātabyatāhetu , bhūtagāmassa chedanādipaccayā pācittiyanti attho .
91. Idāni
M0.27 taṃ bhūtagāmaṃ vibhajitvā dassento bhūtagāmo nāma pañca bījajātānītiādimāha .Tattha bhūtagāmo nāmāti bhūtagāmaṃ uddharitvā yasmiṃ sati bhūtagāmo hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ pañca bījajātānī ’’ ti āhāti aṭṭhakathāsu vuttaṃ .
Evaṃ santepi ‘‘ yāni vā panaññānipi atthi mūle jāyantī ’’ tiādīni na samenti .
Na hi mūlabījādīni mūlādīsu jāyanti , mūlādīsu jāyamānāni pana tāni bījākatāni , tasmā evamettha vaṇṇanā veditabbā – bhūtagāmo nāmāti vibhajitabbapadaṃ .
Pañcāti tassa vibhāgaparicchedo .
Bījajātānīti paricchinnadhammanidassanaṃ .
Tassattho – bījehi jātāni bījajātāni ;
rukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ .
Aparo nayo – bījāni ca tāni vijātāni ca pasūtāni nibbattapaṇṇamūlānīti bījajātāni .
Etena allavālikādīsu ṭhapitānaṃ nibbattapaṇṇamūlānaṃ siṅgiverādīnaṃ saṅgaho kato hoti .
Idāni yehi bījehi jātattā rukkhādīni bījajātānīti vuttāni , tāni dassento ‘‘ mūlabījan ’’ tiādimāha .
Tesaṃ uddeso pākaṭo eva .
Niddese yāni vā panaññānipi atthi mūle jāyanti mūle sañjāyantīti ettha bījato nibbattena bījaṃ dassitaṃ
P4.762 , tasmā evamettha attho daṭṭhabbo , yāni vā panaññānipi atthi āluvakaserukamaluppalapuṇḍarīkakuvalayakandapāṭalimūlādibhede mūle gacchavallirukkhādīni jāyanti sañjāyanti , tāni yamhi mūle jāyanti ceva sañjāyanti ca tañca , pāḷiyaṃ vuttaṃ haliddādi ca sabbampi etaṃ mūlabījaṃ nāma .Eseva nayo khandhabījādīsu .
Yevāpanakakhandhabījesu panettha ambāṭakaindasālanuhīpāḷibhaddakaṇikārādīni khandhabījāni , amūlavalli caturassavallikaṇavīrādīni phaḷubījāni makacisumanajayasumanādīni aggabījāni , ambajambūpanasaṭṭhiādīni bījabījānīti daṭṭhabbāni .
92. Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘ bhūtagāmapātabyatāya pācittiyan ’’ ti tattha saññāvasena āpattānāpattibhedaṃ pātabyatābhedañca dassento bīje bījasaññītiādimāha .
Tattha yathā ‘‘ sālīnaṃ
V0.25 cepi odanaṃ bhuñjatī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.76) sālitaṇḍulānaṃ odano ‘‘ sālīnaṃ odano ’’ ti vuccati , evaṃ bījato sambhūto bhūtagāmo ‘‘ bījan ’’ ti vuttoti veditabbo .Yaṃ
M0.28 pana ‘‘ bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.10) vuttaṃ bhūtagāmaparimocanaṃ katvā ṭhapitaṃ bījaṃ , taṃ dukkaṭavatthu .Atha vā yadetaṃ ‘‘ bhūtagāmo nāmā ’’ ti sikkhāpadavibhaṅgassa ādipadaṃ , tena saddhiṃ yojetvā yaṃ bījaṃ bhūtagāmo nāma hoti , tasmiṃ bīje bījasaññī satthakādīni gahetvā sayaṃ vā chindati aññena vā chedāpeti , pāsāṇādīni gahetvā sayaṃ vā bhindati aññena vā bhedāpeti , aggiṃ upasaṃharitvā sayaṃ vā pacati aññena vā pacāpeti , āpatti pācittiyassāti evamettha attho veditabbo .
Yathārutaṃ pana gahetvā bhūtagāmavinimuttassa bījassa chindanādibhedāya pātabyatāya pācittiyaṃ na vattabbaṃ .
Ayañhettha vinicchayakathā – bhūtagāmaṃ vikopentassa pācittiyaṃ bhūtagāmaparimocitaṃ pañcavidhampi bījagāmaṃ vikopentassa dukkaṭaṃ .
Bījagāmabhūtagāmo nāmesa atthi udakaṭṭho , atthi thalaṭṭho
P4.763 .Tattha udakaṭṭho sāsapamattikā tilabījakādibhedā sapaṇṇikā apaṇṇikā ca sabbā sevālajāti antamaso udakapappaṭakaṃ upādāya ‘‘ bhūtagāmo ’’ ti veditabbo .
Udakapappaṭako nāma upari thaddho pharusavaṇṇo , heṭṭhā mudu nīlavaṇṇo hoti .
Tattha yassa sevālassa mūlaṃ orūhitvā pathaviyaṃ patiṭṭhitaṃ , tassa pathavī ṭhānaṃ .
Yo udake sañcarati , tassa udakaṃ .
Pathaviyaṃ patiṭṭhitaṃ yattha katthaci vikopentassa uddharitvā vā ṭhānantaraṃ saṅkāmentassa pācittiyaṃ .
Udake sañcarantaṃ vikopentasseva pācittiyaṃ .
Hatthehi pana ito cito ca viyūhitvā nhāyituṃ vaṭṭati , sakalañhi udakaṃ tassa ṭhānaṃ .
Tasmā na so ettāvatā ṭhānantaraṃ saṅkāmito hoti .
Udakato pana udakena vinā sañcicca ukkhipituṃ na vaṭṭati , udakena saddhiṃ ukkhipitvā puna udake pakkhipituṃ vaṭṭati .
Parissāvanantarena nikkhamati , kappiyaṃ kārāpetvāva udakaṃ paribhuñjitabbaṃ .
Uppalinīpaduminīādīni jalajavallitiṇāni udakato uddharantassa vā tattheva vikopentassa vā pācittiyaṃ .
Parehi uppāṭitāni vikopentassa dukkaṭaṃ .
Tāni hi bījagāme saṅgahaṃ gacchanti .
Tilabījakasāsapamattakasevālopi udakato uddhato amilāto aggabījasaṅgahaṃ gacchati .
Mahāpaccariyādīsu
M0.29 ‘‘ anantakatilabījakaudakapappaṭakādīni dukkaṭavatthukānī ’’ ti vuttaṃ , tattha kāraṇaṃ na dissati .Andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sampuṇṇabhūtagāmo na hoti , tasmā dukkaṭan ’’ ti vuttaṃ , tampi na sameti , bhūtagāme hi pācittiyaṃ , bījagāme dukkaṭaṃ vuttaṃ .
Asampuṇṇabhūtagāmo nāma tatiyo koṭṭhāso neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāsu āgato .
Atha etaṃ bījagāmasaṅgahaṃ gacchissatīti
V0.26 , tampi na yuttaṃ , abhūtagāmamūlattā tādisassa bījagāmassāti .Apica ‘‘ garukalahukesu garuke ṭhātabban ’’ ti etaṃ vinayalakkhaṇaṃ .
Thalaṭṭhe – chinnarukkhānaṃ avasiṭṭho haritakhāṇu nāma hoti .
Tattha kakudhakarañjapiyaṅgupanasādīnaṃ khāṇu uddhaṃ
P4.764 vaḍḍhati , so bhūtagāmena saṅgahito .Tālanāḷikerādīnaṃ khāṇu uddhaṃ na vaḍḍhati , so bījagāmena saṅgahito .
Kadaliyā pana aphalitāya khāṇu bhūtagāmena saṅgahito , phalitāya bījagāmena .
Kadalī pana phalitā yāva nīlapaṇṇā , tāva bhūtagāmeneva saṅgahitā , tathā phalito veḷu .
Yadā pana aggato paṭṭhāya sussati , tadā bījagāmena saṅgahaṃ gacchati .
Katarabījagāmena ?
Phaḷubījagāmena .
Kiṃ tato nibbattati ?
Na kiñci .
Yadi hi nibbatteyya , bhūtagāmeneva saṅgahaṃ gaccheyya .
Indasālādirukkhe chinditvā rāsiṃ karonti , kiñcāpi rāsikatadaṇḍakehi ratanappamāṇāpi sākhā nikkhamanti , bījagāmeneva saṅgahaṃ gacchanti .
Tattha maṇḍapatthāya vā vatiatthāya vā valliāropanatthāya vā bhūmiyaṃ nikhaṇanti , mūlesu ceva paṇṇesu ca niggatesu puna bhūtagāmasaṅkhyaṃ gacchanti .
Mūlamattesu pana paṇṇamattesu vā niggatesu bījagāmena saṅgahitā eva .
Yāni kānici bījāni pathaviyaṃ vā udakena siñcitvā ṭhapitāni , kapālādīsu vā allapaṃsuṃ pakkhipitvā nikkhittāni honti , sabbāni mūlamatte paṇṇamatte vā niggatepi bījāniyeva .
Sacepi mūlāni ca upari aṅkuro ca niggacchati , yāva aṅkuro harito na hoti , tāva bījāniyeva .
Muggādīnaṃ pana paṇṇesu uṭṭhitesu vīhiādīnaṃ vā aṅkure harite nīlapaṇṇavaṇṇe jāte bhūtagāmasaṅgahaṃ gacchanti .
Tālaṭṭhīnaṃ paṭhamaṃ sūkaradāṭhā viya mūlaṃ niggacchati .
Niggatepi yāva upari pattavaṭṭi na niggacchati , tāva bījagāmoyeva .
Nāḷikerassa tacaṃ bhinditvā dantasūci viya aṅkuro niggacchati
M0.30 , yāva migasiṅgasadisā nīlapattavaṭṭi na hoti , tāva bījagāmoyeva .Mūle aniggatepi tādisāya pattavaṭṭiyā jātāya amūlakabhūtagāme saṅgahaṃ gacchati .
Ambaṭṭhiādīni vīhiādīhi vinicchinitabbāni .
Vandākā vā aññā vā yā kāci rukkhe jāyitvā rukkhaṃ ottharati , rukkhova tassā ṭhānaṃ , taṃ vikopentassa vā tato uddharantassa vā pācittiyaṃ .
Ekā amūlikā latā hoti , aṅguliveṭhako viya vanappagumbadaṇḍake veṭheti , tassāpi ayameva vinicchayo .
Gehamukhapākāravedikācetiyādīsu nīlavaṇṇo
P4.765 sevālo hoti , yāva dve tīṇi pattāni na sañjāyanti tāva aggabījasaṅgahaṃ gacchatiV0.27 .Pattesu jātesu pācittiyavatthu .
Tasmā tādisesu ṭhānesu sudhālepampi dātuṃ na vaṭṭati .
Anupasampannena littassa uparisnehalepo dātuṃ vaṭṭati .
Sace nidāghasamaye sukkhasevālo tiṭṭhati , taṃ sammuñjanīādīhi ghaṃsitvā apanetuṃ vaṭṭati .
Pānīyaghaṭādīnaṃ bahi sevālo dukkaṭavatthu , anto abbohāriko .
Dantakaṭṭhapūvādīsu kaṇṇakampi abbohārikameva .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ sace gerukaparikammakatā bhitti kaṇṇakitā hoti , coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjitabbā ’’ ti ( mahāva .66).
Pāsāṇajātipāsāṇadaddusevālaseleyyakādīni aharitavaṇṇāni apattakāni ca dukkaṭavatthukāni .
Ahicchattakaṃ yāva makuḷaṃ hoti , tāva dukkaṭavatthu .
Pupphitakālato paṭṭhāya abbohārikaṃ .
Allarukkhato pana ahicchattakaṃ gaṇhanto rukkhattacaṃ vikopeti , tasmā tattha pācittiyaṃ .
Rukkhapappaṭikāyapi eseva nayo .
Yā pana indasālakakudhādīnaṃ pappaṭikā rukkhato muccitvā tiṭṭhati , taṃ gaṇhantassa anāpatti .
Niyyāsampi rukkhato muccitvā ṭhitaṃ sukkharukkhe vā laggaṃ gaṇhituṃ vaṭṭati .
Allarukkhato na vaṭṭati .
Lākhāyapi eseva nayo .
Rukkhaṃ cāletvā paṇḍupalāsaṃ vā pariṇatakaṇikārādipupphaṃ vā pātentassa pācittiyameva .
Hatthakukkuccena mudukesu indasālanuhīkhandhādīsu vā tatthajātakatālapaṇṇādīsu vā akkharaṃ chindantassāpi eseva nayo .
Sāmaṇerānaṃ
M0.31 pupphaṃ ocinantānaṃ sākhaṃ onāmetvā dātuṃ vaṭṭati .Tehi pana pupphehi pānīyaṃ na vāsetabbaṃ .
Pānīyavāsatthikena sāmaṇeraṃ ukkhipitvā ocināpetabbāni .
Phalasākhāpi attanā khāditukāmena na onāmetabbā .
Sāmaṇeraṃ ukkhipitvā phalaṃ gāhāpetabbaṃ .
Yaṃkiñci gacchaṃ vā lataṃ vā uppāṭentehi sāmaṇerehi saddhiṃ gahetvā ākaḍḍhituṃ na vaṭṭati .
Tesaṃ pana ussāhajananatthaṃ anākaḍḍhantena kaḍḍhanākāraṃ dassentena viya agge gahetuṃ vaṭṭati .
Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhati , tesaṃ sākhaṃ makkhikābījanādīnaṃ atthāya kappiyaṃ akārāpetvā gahitaṃ tace
P4.766 vā patte vā antamaso nakhenapi vilikhantassa dukkaṭaṃ .Allasiṅgiverādīsupi eseva nayo .
Sace pana kappiyaṃ kārāpetvā sītale padese ṭhapitassa mūlaṃ sañjāyati , uparibhāge chindituṃ vaṭṭati .
Sace aṅkuro jāyati , heṭṭhābhāge chindituṃ vaṭṭati .
Mūle ca nīlaṅkure ca jāte na vaṭṭati .
Chindati vā chedāpeti vāti antamaso sammuñjanosalākāyapi tiṇāni chindissāmīti bhūmiṃ sammajjanto sayaṃ vā chindati , aññena vā chedāpeti .
Bhindati vā bhedāpeti vāti antamaso
V0.28 caṅkamantopi chijjanakaṃ chijjatu , bhijjanakaṃ bhijjatu , caṅkamitaṭṭhānaṃ dassessāmīti sañcicca pādehi akkamanto tiṇavalliādīni sayaṃ vā bhindati aññena vā bhedāpeti .Sacepi hi tiṇaṃ vā lataṃ vā gaṇṭhiṃ karontassa bhijjati , gaṇṭhipi na kātabbo .
Tālarukkhādīsu pana corānaṃ anāruhanatthāya dārumakkaṭakaṃ ākoṭenti , kaṇṭake bandhanti , bhikkhussa evaṃ kātuṃ na vaṭṭati .
Sace dārumakkaṭako rukkhe allīnamattova hoti , rukkhaṃ na pīḷeti , vaṭṭati .
‘‘ Rukkhaṃ chinda , lataṃ chinda , kandaṃ vā mūlaṃ vā uppāṭehī ’’ ti vattumpi vaṭṭati , aniyāmitattā .
Niyāmetvā pana ‘‘ imaṃ rukkhaṃ chindā ’’ tiādi vattuṃ na vaṭṭati .
Nāmaṃ gahetvāpi ‘‘ ambarukkhaṃ caturassavalliṃ āluvakandaṃ muñjatiṇaṃ asukarukkhacchalliṃ chinda bhinda uppāṭehī ’’ tiādivacanampi aniyāmitameva hoti .
‘‘ Imaṃ ambarukkhan ’’ tiādivacanameva hi niyāmitaṃ nāma , taṃ na vaṭṭati .
Pacati vā pacāpeti vāti antamaso pattampi pacitukāmo tiṇādīnaṃ upari sañcicca aggiṃ karonto sayaṃ vā pacati , aññena vā pacāpetīti
M0.32 sabbaṃ pathavīkhaṇanasikkhāpade vuttanayena veditabbaṃ .Aniyāmetvā pana ‘‘ mugge paca , māse pacā ’’ tiādi vattuṃ vaṭṭati .
‘‘ Ime mugge paca , ime māse pacā ’’ ti evaṃ vattuṃ na vaṭṭati .
Anāpatti imaṃ jānātiādīsu ‘‘ imaṃ mūlabhesajjaṃ jāna , imaṃ mūlaṃ vā paṇṇaṃ vā dehi , imaṃ rukkhaṃ vā lataṃ vā āhara , iminā pupphena vā phalena vā paṇṇena vā attho , imaṃ rukkhaṃ vā lataṃ vā phalaṃ
P4.767 vā kappiyaṃ karohī ’’ ti evamattho daṭṭhabbo .Ettāvatā bhūtagāmaparimocanaṃ kataṃ hoti .
Paribhuñjantena pana bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kāretabbaṃ .
Kappiyakaraṇañcettha iminā suttānusārena veditabbaṃ –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbaṭṭabījameva pañcaman ’’ ti .
Tattha ‘‘ aggiparijitan ’’ ti agginā parijitaṃ adhibhūtaṃ daḍḍhaṃ phuṭṭhanti attho .
‘‘ Satthaparijitan ’’ ti satthena parijitaṃ adhibhūtaṃ chinnaṃ viddhaṃ vāti attho .
Esa nayo nakhaparijite .
Abījanibbaṭṭabījāni sayameva kappiyāni .
Agginā kappiyaṃ karontena kaṭṭhaggigomayaggiādīsu yena kenaci antamaso lohakhaṇḍenapi ādittena kappiyaṃ kātabbaṃ .
Tañca kho ekadese phusantena ‘‘ kappiyan ’’ ti vatvāva kātabbaṃ .
Satthena karontena yassa kassaci lohamayasatthassa antamaso sūcinakhacchedanānampi tuṇḍena vā dhārāya vā chedaṃ vā
V0.29 vedhaṃ vā dassentena ‘‘ kappiyan ’’ ti vatvāva kātabbaṃ .Nakhena kappiyaṃ karontena pūtinakhena na kātabbaṃ .
Manussānaṃ pana sīhabyagghadīpimakkaṭādīnaṃ sakuntānañca nakhā tikhiṇā honti , tehi kātabbaṃ .
Assamahiṃsasūkaramigagorūpādīnaṃ khurā atikhiṇā , tehi na kātabbaṃ , katampi akataṃ hoti .
Hatthinakhā pana khurā na honti , tehi vaṭṭati .
Yehi pana kātuṃ vaṭṭati , tehi tatthajātakehipi uddharitvā gahitakehipi chedaṃ vā vedhaṃ vā dassentena ‘‘ kappiyan ’’ ti vatvāva kātabbaṃ .
Tattha sacepi bījānaṃ pabbatamatto rāsi rukkhasahassaṃ vā chinditvā ekābaddhaṃ katvā ucchūnaṃ vā mahābhāro bandhitvā ṭhapito hoti , ekasmiṃ bīje vā rukkhasākhāya vā ucchumhi vā kappiye kate sabbaṃ kataṃ hoti .
Ucchū ca dārūni ca ekato baddhāni honti , ucchuṃ kappiyaṃ karissāmīti dāruṃ
M0.33 vijjhati , vaṭṭatiyeva .Sace pana yāya rajjuyā vā valliyā vā baddhāni , taṃ vijjhati , na
P4.768 vaṭṭati .Ucchukhaṇḍānaṃ pacchiṃ pūretvā āharanti , ekasmiṃ khaṇḍe kappiye kate sabbaṃ katameva hoti .
Maricapakkādīhi missetvā bhattaṃ āharanti ,‘‘ kappiyaṃ karohī ’’ ti vutte sacepi bhattasitthe vijjhati , vaṭṭatiyeva .
Tilataṇḍulādīsupi eseva nayo .
Yāguyā pakkhittāni pana ekābaddhāni hutvā na santiṭṭhanti , tattha ekamekaṃ vijjhitvā kappiyaṃ kātabbameva .
Kapitthaphalādīnaṃ anto miñjaṃ kaṭāhaṃ muñcitvā sañcarati , bhindāpetvā kappiyaṃ kārāpetabbaṃ .
Ekābaddhaṃ hoti , kaṭāhepi kātuṃ vaṭṭati .
Asañciccāti pāsāṇarukkhādīni vā pavaṭṭentassa sākhaṃ vā kaḍḍhantassa kattaradaṇḍena vā bhūmiṃ paharitvā gacchantassa tiṇāni chijjanti , tāni tena chindissāmīti evaṃ sañcicca acchinnattā asañcicca chinnāni nāma honti .
Iti asañcicca chindantassa anāpatti .
Asatiyāti aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena vā hatthena vā tiṇaṃ vā lataṃ vā chindanto tiṭṭhati , evaṃ asatiyā chindantassa anāpatti .
Ajānantassāti etthabbhantare bījagāmoti vā bhūtagāmoti vā na jānāti , chindāmītipi na jānāti , kevalaṃ vatiyā vā palālapuñje vā nikhādanaṃ vā khaṇittiṃ vā kudālaṃ vā saṅgopanatthāya ṭhapeti , ḍayhamānahattho vā aggiṃ pāteti , tatra ce tiṇāni chijjanti vā ḍayhanti vā anāpatti .
Manussaviggahapārājikavaṇṇanāyaṃ pana sabbaaṭṭhakathāsu ‘‘ sace
V0.30 bhikkhu rukkhena vā ajjhotthaṭo hoti , opāte vā patito sakkā ca hoti rukkhaṃ chinditvā bhūmiṃ vā khaṇitvā nikkhamituṃ , jīvitahetupi attanā na kātabbaṃ .Aññena pana bhikkhunā bhūmiṃ vā khaṇitvā rukkhaṃ vā chinditvā allarukkhato vā daṇḍakaṃ chinditvā taṃ rukkhaṃ pavaṭṭetvā nikkhāmetuṃ vaṭṭati , anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
Tattha kāraṇaṃ
P4.769 na dissati –‘‘ anujānāmi , bhikkhave , davaḍāhe ḍayhamāne paṭaggiṃ dātuṃ , parittaṃ kātun ’’ ti ( cūḷava .283) idaṃ pana ekameva suttaṃ dissati .
Sace etassa anulomaṃ ‘‘ attano na vaṭṭati , aññassa vaṭṭatī ’’ ti
M0.34 idaṃ nānākaraṇaṃ na sakkā laddhuṃ .Attano atthāya karonto attasinehena akusalacitteneva karoti , paro pana kāruññena , tasmā anāpattīti ce .
Etampi akāraṇaṃ .
Kusalacittenāpi hi imaṃ āpattiṃ āpajjati .
Sabbaaṭṭhakathāsu pana vuttattā na sakkā paṭisedhetuṃ .
Gavesitabbā ettha yutti .
Aṭṭhakathācariyānaṃ vā saddhāya gantabbanti .
Sesaṃ uttānameva .
Tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti .
Kiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Bhūtagāmasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ .