4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
44. Catutthasikkhāpade – appatissāti appatissavā .
Upāsakāti vutte vacanampi na sotukāmā ;
anādarāti attho .
Appatissayā vā anīcavuttinoti attho .
Asabhāgavuttikāti visabhāgajīvikā , yathā bhikkhūsu vattitabbaṃ ;
evaṃ appavattavuttinoti attho .
45. Padaso dhammaṃ vāceyyāti ekato padaṃ padaṃ dhammaṃ vāceyya ;
koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ vāceyyāti attho .
Yasmā pana taṃ koṭṭhāsanāmakaṃ padaṃ catubbidhaṃ hoti , tasmā taṃ dassetuṃ ‘‘ padaṃ anupadaṃ anvakkharaṃ anubyañjanan ’’ ti padabhājanaṃ vuttaṃ .
Tattha padan ti eko gāthāpādo adhippeto .
Anupadan ti dutiyapādo .
Anvakkharan ti ekekamakkharaṃ .
Anubyañjanan ti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjanaṃ .
Yaṃ kiñci vā ekamakkharaṃ anvakkharaṃ , akkharasamūho anubyañjanaṃ , akkharānubyañjanasamūho padaṃ .
Paṭhamapadaṃ padameva , dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabbaṃ .
Idāni
M0.8 padaṃ nāma ekato paṭṭhapetvā ekato osāpentīti gāthābandhaṃ dhammaṃ vācento ‘‘ manopubbaṅgamā dhammā ’’ ti ekamekaṃ padaṃ sāmaṇerena saddhiṃ ekato ārabhitvā ekatoyeva niṭṭhāpeti .Evaṃ vācentassa padagaṇanāya pācittiyā veditabbā .
Anupadaṃ nāma pāṭekkaṃ paṭṭhapetvā ekato osāpentīti therena ‘‘ manopubbaṅgamā dhammā ’’ ti vutte sāmaṇero taṃ padaṃ apāpuṇitvā ‘‘ manoseṭṭhā manomayā ’’ ti dutiyapadaṃ ekato bhaṇati , ime pāṭekkaṃ paṭṭhapetvā ekato osāpenti nāma .
Evaṃ vācentassāpi anupadagaṇanāya pācittiyā .
Anvakkharaṃ nāma rūpaṃ aniccanti
P4.742 vuccamāno ‘‘ rū ’’ ti opātetīti ‘‘ rūpaṃ aniccanti bhaṇa sāmaṇerā ’’ ti vuccamāno rūkāramattameva ekato vatvā tiṭṭhati .Evaṃ vācentassāpi anvakkharagaṇanāya pācittiyā .
Gāthābandhepi ca esa nayo labbhatiyeva .
Anubyañjanaṃ nāma rūpaṃ aniccanti vuccamāno vedanā aniccāti saddaṃ nicchāretīti ‘‘ rūpaṃ , bhikkhave , aniccaṃ , vedanā aniccā ’’ ti imaṃ suttaṃ vācayamāno therena ‘‘ rūpaṃ aniccan ’’ ti vuccamāno sāmaṇero sīghapaññatāya
V0.8 ‘‘ vedanā aniccā ’’ ti imaṃ aniccapadaṃ therassa ‘‘ rūpaṃ aniccan ’’ ti etena aniccapadena saddhiṃ ekato bhaṇanto vācaṃ nicchāreti .Evaṃ vācentassāpi anubyañjanagaṇanāya pācittiyā .
Ayaṃ panettha saṅkhepo – imesu padādīsu yaṃ yaṃ ekato bhaṇati tena tena āpattiṃ āpajjatīti .
Buddhabhāsitoti sakalaṃ vinayapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ dhammapadaṃ cariyāpiṭakaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ suttanipāto vimānavatthu petavatthu brahmajālādīni ca suttāni .
Sāvakabhāsitoti catuparisapariyāpannehi sāvakehi bhāsito anaṅgaṇasammādiṭṭhianumānasuttacuḷavedallamahāvedallādiko .
Isibhāsitoti bāhiraparibbājakehi bhāsito sakalo paribbājakavaggo , bāvariyassa antevāsikānaṃ soḷasannaṃ brāhmaṇānaṃ pucchāti evamādi .
Devatābhāsitoti devatāhi bhāsito ;
so devatāsaṃyuttadevaputtasaṃyuttamārasaṃyuttabrahmasaṃyuttasakkasaṃyuttādivasena veditabbo .
Atthūpasañhitoti aṭṭhakathānissito .
Dhammūpasañhitoti pāḷinissito ;
ubhayenāpi vivaṭṭūpanissitameva vadati .
Kiñcāpi vivaṭṭūpanissitaṃ vadati , tisso saṅgītiyo āruḷhadhammaṃyeva pana padaso vācentassa āpatti
M0.9 .Vivaṭṭūpanissitepi nānābhāsāvasena gāthāsilokabandhādīhi abhisaṅkhate anāpatti .
Tisso saṅgītiyo anāruḷhepi kulumbasuttaṃ rājovādasuttaṃ tikkhindriyaṃ catuparivaṭṭaṃ nandopanandanti īdise āpattiyeva .
Apalāladamanampi vuttaṃ , mahāpaccariyampana paṭisiddhaṃ .
Meṇḍakamilindapañhesu therassa sakapaṭibhāne anāpatti , yaṃ rañño saññāpanatthaṃ āharitvā vuttaṃ , tattha āpatti .
Vaṇṇapiṭakaaṅgulimālapiṭakaraṭṭhapālagaajataāḷavakagajjitaguḷhamaggaguḷhavessantaraguḷhavinayavedallapiṭakāni pana abuddhavacanāniyevāti
P4.743 vuttaṃ .Sīlūpadeso nāma dhammasenāpatinā vuttoti vadanti , tasmiṃ āpattiyeva .
Aññānipi maggakathāārammaṇakathābuddhikadaṇḍaka ñāṇavatthuasubhakathādīni atthi , tesu sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā vibhattā , dhutaṅgapañhe paṭipadā vibhattā ;
tasmā tesu āpattīti vuttaṃ .
Mahāpaccariyādīsu pana saṅgītiṃ anāruḷhesu rājovādatikkhindriyacatuparivaṭṭanandopanandakulumbasuttesuyeva āpattīti vatvā avasesesu yaṃ buddhavacanato āharitvā vuttaṃ , tadeva āpattivatthu hoti , na itaranti ayamattho pariggahito .
48. Ekato uddisāpentoti anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaṃ gaṇhantopi ekato vadati anāpattīti attho .
Tatrāyaṃ
V0.9 vinicchayo – upasampanno ca anupasampanno ca nisīditvā uddisāpenti .Ācariyo nisinnānaṃ bhaṇāmīti tehi saddhiṃ ekato vadati , ācariyassa āpatti .
Anupasampannena saddhiṃ gaṇhantassa anāpatti .
Dvepi ṭhitā gaṇhanti , eseva nayo .
Daharabhikkhu nisinno , sāmaṇero ṭhito , nisinnassa bhaṇāmīti bhaṇato anāpatti .
Sace daharo tiṭṭhati , itaro nisīdati , ṭhitassa bhaṇāmīti bhaṇatopi anāpatti .
Sace bahūnaṃ bhikkhūnaṃ antare eko sāmaṇero nisinno hoti , tasmiṃ nisinne padaso dhammaṃ vācentassa ācariyassa acittakāpatti .
Sace sāmaṇero upacāraṃ muñcitvā ṭhito vā nisinno vā hoti , yesaṃ vāceti , tesu apariyāpannattā ekena disābhāgena palāyanakaganthaṃ nāma gaṇhātīti saṅkhyaṃ gacchati , tasmā anāpatti .
Ekato sajjhāyaṃ karontopi anupasampannena saddhiṃ upasampanno ekato sajjhāyaṃ karonto
M0.10 tena saddhiṃyeva bhaṇati , anāpatti .Anupasampannassa santike uddesaṃ gaṇhantassapi tena saddhiṃ ekato bhaṇantassa anāpatti .
Ayampi hi ekato sajjhāyaṃ karoticceva saṅkhyaṃ gacchati .
Yebhuyyena paguṇaṃ ganthaṃ bhaṇantaṃ opātetīti sace ekagāthāya eko pādo na āgacchati , sesaṃ āgacchati , ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma .
Etena
P4.744 nayena suttepi veditabbo .Taṃ opātentassa evaṃ bhaṇāhīti ekatopi bhaṇantassa anāpatti .
Osārentaṃ opātetīti suttaṃ uccārentaṃ parisamajjhe parisaṅkamānaṃ evaṃ vadehīti tena saddhiṃ ekatopi vadantassa anāpatti .
Yaṃ pana mahāpaccariyādīsu ‘‘ mayā saddhiṃ mā vadā ’’ ti vutto yadi vadati ,‘‘ anāpattī ’’ ti vuttaṃ , taṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ natthi , natthibhāvoyeva cassa yutto .
Kasmā ?
Kiriyasamuṭṭhānattā .
Itarathā hi kiriyākiriyaṃ bhaveyya .
Sesaṃ uttānatthameva .
Padasodhammasamuṭṭhānaṃ – vācato ca vācācittato ca samuṭṭhāti , kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Padasodhammasikkhāpadaṃ catutthaṃ .