2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
209. Dutiyasikkhāpade – parihīnalābhasakkāroti so kira ajātasattunā rājānaṃ mārāpetvāpi abhimāre yojetvāpi ruhiruppādaṃ katvāpi guḷhapaṭicchanno ahosi .
Yadā pana divāyeva
V0.70 dhanapālakaṃ payojesi , tadā pākaṭo jāto .‘‘ Kathaṃ devadatto hatthiṃ payojesī ’’ ti parikathāya uppannāya ‘‘ na kevalaṃ hatthiṃ payojesi , rājānampi mārāpesi , abhimārepi pesesi , silampi pavijjhi , pāpo devadatto ’’ ti pākaṭo ahosi .
‘‘ Kena saddhiṃ idaṃ kammamakāsī ’’ ti ca vutte ‘‘ raññā ajātasattunā ’’ ti āhaṃsu .
Tato nāgarā ‘‘ kathañhi nāma rājā evarūpaṃ coraṃ sāsanakaṇṭakaṃ gahetvā vicarissatī ’’ ti uṭṭhahiṃsu .
Rājā nagarasaṅkhobhaṃ ñatvā devadattaṃ nīhari .
Tato paṭṭhāya cassa pañcathālipākasatāni upacchindi , upaṭṭhānampissa na agamāsi , aññepissa manussā na kiñci dātabbaṃ vā kātabbaṃ vā maññiṃsu .
Tena vuttaṃ –
‘‘ parihīnalābhasakkāro ’’ ti .
Kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjatīti ‘‘ mā me gaṇo bhijjī ’’ ti parisaṃ posento ‘‘ tvaṃ ekassa bhikkhuno bhattaṃ dehi , tvaṃ dvinnan ’’ ti evaṃ viññāpetvā sapariso kulesu bhuñjati .
211. Cīvaraṃ parittaṃ uppajjatīti bhattaṃ agaṇhantānaṃ cīvaraṃ na denti , tasmā parittaṃ uppajjati .
212. Cīvarakārake
M0.79 bhikkhū bhattena nimantentīti gāme piṇḍāya caritvā cirena cīvaraṃ niṭṭhāpente disvā ‘‘ evaṃ lahuṃ niṭṭhāpetvāP4.812 cīvaraṃ paribhuñjissantī ’’ ti puññakāmatāya nimantenti . 215. Nānāverajjaketi nānāvidhehi aññarajjehi āgate .
‘‘ Nānāvirajjake ’’ tipi pāṭho , ayamevattho .
217-8.
Gaṇabhojaneti gaṇassa bhojane .
Idha ca gaṇo nāma cattāro bhikkhū ādiṃ katvā tatuttariṃ bhikkhū adhippetā , teneva sabbantimaṃ paricchedaṃ dassento āha ‘‘ yattha cattāro bhikkhū … pe … etaṃ gaṇabhojanaṃ nāmā ’’ ti .
Taṃ panetaṃ gaṇabhojanaṃ dvīhākārehi pasavati nimantanato vā viññattito vā .
Kathaṃ nimantanato pasavati ?
Cattāro bhikkhū upasaṅkamitvā ‘‘ tumhe , bhante , odanena nimantemi , odanaṃ me gaṇhatha ākaṅkhatha oloketha adhivāsetha paṭimānethā ’’ ti evaṃ yena kenaci vevacanena vā bhāsantarena vā pañcannaṃ bhojanānaṃ nāmaṃ gahetvā nimanteti .
Evaṃ ekato nimantitā paricchinnakālavasena ajjatanāya vā svātanāya vā ekato gacchanti , ekato gaṇhanti , ekato bhuñjanti , gaṇabhojanaṃ hoti , sabbesaṃ āpatti .
Ekato nimantitā ekato vā nānato vā gacchanti , ekato gaṇhanti , nānato bhuñjanti
V0.71 , āpattiyeva .Paṭiggahaṇameva hi ettha pamāṇaṃ .
Ekato nimantitā ekato vā nānato vā gacchanti , nānato gaṇhanti , ekato vā nānato vā bhuñjanti , anāpatti .
Cattāri pariveṇāni vā vihāre vā gantvā nānato nimantitā ekaṭṭhāne ṭhitesuyeva vā eko puttena eko pitarāti evampi nānato nimantitā ekato vā nānato vā gacchantu , ekato vā nānato vā bhuñjantu , sace ekato gaṇhanti , gaṇabhojanaṃ hoti , sabbesaṃ āpatti .
Evaṃ tāva nimantanato pasavati .
Kathaṃ viññattito ?
Cattāro bhikkhū ekato ṭhitā vā nisinnā vā upāsakaṃ disvā ‘‘ amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehī ’’ ti vā viññāpeyyuṃ , pāṭekkaṃ vā passitvā ‘‘ mayhaṃ dehi , mayhaṃ dehī ’’ ti evaṃ ekato vā nānato vā viññāpetvā ekato vā gacchantu nānato vā , bhattaṃ gahetvāpi ekato vā bhuñjantu nānato vā , sace ekato gaṇhanti , gaṇabhojanaṃ hoti , sabbesaṃ āpatti .
Evaṃ viññattito pasavati .
Pādāpi
M0.80 phalitāti yathā mahācammassa parato maṃsaṃ dissati ;evaṃ phālitā , vālikāya vā sakkharāya vā pahaṭamatte dukkhaṃ uppādenti , na sakkā hoti antogāme piṇḍāya carituṃ .
Īdise
P4.813 gelaññe gilānasamayoti bhuñjitabbaṃ , na lesakappiyaṃ kātabbaṃ .Cīvare kayiramāneti yadā sāṭakañca suttañca labhitvā cīvaraṃ karonti tadā ;
visuñhi cīvarakārasamayo nāma natthi .
Tasmā yo tattha cīvare kattabbaṃ yaṃkiñci kammaṃ karoti , mahāpaccariyañhi ‘‘ antamaso sūcivedhanako ’’ tipi vuttaṃ , tena cīvarakārasamayoti bhuñjitabbaṃ .
Kurundiyaṃ pana vitthāreneva vuttaṃ .
Yo cīvaraṃ vicāreti , chindati , moghasuttaṃ ṭhapeti , āgantukapaṭṭaṃ ṭhapeti , paccāgataṃ sibbati , āgantukapaṭṭaṃ bandhati , anuvātaṃ chindati ghaṭṭeti āropeti , tattha paccāgataṃ sibbati , suttaṃ karoti valeti , pipphalikaṃ niseti , parivattanaṃ karoti , sabbopi cīvaraṃ karotiyevāti vuccati .
Yo pana samīpe nisinno jātakaṃ vā dhammapadaṃ vā katheti , ayaṃ na cīvarakārako .
Etaṃ ṭhapetvā sesānaṃ gaṇabhojane anāpattīti .
Addhayojanan ti ettakampi addhānaṃ gantukāmena .
Yo pana dūraṃ gantukāmo , tattha vattabbameva natthi .
Gacchantenāti addhānaṃ gacchantena , addhayojanabbhantare gāvutepi bhuñjituṃ vaṭṭati .
Gatena bhuñjitabban ti gatena ekadivasaṃ bhuñjitabbaṃ .
Nāvābhiruhanepi eseva nayo .
Ayaṃ pana viseso – abhiruḷhena icchitaṭṭhānaṃ gantvāpi yāva na orohati tāva bhuñjitabbanti
V0.72 mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .Catutthe āgateti ayaṃ antimaparicchedo , catutthepi āgate yattha na yāpenti ;
so mahāsamayo .
Yattha pana sataṃ vā sahassaṃ vā sannipatanti , tattha vattabbameva natthi .
Tasmā tādise kāle ‘‘ mahāsamayo ’’ ti adhiṭṭhahitvā bhuñjitabbaṃ .
Yo koci paribbājakasamāpannoti sahadhammikesu vā titthiyesu vā aññataro , etesañhi yena kenaci kate bhatte ‘‘ samaṇabhattasamayo ’’ ti bhuñjitabbaṃ .
220. Anāpatti samayeti sattasu samayesu aññatarasmiṃ anāpatti .
Dve tayo ekatoti yepi akappiyanimantanaṃ sādiyitvā dve vā tayo vā ekato gahetvā bhuñjanti , tesampi anāpatti .
Tattha
M0.81 animantitacatutthaṃ , piṇḍapātikacatutthaṃ , anupasampannacatutthaṃ , pattacatutthaṃ , gilānacatutthanti pañcannaṃ catukkānaṃ vasena vinicchayo veditabboP4.814 .Kathaṃ ?
Idhekacco cattāro bhikkhū ‘‘ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti nimanteti .
Tesu tayo gatā , eko na gato .
Upāsako ‘‘ eko bhante thero kuhin ’’ ti pucchati .
Nāgato upāsakāti .
So aññaṃ taṅkhaṇappattaṃ kañci ‘‘ ehi bhante ’’ ti pavesetvā catunnampi bhattaṃ deti , sabbesaṃ anāpatti .
Kasmā ?
Gaṇapūrakassa animantitattā .
Tayo eva hi tattha nimantitā gaṇhiṃsu , tehi gaṇo na pūrati , gaṇapūrako ca animantito , tena gaṇo bhijjatīti idaṃ animantitacatutthaṃ .
Piṇḍapātikacatutthe – nimantanakāle eko piṇḍapātiko hoti , so nādhivāseti .
Gamanavelāya pana ‘‘ ehi bhante ’’ ti vutte anadhivāsitattā anāgacchantampi ‘‘ etha bhikkhaṃ lacchathā ’’ ti gahetvā gacchanti , so taṃ gaṇaṃ bhindati .
Tasmā sabbesaṃ anāpatti .
Anupasampannacatutthe – sāmaṇerena saddhiṃ nimantitā honti , sopi gaṇaṃ bhindati .
Pattacatutthe – eko sayaṃ agantvā pattaṃ peseti ;
evampi gaṇo bhijjati .
Tasmā sabbesaṃ anāpatti .
Gilānacatutthe – gilānena saddhiṃ nimantitā honti , tattha gilānasseva anāpatti , itaresaṃ pana gaṇapūrako hoti .
Na hi gilānena gaṇo bhijjati .
Tasmā tesaṃ āpattiyeva .
Mahāpaccariyaṃ pana avisesena vuttaṃ .
Samayaladdhako
V0.73 sayameva muccati , sesānaṃ gaṇapūrakattā āpattikaro hoti .Tasmā cīvaradānasamayaladdhakādīnampi vasena catukkāni veditabbāni .
Sace pana adhivāsetvā gatesupi catūsu janesu eko paṇḍito bhikkhu ‘‘ ahaṃ tumhākaṃ gaṇaṃ bhindissāmi , nimantanaṃ sādiyathā ’’ ti vatvā yāgukhajjakāvasāne bhattatthāya pattaṃ gaṇhantānaṃ adatvā ‘‘ ime tāva bhikkhū bhojetvā vissajjetha , ahaṃ pacchā anumodanaṃ katvā gamissāmī ’’ ti nisinno .
Tesu bhutvā gatesu ‘‘ detha bhante pattan ’’ ti upāsakena pattaṃ gahetvā bhatte dinne bhuñjitvā anumodanaṃ
M0.82 katvā gacchati , sabbesaṃ anāpatti .Pañcannañhi bhojanānaṃyeva vasena gaṇabhojane visaṅketaṃ natthi .
Odanena nimantitā kummāsaṃ gaṇhantāpi āpattiṃ āpajjanti .
Tāni ca tehi ekato na gahitāni .
Yāguādīsu pana visaṅketaṃ hoti , tāni tehi ekato gahitānīti .
Evaṃ eko paṇḍito aññesampi anāpattiṃ karoti .
Tasmā sace koci saṅghabhattaṃ kattukāmena nimantanatthāya
P4.815 pesito vihāraṃ āgamma ‘‘ bhante , sve amhākaṃ ghare bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti avatvā ‘‘ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vā ‘‘ saṅghabhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vā ‘‘ saṅgho bhattaṃ gaṇhātū ’’ ti vā vadati , bhattuddesakena paṇḍitena bhavitabbaṃ , nemantanikā gaṇabhojanato piṇḍapātikā ca dhutaṅgabhedato mocetabbā .Kathaṃ ?
Evaṃ tāva vattabbaṃ –
‘‘ sve na sakkā upāsakā ’’ ti .
‘‘ Punadivase , bhante ’’ ti .
‘‘ Punadivasepi na sakkā ’’ ti .
Evaṃ yāva addhamāsampi haritvā puna vattabbo –
‘‘ tvaṃ kiṃ avacā ’’ ti ?
Sace punapi ‘‘ saṅghabhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , tato ‘‘ imaṃ tāva upāsaka pupphaṃ kappiyaṃ karohi , imaṃ tiṇan ’’ ti evaṃ vikkhepaṃ katvā puna ‘‘ kiṃ kathayitthā ’’ ti pucchitabbo .
Sace punapi tatheva vadati ,‘‘ āvuso , tvaṃ piṇḍapātike vā mahāthere vā na lacchasi , sāmaṇere lacchasī ’’ ti vattabbo .
‘‘ Nanu , bhante asukasmiñca asukasmiñca gāme bhadante bhojesuṃ , ahaṃ kasmā na labhāmī ’’ ti ca vutte ‘‘ te nimantetuṃ jānanti , tvaṃ na jānāsī ’’ ti .
Te kathaṃ nimantesuṃ bhanteti ?
Te evamāhaṃsu –
‘‘ amhākaṃ , bhante , bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti .
Sace sopi tatheva vadati , vaṭṭati .
Atha punapi ‘‘ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati ,‘‘ na dāni tvaṃ , āvuso , bahū bhikkhū lacchasi , tayo eva lacchasī ’’ ti vattabbo .
‘‘ Nanu , bhante , asukasmiñca asukasmiñca gāme sakalaṃ bhikkhusaṅghaṃ bhojesuṃ , ahaṃ kasmā na labhāmī ’’ ti ?
‘‘ Tvaṃ nimantetuṃ na jānāsī ’’ ti .
‘‘ Te kathaṃ nimantesun ’’ ti ?
Te ‘‘ bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti āhaṃsūti .
Sace sopi ‘‘ bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , vaṭṭati .
Atha punapi ‘‘ bhattamevā ’’ ti vadati , tato vattabbo –
‘‘ gaccha tvaṃ , natthamhākaṃ tava bhattenattho , nibaddhagocaro esa amhākaṃ , mayamettha piṇḍāya carissāmā ’’ ti .
Taṃ ‘‘ caratha , bhante ’’ ti vatvā āgataṃ pucchanti –
‘‘ kiṃ bho laddhā bhikkhū ’’ ti
V0.74 .‘‘ Kiṃ etena bahu ettha vattabbaṃ ,‘ therā sve piṇḍāya carissāmā ’ ti āhaṃsu .
Mā dāni tumhe pamajjitthā ’’ ti .
Dutiyadivase cetiyavattaṃ katvā ṭhitā bhikkhū saṅghattherena
M0.83 vattabbā –‘‘ āvuso , dhuragāme saṅghabhattaṃ apaṇḍitamanusso pana agamāsi
P4.816 , gacchāma dhuragāme piṇḍāya carissāmā ’’ ti .Bhikkhūhi therassa vacanaṃ kātabbaṃ , na dubbacehi bhavitabbaṃ , gāmadvāre aṭṭhatvāva piṇḍāya caritabbaṃ .
Tesu pattāni gahetvā nisīdāpetvā bhojentesu bhuñjitabbaṃ .
Sace āsanasālāya bhattaṃ ṭhapetvā rathikāsu āhiṇḍantā ārocenti –
‘‘ āsanasālāya , bhante , bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti na vaṭṭati .
Atha pana bhattaṃ ādāya tattha tattha gantvā ‘‘ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vadanti , paṭikacceva vā vihāraṃ abhiharitvā patirūpe ṭhāne ṭhapetvā āgatāgatānaṃ denti , ayaṃ abhihaṭabhikkhā nāma vaṭṭati .
Sace pana bhattasālāya dānaṃ sajjetvā taṃ taṃ pariveṇaṃ pahiṇanti ‘‘ bhattasālāya bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti , na vaṭṭati .
Ye pana manussā piṇḍacārike bhikkhū disvā āsanasālaṃ sammajjitvā tattha nisīdāpetvā bhojenti , na te paṭikkhipitabbā .
Ye pana gāme bhikkhaṃ alabhitvā gāmato nikkhamante bhikkhū disvā ‘‘ bhante bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vadanti , te paṭikkhipitabbā , na vā nivattitabbaṃ .
Sace ‘‘ nivattatha , bhante , bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vadanti ,‘‘ nivattathā ’’ ti vuttapade nivattituṃ vaṭṭati .
‘‘ Nivattatha bhante , ghare bhattaṃ kataṃ , gāme bhattaṃ katan ’’ ti vadanti , gehe ca gāme ca bhattaṃ nāma yassa kassaci hotīti nivattituṃ vaṭṭati .
‘‘ Nivattatha , bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti sambandhaṃ katvā vadanti , nivattituṃ na vaṭṭati .
Āsanasālato piṇḍāya carituṃ nikkhamante disvā ‘‘ nisīdatha bhante bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vuttepi eseva nayo .
Niccabhattanti dhuvabhattaṃ vuccati .
‘‘ Niccabhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vadanti , bahūnampi ekato gahetuṃ vaṭṭati .
Salākabhattādīsupi eseva nayo .
Sesamettha uttānameva .
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ dutiyaṃ .