880. Mānātimānaniddese yo evarūpoti yo eso ‘ ayaṃ pubbe mayā sadiso , idāni ahaṃ seṭṭho , ahaṃ hīnataro ’ ti uppanno māno .
Ayaṃ bhārātibhāro viya purimaṃ sadisamānaṃ upādāya mānātimānoti dassetuṃ evamāha .
Vibhaṅgapāḷi
- 1. Khandhavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 1. Rūpakkhandho
- 2. Vedanākkhandho
- Saññākkhandhaniddeso
- 4. Saṅkhārakkhandho
- 5. Viññāṇakkhandho
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- Tattha rūpakkhandhaniddeso heṭṭhā rūpakaṇḍe vitthāritanayeneva veditabbo .
- 2. Vedanākkhandho
- 3. Saññākkhandho
- 4. Saṅkhārakkhandho
- 5. Viññāṇakkhandho
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 2. Āyatanavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 3. Dhātuvibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- Pañhāpucchakavaṇṇanā
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 4. Saccavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 1. Dukkhasaccaṃ
- 2. Samudayasaccaṃ
- 3. Nirodhasaccaṃ
- Maggasaccaniddesavaṇṇanā
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- Pañhāpucchakavaṇṇanā
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 5. Indriyavibhaṅgo
- 1. Abhidhammabhājanīyaṃ
- Pañhāpucchakavaṇṇanā
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 6. Paṭiccasamuppādavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- 1. Paccayacatukkaṃ
- Hetucatukkaṃ
- 3. Sampayuttacatukkaṃ
- Aññamaññacatukkaṃ
- Avijjāmūlakanayamātikā . Saṅkhārādimūlakanayamātikā
- 5. Paccayacatukkaṃ
- 6. Hetucatukkaṃ
- 7. Sampayuttacatukkaṃ
- 8. Aññamaññacatukkaṃ
- 9. Akusalaniddeso
- 10. Kusalaniddeso
- 11. Abyākataniddeso
- 12. Avijjāmūlakakusalaniddeso
- 13. Kusalamūlakavipākaniddeso
- 14. Akusalamūlakavipākaniddeso
- 7. Satipaṭṭhānavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 1. Kāyānupassanāniddeso
- 2. Vedanānupassanāniddeso
- 3. Cittānupassanāniddeso
- 4. Dhammānupassanāniddeso
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 8. Sammappadhānavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 9. Iddhipādavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- Idāni chandasamādhiādīni padāni bhājetvā dassetuṃ kathañca bhikkhūtiādi āraddhaṃ . Tattha chandañce bhikkhu adhipatiṃ karitvāti yadi bhikkhu chandaṃ adhipatiṃ chandaṃ jeṭṭhakaṃ chandaṃ dhuraṃ chandaṃ pubbaṅgamaṃ katvā samādhiṃ paṭilabhati nibbatteti , eva
- 2. Vīriyiddhipādo
- 3. Cittiddhipādo
- 4. Vīmaṃsiddhipādo
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- Tathā uttaracūḷabhājanīye chandiddhipādeV0.292 cattāri nayasahassāni vibhattāni , vīriyacittavīmaṃsiddhipāde cattāri cattārīti sabbānipi aṭṭhannaṃ catukkānaṃ vasena dvattiṃsa nayasahassāni vibhattāni . Evametaṃ nibbattitalokuttarānaṃyeva iddhipādānaṃ vase
- 2. Vīriyiddhipādo
- 3. Cittiddhipādo
- 4. Vīmaṃsiddhipādo
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 10. Bojjhaṅgavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 11. Maggaṅgavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 12. Jhānavibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- Mātikā
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- 1. Rūpāvacarakusalaṃ
- 2. Arūpāvacarakusalaṃ
- 3. Lokuttarakusalaṃ
- 4. Rūpāvacaravipākā
- 5. Arūpāvacaravipākā
- 6. Lokuttaravipākā
- 7. Rūpārūpāvacarakiriyā
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 13. Appamaññāvibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 1. Mettā
- 2. Karuṇā
- 3. Muditā
- 4. Upekkhā
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 14. Sikkhāpadavibhaṅgo
- 1. Abhidhammabhājanīyaṃ
- 2. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 15. Paṭisambhidāvibhaṅgo
- 1. Suttantabhājanīyaṃ
- 1. Saṅgahavāro
- 2. Saccavāro
- Yassa kassaci pana hetuphalanibbattakassa hetuno dhammabhāvaṃ , hetuphalassa ca atthabhāvaṃ dassetuṃ ‘ hetuvāro ’ vutto . Tattha ca hetuphalakkamavasena uppaṭipāṭiyā paṭhamaṃ dhammapaṭisambhidā niddiṭṭhā .
- 4. Dhammavāro
- 5. Paṭiccasamuppādavāro
- 6. Pariyattivāro
- 2. Abhidhammabhājanīyaṃ
- 1. Kusalavāro
- 2. Akusalavāro
- 3. Vipākavāro
- 4. Kiriyavāro
- 3. Pañhāpucchakaṃ
- 1. Tikaṃ
- 2. Dukaṃ
- 16. Ñāṇavibhaṅgo
- 1. Ekakamātikā
- Dukānurūpehi pana pañcatiṃsāya dukehi dukamātikā nikkhittā . Tikānurūpehi ‘‘ cintāmayā paññā ’’ tiādīhi catūhi bāhirattikehi ,‘‘ vipākā paññā ’’ tiādīhiV0.375 aniyamitapaññāvasena vuttehi cuddasahi mātikātikehi , vitakkattike paṭhamapadena niyamitapaññāva
- 3. Tikamātikā
- 4. Catukkamātikā
- 5. Pañcakamātikā
- 6. Chakkamātikā
- 7. Sattakamātikā
- 8. Aṭṭhakamātikā
- 9. Navakamātikā
- 10. Dasakamātikā
- Mātikā
- 1. Ekakaniddeso
- 2. Dukaniddeso
- 3. Tikaniddeso
- 4. Catukkaniddeso
- 5. Pañcakaniddeso
- 6. Chakkaniddeso
- (7.) Sattakaniddesādivaṇṇanā
- 8. Aṭṭhakaniddeso
- 9. Navakaniddeso
- 10. Dasakaniddeso
- 17. Khuddakavatthuvibhaṅgo
- 1. Ekakamātikā
- 2. Dukamātikā
- 3. Tikamātikā
- 4. Catukkamātikā
- 5. Pañcakamātikā
- 6. Chakkamātikā
- 7. Sattakamātikā
- 8. Aṭṭhakamātikā
- 9. Navakamātikā
- 10. Dasakamātikā
- 1. Ekakaniddeso
- (1) Jātimado
- Gottaṃ paṭiccātiādīsupi eseva nayo . Gottamadaniddesādīsupi imināvupāyena attho veditabbo . KhattiyopiP0.466 hi ‘ ahaṃ koṇḍaññagotto , ahaṃ ādiccagotto ’ ti mānaṃ karoti . Brāhmaṇopi ‘ ahaṃ kassapagottoM0.448 , ahaṃ bhāradvājagotto ’ ti mānaṃ karoti . Ves
- Madanavasena mado .
- (29) Pamādo
- (30) Thambho
- (31) Sārambho
- (32) Atricchatā
- (33) Mahicchatā
- (34) Pāpicchatā
- AññepiV0.450 cettha cāṭiarahantapārohaarahantā dayo veditabbā – eko kira kuhako antogabbhe cāṭiṃ nikhaṇitvā manussānaṃ āgamanakāle pavisati . Manussā ‘ kahaṃ thero ’ ti pucchanti . ‘ Antogabbhe ’ ti ca vutte pavisitvā vicinantāpi adisvāP0.476 nikkhamitvā
- (36) Tintiṇaṃ
- (37) Cāpalyaṃ
- (38) Asabhāgavutti
- (39) Arati
- (40) Tandī
- (41) Vijambhitā
- (42) Bhattasammado
- (43) Cetaso ca līnattaṃ
- (44) Kuhanā
- (45) Lapanā
- (46) Nemittikatā
- (47) Nippesikatā
- (48) Lābhena lābhaṃ nijigīsanatā
- (49) Seyyohamasmīti māno
- (50) Sadisohamasmīti māno
- (51) Hīnohamasmīti māno
- (52) Seyyassa seyyohamasmīti māno
- (53) Seyyassa sadisohamasmīti māno
- (54) Seyyassa hīnohamasmīti māno
- (55) Sadisassa seyyohamasmīti māno
- (56) Sadisassa sadisohamasmīti māno
- (57) Sadisassa hīnohamasmīti māno
- (58) Hīnassa seyyohamasmīti māno
- (59) Hīnassa sadisohamasmīti māno
- (60) Hīnassa hīnohamasmīti māno
- (61) Māno
- (62) Atimāno
- (63) Mānātimāno
- (64) Omāno
- (65) Adhimāno
- (66) Asmimāno
- (67) Micchāmāno
- (68) Ñātivitakko
- (69) Janapadavitakko
- (70) Amaravitakko
- (71) Parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko
- (72) Lābhādipaṭisaṃyutto vitakko
- (73) Anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko
- 2. Dukaniddeso
- (1) Kodho ca upanāho ca
- (2) Makkho ca paḷāso ca
- (3) Issā ca macchariyañca
- (4) Māyā ca sāṭheyyañca
- Avijjā diniddesā vuttatthā eva .
- (6) Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca
- (7) Sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca
- (8) Antavādiṭṭhi ca anantavādiṭṭhi ca
- (9) Pubbantānudiṭṭhi ca aparantānudiṭṭhi ca
- (10) Ahirikañca anottappañca
- (11) Dovacassatā ca pāpamittatā ca
- (12) Anajjavo ca amaddavo ca
- (13) Akkhanti ca asoraccañca
- (14) Asākhalyañca appaṭisanthāro ca
- (15) Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca
- (16) Muṭṭhassaccañca asampajaññañca
- (17) Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca
- (18) Ajjhattasaṃyojanañca bahiddhāsaṃyojanañca
- 3. Tikaniddeso
- (1) Tīṇi akusalamūlāni
- Akusalavitakkādīsu vitakkanavasena vitakko , sañjānanavasena saññā , sabhāvaṭṭhena dhātūti veditabbā . Duccaritaniddese paṭhamanayo kammapathavasena vibhatto , dutiyo sabbasaṅgāhikakammavasena , tatiyo nibbattitacetanāvaseneva .
- (3) Tisso akusalasaññā
- (4) Tisso akusaladhātuyo
- (5) Tīṇi duccaritāni
- (6) Tayo āsavā
- (7) Tīṇi saṃyojanāni
- (8) Tisso taṇhā
- (9) Aparāpi tisso taṇhā
- (10) Aparāpi tisso taṇhā
- (11) Tisso esanā
- (12) Tisso vidhā
- (13) Tīṇi bhayāni
- (14) Tīṇi tamāni
- (15) Tīṇi titthāyatanāni
- (16) Tayo kiñcanā
- Aṅgaṇānīti ‘‘ udaṅgaṇe tattha papaṃ avindun ’’ ti ( jā .1.1.2) āgataṭṭhāne bhūmippadeso aṅgaṇaṃ . ‘‘ Tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamatī ’’ ti ( ma . ni .1.184; a . ni .10.51) āgataṭṭhāne yaṃ kiñci malaṃ vā paṅko vā . ‘‘ Sāṅgaṇova samāno ’’
- Malānīti malinabhāvakaraṇāni .
- (19) Tīṇi visamāni
- (20) Aparānipi tīṇi visamāni
- Aggīti anudahanaṭṭhena aggi .
- KasāvātiP0.499 kasaṭā nirojā .
- (23) Aparepi tayo kasāvā
- (24. Ka) assādadiṭṭhi
- Attānudiṭṭhīti attānaṃ anugatā diṭṭhi .
- Micchādiṭṭhīti lāmakā diṭṭhi .
- (25. Ka) arati
- Arati niddeso ca vihesā niddeso ca vuttatthoyeva .
- Adhammassa cariyā adhammacariyā , adhammakaraṇanti attho .
- Dovacassatāpāpamittatā niddesā vuttatthā eva . Puthunimittārammaṇesu pavattito nānattesu saññā nānattasaññā . Yasmā vā aññāva kāmasaññā , aññā byāpādādisaññā , tasmāM0.481 nānattā saññātipi nānattasaññā . Kosajjapamādaniddesesu pañcasu kāmaguṇesu vissaṭṭh
- (Kha) pāpamittatā
- (Ga) nānattasaññā
- (27. Ka) uddhaccaṃ
- (Kha) kosajjaṃ
- (Ga) pamādo
- (28. Ka) asantuṭṭhitā
- (Kha) asampajaññatā
- (Ga) mahicchatā
- (29. Ka) ahirikaṃ
- (Kha) anottappaṃ
- (Ga) pamādo
- (30. Ka) anādariyaṃ
- (Kha) dovacassatā
- (Ga) pāpamittatā
- (31. Ka) assaddhiyaṃ
- (Kha) avadaññutā
- (Ga) kosajjaṃ
- (32. Ka) uddhaccaṃ
- (Kha) asaṃvaro
- (Ga) dussīlyaṃ
- (33. Ka) ariyānaṃ adassanakamyatā
- Saddhammaṃ asotukamyatāti sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā saddhammo nāma , taṃ asuṇitukāmatā .
- Upārambhacittatāti upārambhacittabhāvo .
- (34. Ka) muṭṭhassaccaṃ
- (Kha) asampajaññaṃ
- (Ga) cetaso vikkhepo
- (35. Ka) ayoniso manasikāro
- (Kha) kummaggasevanā
- (Ga) cetaso ca līnattaṃ
- 4. Catukkaniddeso
- (1) Cattāro āsavā
- (Ka) kāmāsavo
- (Kha) bhavāsavo
- (Ga) diṭṭhāsavo
- (Gha) avijjāsavo
- (2-5) Cattāro ganthādī
- (Ka) kāmupādānaṃ
- (Kha) diṭṭhupādānaṃ
- (Ga) sīlabbatupādānaṃ
- (Gha) attavādupādānaṃ
- (6) Cattāro taṇhuppādā
- (7) Cattāri agatigamanāni
- (8) Cattāro vipariyāsā
- (9) Cattāro anariyavohārā
- (10) Aparepi cattāro anariyavohārā
- (11) Cattāri duccaritāni
- (12) Aparānipi cattāri duccaritāni
- (13) Cattāri bhayāni
- (14) Aparānipi cattāri bhayāni
- (15) Catasso diṭṭhiyo
- 5. Pañcakaniddeso
- (1) Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni
- (2) Pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni
- (3) Pañca macchariyāni
- (4) Pañca saṅgā
- (5) Pañca sallā
- (6) Pañca cetokhilā
- Cetasovinibandhāti cittaṃ bandhitvā muṭṭhiyaṃ katvā viya gaṇhantīti cetasovinibandhā .
- Kusaladhamme āvaranti nivārentīti nīvaraṇāni .
- (9) Pañca kammāni ānantarikāni
- (10) Pañca diṭṭhiyo
- (11) Pañca verā
- Byasanāti vināsā .
- Akkhantiyāti anadhivāsanāya .
- (14) Pañca bhayāni
- (15) Pañca diṭṭhadhammanibbānavādā
- 6. Chakkaniddeso
- (1) Cha vivādamūlāni
- (2) Cha chandarāgā
- Virodhā eva virodhavatthūni .
- (4) Cha taṇhākāyā
- (5) Cha agāravā
- Parihāniyā dhammāti parihānakarā dhammā .
- (7) Aparepi cha parihāniyā dhammā
- Somanassupavicārā dīsuV0.480 somanassena saddhiṃ upavicarantīti somanassupavicārā .
- (9) Cha domanassupavicārā
- (10) Cha upekkhupavicārā
- (11) Cha gehasitāni somanassāni
- Domanassānīti cetasikadukkhāni .
- Upekkhāti aññāṇasampayuttāM0.490 upekkhā vedanā , aññāṇupekkhātipi etāsaṃyeva nāmaṃ .
- (14) Cha diṭṭhiyo
- 7. Sattakaniddeso
- (1) Sattānusayā
- Vaṭṭasmiṃ satte saṃyojenti ghaṭentīti saṃyojanāni .
- Samudācāravasena pariyuṭṭhahantīti pariyuṭṭhānāni .
- (4) Satta asaddhammā
- Rāgādīhi dosehi duṭṭhāni caritānīti duccaritāni .
- Tena tenākārena maññantīti mānā .
- (7) Satta diṭṭhiyo
- 8. Aṭṭhakaniddeso
- (1) Aṭṭha kilesavatthūni
- Kusītavatthūnīti kusītassa alasassa vatthūni , patiṭṭhā , kosajjakāraṇānīti attho . Kammaṃ kātabbaṃ hotīti cīvaravicāraṇādikammaṃ kātabbaṃ hoti . Na vīriyaṃ ārabhatīti duvidhampi vīriyaṃ nārabhati . Appattassāti jhānavipassanāmaggaphaladhammassa appattass
- (3) Aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto
- Anariyavohārāti anariyānaṃ vohārā .
- (5) Aṭṭha micchattā
- (6) Aṭṭha purisadosā
- (7) Aṭṭha asaññīvādā
- (8) Aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā
- 9. Navakaniddeso
- (1) Nava āghātavatthūni
- Purisānaṃ malānīti purisamalāni .
- (3) Navavidhā mānā
- (4) Nava taṇhāmūlakā dhammā
- (5) Nava iñjitāni
- Māno hi iñjanato iñjitaṃ , maññanato maññitaṃ , phandanato phanditaṃ , papañcanato papañcitaṃ . Tehi tehi kāraṇehi saṅkhatattā saṅkhatan ti ca vuccati . Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti . Navakaniddesavaṇṇanā . (10.) Dasakaniddesavaṇṇanā
- 10. Dasakaniddeso
- (1) Dasa kilesavatthūni
- Āghātavatthūni panettha ‘‘ anatthaṃ me acarī ’’ tiādīnaṃV0.486 vasena avikopetabbe khāṇukaṇṭakādimhipi aṭṭhāne uppannāghātena saddhiṃ vuttāni .
- (3) Dasa akusalakammapathā
- (4) Dasa saṃyojanāni
- (5) Dasa micchattā
- (6) Dasavatthukā micchādiṭṭhi
- (7) Dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi
- 11. Taṇhāvicaritaniddeso
- (1) Ajjhattikassa upādāya
- (2) Bāhirassa upādāya
- 18. Dhammahadayavibhaṅgo
- 1. Sabbasaṅgāhikavāro
- 2. Uppattānuppattivāro
- 1. Kāmadhātu
- 2. Rūpadhātu
- 3. Arūpadhātu
- 4. Apariyāpannaṃ
- 3. Pariyāpannāpariyāpannavāro
- 1. Kāmadhātu
- 2. Rūpadhātu
- 3. Arūpadhātu
- 4. Pariyāpannāpariyāpannaṃ
- 4. Dhammadassanavāro
- 1. Kāmadhātu
- 2. Rūpadhātu
- 3. Asaññasattā
- 4. Arūpadhātu
- 5. Bhūmantaradassanavāro
- 6. Uppādakakammaāyuppamāṇavāro
- 1. Uppādakakammaṃ
- 2. Āyuppamāṇaṃ
- 7. Abhiññeyyādivāro
- 8. Sārammaṇānārammaṇavāro
- 9. Diṭṭhasutādidassanavāro
- 10. Tikādidassanavāro
- 1. Kusalattikaṃ
- 2. Vedanātikaṃ
- 3. Vipākattikaṃ
- 4. Upādinnattikaṃ
- 5. Vitakkattikaṃ
- (1) Rūpadukaṃ
- (2) Lokiyadukaṃ