(14)4. Rājavaggo
1. Paṭhamacakkānuvattanasuttavaṇṇanā
131. Catutthassa
M3.47 paṭhame dhammenāti dasakusaladhammena .Cakkan ti āṇācakkaṃ .
Atthaññūti rajjatthaṃ jānāti .
Dhammaññūti paveṇidhammaṃ jānāti .
Mattaññūti daṇḍe vā balamhi vā pamāṇaṃ jānāti .
Kālaññūti rajjasukhānubhavanakālaṃ , vinicchayakaraṇakālaṃ , janapadacārikākālañca
V3.48 jānāti .Parisaññūti ayaṃ parisā khattiyaparisā , ayaṃ brāhmaṇavessasuddasamaṇaparisāti jānāti .
Tathāgatavāre atthaññūti pañca atthe jānāti .
Dhammaññūti cattāro dhamme jānāti .
Mattaññūti catūsu paccayesu paṭiggahaṇaparibhogamattaṃ jānāti .
Kālaññūti ayaṃ kālo paṭisallīnassa , ayaṃ samāpattiyā , ayaṃ dhammadesanāya , ayaṃ janapadacārikāyāti evaṃ kālaṃ jānāti .
Parisaññūti ayaṃ parisā khattiyaparisā … pe … ayaṃ samaṇaparisāti jānāti .
Anuttaran ti navahi lokuttaradhammehi anuttaraṃ .
Dhammacakkan ti seṭṭhacakkaṃ .
2. Dutiyacakkānuvattanasuttavaṇṇanā
132. Dutiye pitarā pavattitaṃ cakkan ti cakkavattimhi pabbajite vā kālakate vā cakkaratanaṃ sattāhamattaṃ ṭhatvā antaradhāyati , kathamesa taṃ anuppavatteti nāma ?
Pitu paveṇiyaṃ
P3.284 ṭhatvā cakkavattivattaṃ pūretvā cakkavattirajjaṃ kārentopi pitarā pavattitameva anuppavatteti nāma .3. Dhammarājāsuttavaṇṇanā
133. Tatiyaṃ tikanipāte vuttanayameva .
Sevitabbāsevitabbe panettha pacchimapadadvayameva viseso .
Tattha sammāājīvo sevitabbo , micchāājīvo na sevitabbo .
Sappāyo gāmanigamo sevitabbo , asappāyo na sevitabbo .
4. Yassaṃdisaṃsuttavaṇṇanā
134. Catutthe
M3.48 ubhatoti dvīhipi pakkhehi .Mātito ca pitito cāti yassa hi mātā khattiyā , mātumātā khattiyā , tassāpi mātā khattiyā .
Pitā khattiyo , pitupitā khattiyo , tassapi pitā khattiyo .
So ubhato sujāto mātito ca pitito ca .
Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhāya mātukucchiyā samannāgato .
‘‘ Samavepākiniyā gahaṇiyā ’’ ti ettha pana
V3.49 kammajatejodhātu gahaṇīti vuccati .Yāva sattamā pitāmahayugāti ettha pitupitā pitāmaho , pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ .
Yuganti āyuppamāṇaṃ vuccati .
Abhilāpamattameva cetaṃ , atthato pana pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ .
Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā .
Evaṃ yāva sattamo puriso , tāva saṃsuddhagahaṇiko , atha vā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādenāti dasseti .
Akkhittoti ‘‘ apanetha etaṃ , kiṃ iminā ’’ ti evaṃ akkhitto anavakkhitto .
Anupakkuṭṭhoti na upakkuṭṭho na akkosaṃ vā nindaṃ vā pattapubbo .
Kena
P3.285 kāraṇenāti ?Jātivādena ,‘‘ itipi hīnajātiko eso ’’ ti evarūpena vacanenāti attho .
Aḍḍhotiādīsu yo koci attano santakena vibhavena aḍḍho hoti .
Idha pana na kevalaṃ aḍḍhoyeva , mahaddhano mahatā aparimāṇasaṅkhena dhanena samannāgatoti attho .
Pañcakāmaguṇavasena mahantā uḷārā bhogā assāti mahābhogo .
Paripuṇṇakosakoṭṭhāgāroti koso vuccati bhaṇḍāgāraṃ , nidahitvā ṭhapitena dhanena paripuṇṇakoso , dhaññena ca paripuṇṇakoṭṭhāgāroti attho .
Atha vā catubbidho koso hatthī assā rathā raṭṭhanti , tividhaṃ koṭṭhāgāraṃ dhanakoṭṭhāgāraṃ dhaññakoṭṭhāgāraṃ vatthakoṭṭhāgāranti .
Taṃ sabbampi paripuṇṇamassāti paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro .
Assavāyāti kassaci bahumpi dhanaṃ dentassa senā na suṇāti , sā anassavā nāma hoti .
Kassaci adentassāpi suṇātiyeva , ayaṃ assavā nāma .
Ovādapaṭikarāyāti ‘‘ idaṃ vo kattabba , idaṃ na kattabban ’’ ti dinnaovādakarāya .
Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato .
Byattoti paññāveyyattiyena yutto .
Medhāvīti ṭhānuppattikapaññāya
M3.49 samannāgato .Paṭibaloti samattho .
Atthe cintetun ti vaḍḍhiatthe cintetuṃ .
So hi paccuppannaatthavaseneva ‘‘ atītepi evaṃ ahesuṃ , anāgatepi evaṃ bhavissantī ’’ ti cinteti .
Vijitāvīnan ti vijitavijayānaṃ , mahantena vā vijayena samannāgatānaṃ .
Vimuttacittānan ti pañcahi vimuttīhi vimuttamānasānaṃ .
5-6.Patthanāsuttadvayavaṇṇanā
135-136.
Pañcame
P3.286 negamajānapadassāti nigamavāsino ca raṭṭhavāsino ca janassa .Hatthismin tiādīhi hatthiassarathatharudhanulekhamuddāgaṇanādīni soḷasa mahāsippāni dassitāni .
Anavayoti
V3.50 samattho paripuṇṇo .Sesamettha heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .
Chaṭṭhe oparajjan ti uparājabhāvaṃ .
7. Appaṃsupatisuttavaṇṇanā
137. Sattame purisādhippāyāti assaddhammavasena purise uppannādhippāyā purisajjhāsayā .
Ādānādhippāyoti idāni gahetuṃ sakkhissāmi , idāni sakkhissāmīti evaṃ gahaṇādhippāyo .
Visaṃyogādhippāyoti idāni nibbānaṃ pāpuṇissāmi , idāni pāpuṇissāmīti evaṃ nibbānajjhāsayo .
8. Bhattādakasuttavaṇṇanā
138. Aṭṭhame bhattādakoti bhattakkhādako , bahubhattabhuñjoti attho .
Okāsapharaṇoti okāsaṃ pharitvā aññesaṃ sambādhaṃ katvā ṭhānena okāsapharaṇo .
Tattha tattha laṇḍaṃ sāreti pātetīti laṇḍasāraṇo .
Ettakā hatthīti gaṇanakāle salākaṃ gaṇhātīti salākaggāhī .
Nisīdanasayanavasena mañcapīṭhaṃ maddatīti mañcapīṭhamaddano .
Bhikkhugaṇanakāle salākaṃ gaṇhātīti salākaggāhī .
9. Akkhamasuttavaṇṇanā
139. Navame hatthikāyan ti hatthighaṭaṃ .
Sesesupi eseva nayo .
Saṅgāme avacarantīti saṅgāmāvacarā .
Ekissā
P3.287 vā tiṇodakadattiyā vimānitotiM3.50 ekadivasaṃ ekena tiṇodakadānena vimānito , ekadivasamattaṃ aladdhatiṇodakoti attho .Ito parampi eseva nayo .
Na sakkoti cittaṃ samādahitun ti ārammaṇe cittaṃ sammā ṭhapetuṃ na sakkoti .
Sesamettha uttānameva .
Imasmiṃ pana sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti veditabbaṃ .
10. Sotasuttavaṇṇanā
140. Dasame
V3.51 duruttānan ti na suṭṭhu vuttānaṃ dosavasena pavattitānaṃ pharusavacanānaṃ .Durāgatānan ti dukkhuppādanākārena sotadvāraṃ āgatānaṃ .
Vacanapathānan ti vacanānaṃ .
Dukkhānan ti dukkhamānaṃ .
Tibbānan ti bahalānaṃ tāpanasabhāvānaṃ vā .
Kharānan ti pharusānaṃ .
Kaṭukānan ti tikhiṇānaṃ .
Asātānan ti amadhurānaṃ .
Amanāpānan ti manaṃ appāyituṃ vaḍḍhetuṃ asamatthānaṃ .
Pāṇaharānan ti jīvitaharānaṃ .
Yā sā disāti sabbasaṅkhārasamathādivasena dissati apadissatīti nibbānaṃ disāti veditabbaṃ .
Yasmā pana taṃ āgamma sabbe saṅkhārā samathaṃ gacchanti , tasmā sabbasaṅkhārasamathoti vuttaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Imasmiṃ pana sutte sīlasamādhipaññā missikā kathitāti .
Rājavaggo catuttho .