4. Kāraṇapālīsuttavaṇṇanā
194. Catutthe kāraṇapālīti pāloti tassa nāmaṃ , rājakulānaṃ pana kammante kāretīti kāraṇapālī nāma jāto .
Kammantaṃ
P3.312 kāretīti pātova uṭṭhāya dvāraṭṭālakapākāre akate kāreti , jiṇṇe paṭijaggāpeti .Piṅgiyāniṃ brāhmaṇan ti evaṃnāmakaṃ anāgāmiphale patiṭṭhitaṃ ariyasāvakaṃ brāhmaṇaṃ .
So kira pātova uṭṭhāya gandhamālādīni gāhāpetvā satthu santikaṃ gantvā vanditvā gandhamālādīhi pūjetvā nagaraṃ āgacchati , idaṃ brāhmaṇassa devasikaṃ vattanti .
Taṃ so evaṃ vattaṃ katvā āgacchantaṃ addasa .
Etadavocāti ‘‘ ayaṃ brāhmaṇo paññavā ñāṇuttaro , kahaṃ nu kho pātova gantvā āgacchatī ’’ ti cintetvā anukkamena santikaṃ āgataṃ sañjānitvā ‘‘ handa kuto nū ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Tattha divā divassāti divasassāpi divā , majjhanhikakāleti attho .
Paṇḍito maññeti bhavaṃ piṅgiyānī samaṇaṃ gotamaṃ paṇḍitoti maññati , udāhu noti ayamettha attho .
Ko cāhaṃ , bhoti , bho , samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyajānane ahaṃ ko nāma ?
Ko ca samaṇassa
V3.70 gotamassa paññāveyyattiyaṃ jānissāmīti kuto cāhaṃ samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jānissāmi , kena nāma kāraṇena jānissāmīti evaṃ sabbathāpi attano ajānanabhāvaṃ dīpeti .Sopi nūnassa tādisovāti yo samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jāneyya , sopi nūna dasa pāramiyo pūretvā sabbaññutaṃ patto tādiso
M3.69 buddhoyeva bhaveyya .Sineruṃ vā hi pathaviṃ vā ākāsaṃ vā pametukāmena tappamāṇo daṇḍo
P3.313 vā rajju vā laddhuṃ vaṭṭati , samaṇassa gotamassa paññaṃ jānantenapi tassa ñāṇasadisameva sabbaññutaññāṇaṃ laddhuṃ vaṭṭatīti dīpeti .Ādaravasena panettha āmeḍitaṃ kataṃ .
Uḷārāyāti uttamāya seṭṭhāya .
Ko cāhaṃ , bhoti , bho , ahaṃ samaṇassa gotamassa pasaṃsane ko nāma .
Ko ca samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsissāmīti kena kāraṇena pasaṃsissāmi .
Pasatthappasatthoti sabbaguṇānaṃ upari carehi sabbalokapasatthehi attano guṇeheva pasattho , na tassa aññehi pasaṃsanakiccaṃ atthi .
Yathā hi campakapupphaṃ vā nīluppalaṃ vā padumaṃ vā lohitacandanaṃ vā attano vaṇṇagandhasiriyāva pāsādikañceva sugandhañca , na tassa āgantukehi vaṇṇagandhehi thomanakiccaṃ atthi .
Yathā ca maṇiratanaṃ vā candamaṇḍalaṃ vā attano ālokeneva obhāsati , na tassa aññena obhāsanakiccaṃ atthi , evaṃ samaṇo gotamo sabbalokapasatthehi attano guṇeheva pasattho thomito , sabbalokassa seṭṭhataṃ pāpito .
Na tassa aññena pasaṃsanakiccaṃ atthi .
Pasatthehi vā pasatthotipi pasatthappasattho .
Ke pana pasatthā nāma ?
Rājā pasenadi kosalo kāsikosalavāsikehi pasattho , bimbisāro aṅgamagadhavāsīhi , vesālikā licchavī vajjitaṭṭhavāsīhi pasatthā , pāveyyakā mallā kosinārakā mallā aññepi te te khattiyā tehi tehi jānapadehi pasatthā , caṅkiādayo brāhmaṇā brāhmaṇagaṇehi , anāthapiṇḍikādayo upāsakā upāsakagaṇehi , visākhāādikā upāsikā anekasatāhi upāsikāhi , sakuludāyiādayo paribbājakā anekehi paribbājakasatehi , uppalavaṇṇattheriādikā mahāsāvikā anekehi bhikkhunisatehi , sāriputtattherādayo mahātherā
P3.314 anekasatehi bhikkhūhi , sakkādayo devā anekasahassehi devehi , mahābrahmādayo brahmāno anekasahassehi brahmehi pasatthā .Te sabbepi dasabalaṃ thomenti vaṇṇenti pasaṃsantīti bhagavā ‘‘ pasatthappasattho ’’ ti vuccati .
Atthavasan ti atthānisaṃsaṃ .
Athassa
V3.71M3.70 so attano pasādakāraṇaṃ ācikkhanto seyyathāpi , bho , purisotiādimāha .Tattha aggarasaparitittoti bhojanarasesu pāyāso sneharasesu gosappi , kasāvarasesu khuddakamadhu aneḷakaṃ , madhurarasesu sakkarāti evamādayo aggarasā nāma .
Tesu yena kenaci parititto ākaṇṭhappamāṇaṃ bhuñjitvā ṭhito .
Aññesaṃ hīnānan ti aggarasehi aññesaṃ hīnarasānaṃ .
Suttasoti suttato , suttabhāvenāti attho .
Sesupi eseva nayo .
Tato tatoti suttādīsu tato tato .
Aññesaṃ puthusamaṇabrāhmaṇāppavādānan ti ye aññesaṃ puthūnaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ laddhisaṅkhātappavādā , tesaṃ .
Na pihetīti na pattheti , te kathiyamāne sotumpi na icchati .
Jighacchādubbalyaparetoti jighacchāya ceva dubbalabhāvena ca anugato .
Madhupiṇḍikan ti sālipiṭṭhaṃ bhajjitvā catumadhurena yojetvā kataṃ baddhasattupiṇḍikaṃ , madhurapūvameva vā .
Adhigaccheyyāti
P3.315 labheyya .Asecanakan ti madhurabhāvakaraṇatthāya aññena rasena anāsittakaṃ ojavantaṃ paṇītarasaṃ .
Haricandanassāti suvaṇṇavaṇṇacandanassa .
Lohitacandanassāti rattavaṇṇacandanassa .
Surabhigandhan ti sugandhaṃ .
Darathā dayo vaṭṭadarathā , vaṭṭakilamathā , vaṭṭapariḷāhā eva .
Udānaṃ udānesīti udāhāraṃ udāhari .
Yathā hi yaṃ telaṃ mānaṃ gahetuṃ na sakkoti , vissanditvā gacchati , taṃ avasekoti vuccati .
Yañca jalaṃ taḷākaṃ gahetuṃ na sakkoti , ajjhottharitvā gacchati , taṃ oghoti vuccati .
Evamevaṃ yaṃ pītivacanaṃ hadayaṃ gahetuṃ na sakkoti , adhikaṃ hutvā anto asaṇṭhahitvā bahi nikkhamati , taṃ udānanti vuccati .
Evarūpaṃ pītimayavacanaṃ nicchāresīti attho .