(18)3. Upāsakavaggo
1-3.Sārajjasuttādivaṇṇanā
171-173.
Tatiyassa paṭhamadutiyatatiyesu agāriyappaṭipatti kathitā .
Sotāpannasakadāgāminopi hontu , vaṭṭantiyeva .
4. Verasuttavaṇṇanā
174. Catutthe bhayānīti cittutrāsabhayāni .
Verānīti akusalaverānipi puggalaverānipi
V3.63 .Cetasikan ti cittanissitaṃ .
Dukkhan ti kāyapasādavatthukaṃ dukkhaṃ .
Domanassan ti domanassavedanaṃ .
Imasmiṃ sutte viratipahānaṃ kathitaṃ .
5. Caṇḍālasuttavaṇṇanā
175. Pañcame
M3.62 upāsakapatikuṭṭhoti upāsakapacchimako .Kotūhalamaṅgalikoti ‘‘ iminā idaṃ bhavissatī ’’ ti evaṃ pavattattā kotūhalasaṅkhātena diṭṭhasutamutamaṅgalena samannāgato .
Maṅgalaṃ pacceti no kamman ti maṅgalaṃ oloketi , kammaṃ na oloketi .
Ito ca bahiddhāti imamhā sāsanā bahiddhā .
Pubbakāraṃ karotīti dānādikaṃ kusalakiccaṃ paṭhamataraṃ karoti .
6. Pītisuttavaṇṇanā
176. Chaṭṭhe
P3.303 kinti mayan ti kena nāma upāyena mayaṃ .Pavivekaṃ pītin ti paṭhamadutiyajjhānāni nissāya uppajjanakapītiṃ .
Kāmūpasaṃhitan ti kāmanissitaṃ duvidhe kāme ārabbha uppajjanakaṃ .
Akusalūpasaṃhitan ti ‘‘ migasūkarādayo vijjhissāmī ’’ ti saraṃ khipitvā tasmiṃ viraddhe ‘‘ viraddhaṃ mayā ’’ ti evaṃ akusale nissāya uppajjanakaṃ .
Tādisesu pana ṭhānesu avirajjhantassa ‘‘ suṭṭhu me viddhaṃ , suṭṭhu me pahaṭan ’’ ti uppajjanakaṃ akusalūpasaṃhitaṃ sukhaṃ somanassaṃ nāma .
Dānādiupakaraṇānaṃ asampattiyā uppajjamānaṃ pana kusalūpasaṃhitaṃ dukkhaṃ domanassan ti veditabbaṃ .
7. Vaṇijjāsuttavaṇṇanā
177. Sattame vaṇijjāti vāṇijakammāni .
Upāsakenāti tisaraṇagatena .
Satthavaṇijjāti āvudhabhaṇḍaṃ kāretvā tassa vikkayo .
Sattavaṇijjāti manussavikkayo .
Maṃsavaṇijjāti sūkaramigādayo posetvā tesaṃ vikkayo .
Majjavaṇijjāti yaṃkiñci majjaṃ kāretvā tassa vikkayo .
Visavaṇijjāti visaṃ kāretvā tassa vikkayo .
Iti sabbampi imaṃ vaṇijjaṃ neva attanā kātuṃ , na pare samādapetvā kāretuṃ vaṭṭati .
8. Rājasuttavaṇṇanā
178. Aṭṭhame
V3.64 pabbājentīti raṭṭhamhā pabbājenti .Yathāpaccayaṃ vā karontīti yathādhippāyaṃ yathājjhāsayaṃ karonti .
Tatheva pāpakammaṃ pavedentīti yathā tena kataṃ , taṃ tatheva aññesaṃ ārocenti kathenti .
9. Gihisuttavaṇṇanā
179. Navame
M3.63P3.304 saṃvutakammantan ti pihitakammantaṃ .Ābhicetasikānan ti uttamacittanissitānaṃ .
Diṭṭhadhammasukhavihārānan ti paccakkheyeva dhamme pavattikkhaṇe sukhavihārānaṃ .
Ariyakantehīti ariyānaṃ kantehi maggaphalasīlehi .
Ariyadhammaṃ samādāyāti ettha ariyadhammoti pañca sīlāni kathitāni .
Merayaṃ vāruṇin ti catubbidhaṃ merayaṃ pañcavidhañca suraṃ .
Dhammañcānuvitakkayeti navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ anussativaseneva vitakkeyya .
Abyāpajjhaṃ hitaṃ cittan ti niddukkhaṃ mettādibrahmavihāracittaṃ .
Devalokāya bhāvayeti brahmalokatthāya bhāveyya .
Puññatthassa jigīsatoti puññena atthikassa puññaṃ gavesantassa .
Santesūti buddhapaccekabuddhatathāgatasāvakesu .
Vipulā hoti dakkhiṇāti evaṃ dinnadānaṃ mahapphalaṃ hoti .
Anupubbenāti sīlapūraṇādinā anukkamena .
Sesaṃ tikanipāte vuttatthameva .
10. Gavesīsuttavaṇṇanā
180. Dasame sitaṃ pātvākāsīti mahāmaggeneva gacchanto taṃ sālavanaṃ oloketvā ‘‘ atthi nu kho imasmiṃ ṭhāne kiñci sukāraṇaṃ uppannapubban ’’ ti addasa kassapabuddhakāle gavesinā upāsakena kataṃ sukāraṇaṃ .
Athassa etadahosi –
‘‘ idaṃ sukāraṇaṃ bhikkhusaṅghassa apākaṭaṃ paṭicchannaṃ , handa naṃ bhikkhusaṅghassa pākaṭaṃ karomī ’’ ti maggā okkamma aññatarasmiṃ padese ṭhitova sitapātukammaṃ
P3.305 akāsi , aggaggadante dassetvā mandahasitaṃ hasiV3.65 .Yathā hi lokiyamanussā udaraṃ paharantā ‘‘ kahaṃ kahan ’’ ti hasanti , na evaṃ buddhā .
Buddhānaṃ pana hasitaṃ haṭṭhapahaṭṭhākāramattameva hoti .
Hasitañca nāmetaṃ terasahi somanassasahagatacittehi hoti .
Tattha lokiyamahājano akusalato catūhi , kāmāvacarakusalato catūhīti aṭṭhahi cittehi hasati , sekhā akusalato diṭṭhigatasampayuttāni dve apanetvā chahi cittehi hasanti , khīṇāsavā catūhi sahetukakiriyacittehi , ekena ahetukakiriyacittenāti pañcahi cittehi
M3.64 hasanti .Tesupi balavārammaṇe āpāthamāgate dvīhi ñāṇasampayuttacittehi hasanti , dubbalārammaṇe duhetukacittadvayena ca ahetukacittena cāti tīhi cittehi hasanti .
Imasmiṃ pana ṭhāne kiriyāhetukamanoviññāṇadhātusomanassasahagatacittaṃ bhagavato pahaṭṭhākāramattahasitaṃ uppādeti .
Taṃ panetaṃ hasitaṃ evaṃ appamattakampi therassa pākaṭaṃ ahosi .
Kathaṃ ?
Tathārūpe hi kāle tathāgatassa catūhi dāṭhāhi cātuddīpikamahāmeghamukhato samosaritā vijjulatā viya virocamānā mahātālakkhandhappamāṇā rasmivaṭṭiyo uṭṭhahitvā tikkhattuṃ siravaraṃ padakkhiṇaṃ katvā dāṭhaggesuyeva antaradhāyanti .
Tena saññāṇena āyasmā ānando bhagavato pacchato gacchamānopi sitapātubhāvaṃ jānāti .
Iddhan ti samiddhaṃ .
Phītan ti atisamiddhaṃ sabbapāliphullaṃ viya .
Ākiṇṇamanussan ti janasamākulaṃ .
Sīlesu aparipūrakārīti pañcasu sīlesu asamattakārī .
Paṭidesitānīti
P3.306 upāsakabhāvaṃ paṭidesitāni .Samādapitānīti saraṇesu patiṭṭhāpitānīti attho .
Iccetaṃ samasaman ti iti etaṃ kāraṇaṃ sabbākārato samabhāveneva samaṃ , na ekadesena .
Natthi kiñci atirekan ti mayhaṃ imehi kiñci atirekaṃ natthi .
Handāti vavassaggatthe nipāto .
Atirekāyāti visesakāraṇatthāya paṭipajjāmīti attho .
Sīlesu paripūrakāriṃ dhārethāti pañcasu sīlesu samattakārīti jānātha .
Ettāvatā tena pañca sīlāni samādinnāni nāma honti .
Kimaṅga pana na mayan ti mayaṃ pana keneva kāraṇena paripūrakārino na bhavissāma .
Sesamettha uttānamevāti .
Upāsakavaggo tatiyo .