Issues
Select Version
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā

(6)1. Nīvaraṇavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

(6)1. Nīvaraṇavaggo

1. Āvaraṇasuttavaṇṇanā

51. DutiyassaM3.26V3.26P3.256 paṭhame āvaraṇavasena āvaraṇā .
Nīvaraṇavasena nīvaraṇā .
Ceto ajjhāruhantīti cetaso ajjhāruhā .
Vipassanāpaññañca maggapaññañca uppattinivāraṇaṭṭhena dubbalaṃ karontīti paññāya dubbalīkaraṇā .
Yā vā etehi saddhiṃ vokiṇṇā paññā uppajjati , taṃ dubbalaṃ karontītipi paññāya dubbalīkaraṇā .
Abalāyāti pañcanīvaraṇapariyonaddhattā apagatabalāya .
Uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan ti dasakusalakammapathasaṅkhātā manussadhammā uttari ariyabhāvaṃ kātuṃ samatthaṃ ñāṇadassanavisesaṃ .
Hārahārinīti haritabbaṃ harituṃ samatthā .
Naṅgalamukhānīti mātikāmukhāni .
Tāni hi naṅgalasarikkhakattā naṅgalehi ca khatattā naṅgalamukhānīti vuccanti .
Evameva khoti ettha sotaṃ viya vipassanāñāṇaṃ daṭṭhabbaṃ , ubhato naṅgalamukhānaṃ vivaraṇakālo viya chasu dvāresu saṃvarassa vissaṭṭhakālo , majjhenadiyā rukkhapāde koṭṭetvā palālatiṇamattikāhi āvaraṇe kate udakassa vikkhittavisaṭabyādiṇṇakālo viya pañcahi nīvaraṇehi pariyonaddhakālo , evaṃ āvaraṇe kate vihatavegassa udakassa tiṇapalālādīniP3.257 parikaḍḍhitvā samuddaṃ pāpuṇituṃ asamatthakālo viya vipassanāñāṇena sabbākusale viddhaṃsetvā nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ asamatthakālo veditabbo .
Sukkapakkhe vuttavipallāsena yojanā kātabbā .
Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .
Dutiyaṃ uttānatthameva .

3. Padhāniyaṅgasuttavaṇṇanā

53. TatiyeV3.27 padhāniyaṅgānīti padhānaṃ vuccati padahanabhāvo , padhānamassa atthīti padhāniyo , padhāniyassa bhikkhuno aṅgānīti padhāniyaṅgāni .
Saddhoti saddhāya samannāgato .
Saddhā panesā āgamasaddhā adhigamasaddhā okappanasaddhā pasādasaddhāti catubbidhā .
Tattha sabbaññubodhisattānaṃ saddhā , abhinīhārato paṭṭhāya āgatattā āgamasaddhā nāma .
AriyasāvakānaṃM3.27 paṭivedhena adhigatattā adhigamasaddhā nāma .
Buddho dhammo saṅghoti vutte acalabhāvena okappanaṃ okappanasaddhā nāma .
Pasāduppatti pasādasaddhā nāma .
Idha okappanasaddhā adhippetā .
Bodhin ti catumaggañāṇaṃ .
Taṃ suppaṭividdhaṃ tathāgatenāti saddahati .
Desanāsīsameva cetaṃ , iminā pana aṅgena tīsupi ratanesu saddhā adhippetā .
Yassa hi buddhādīsu pasādo balavā , tassa padhānavīriyaṃ ijjhati .
Appābādhoti arogo .
Appātaṅkoti niddukkho .
Samavepākiniyāti samavipākiniyā .
Gahaṇiyāti kammajatejodhātuyā .
Nātisītāya nāccuṇhāyāti atisītalaggahaṇiko hi sītabhīruko hoti , accuṇhaggahaṇiko uṇhabhīruko , tesaṃ padhānaṃ na ijjhati , majjhimaggahaṇikassa ijjhati .
Tenāha – majjhimāya padhānakkhamāyāti .
YathābhūtaṃP3.258 attānaṃ āvikattāti yathābhūtaṃ attano aguṇaṃ pakāsetā .
Udayatthagāminiyāti udayañca atthañca gantuṃ paricchindituṃ samatthāya .
Etena paññāsalakkhaṇapariggāhakaṃ udayabbayañāṇaṃ vuttaṃ .
Ariyāyāti parisuddhāya .
Nibbedhikāyāti anibbiddhapubbe lobhakkhandhādayo nibbijjhituṃ samatthāya .
Sammā dukkhakkhayagāminiyāti tadaṅgavasena kilesānaṃ pahīnattā yaṃ dukkhaṃ khīyati , tassa dukkhassa khayagāminiyā .
Iti sabbehipi imehi padehi vipassanāpaññāva kathitā .
Duppaññassa hi padhānaṃ na ijjhati .

4. Samayasuttavaṇṇanā

54. Catutthe padhānāyāti vīriyakaraṇatthāya .
Na sukaraṃ uñchena paggahena yāpetun ti na sakkā hoti pattaṃ gahetvā uñchācariyāya yāpetuṃ .
Imasmimpi sutte vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ .

5. Mātāputtasuttavaṇṇanā

55. PañcameV3.28 pariyādāya tiṭṭhatīti pariyādiyitvā gahetvā khepetvā tiṭṭhati .
Ugghātitāti uddhumātā .
Asihatthenāti sīsacchedanatthāya asiṃ ādāya āgatenāpi .
Pisācenāti khādituṃ āgatayakkhenāpi .
Āsīdeti ghaṭṭeyya .
Mañjunāti mudukena .
Kāmoghavuḷhānan ti kāmoghena vuḷhānaṃ kaḍḍhitānaṃ .
KālaṃP3.259 gati bhavābhavan tiM3.28 vaṭṭakālaṃ gatiñca punappunabbhave ca .
Purakkhatāti purecārikā purato gatāyeva .
Ye ca kāme pariññāyāti ye paṇḍitā duvidhepi kāme tīhi pariññāhi parijānitvā .
Caranti akutobhayāti khīṇāsavānaṃ kutoci bhayaṃ nāma natthi , tasmā te akutobhayā hutvā caranti .
Pāraṅgatāti pāraṃ vuccati nibbānaṃ , taṃ upagatā , sacchikatvā ṭhitāti attho .
Āsavakkhayan ti arahattaṃ .
Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathetvā gāthāsu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .

6. Upajjhāyasuttavaṇṇanā

56. Chaṭṭhe madhurakajātoti sañjātagarubhāvo .
Disā ca me na pakkhāyantīti catasso disā ca anudisā ca mayhaṃ na upaṭṭhahantīti vadati .
Dhammā ca maṃ nappaṭibhantīti samathavipassanādhammāpi me na upaṭṭhahanti .
Anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmīti ukkaṇṭhito hutvā brahmacariyavāsaṃ vasāmi .
Yena bhagavā tenupasaṅkamīti tassa kathaṃ sutvā ‘‘ buddhaveneyyapuggalo ayan ’’ ti taṃ kāraṇaṃ bhagavato ārocetuṃ upasaṅkami .
Avipassakassa kusalānaṃ dhammānan ti kusaladhamme avipassantassa , anesantassa agavesantassāti attho .
Bodhipakkhiyānaṃ dhammānan ti satipaṭṭhānādīnaṃ sattatiṃsadhammānaṃ .

7. Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭhānasuttavaṇṇanā

57. Sattame jarādhammomhīti jarāsabhāvo amhi .
Jaraṃ anatītoti jaraṃ anatikkanto , antojarāya eva carāmi .
Sesapadesupi eseva nayo .
KammassakotiādīsuP3.260 kammaṃ mayhaṃ sakaṃV3.29 attano santakanti kammassako amhi .
Kammassa dāyādoti kammadāyādo , kammaṃ mayhaṃ dāyajjaṃ santakanti attho .
Kammaṃ mayhaṃ yoni kāraṇanti kammayoni .
Kammaṃ mayhaṃ bandhūti kammabandhu , kammañātakoti attho .
Kammaṃ mayhaṃ paṭisaraṇaṃ patiṭṭhāti kammapaṭisaraṇo .
Tassa dāyādo bhavissāmīti tassa kammassa dāyādo tena dinnaphalapaṭiggāhako bhavissāmīti attho .
Yobbanamadoti yobbanaṃ ārabbha uppannamado .
Sesesupi eseva nayo .
Maggo sañjāyatīti lokuttaramaggo sañjāyati .
Saṃyojanāni sabbaso pahīyantīti dasa saṃyojanāni sabbaso pahīyanti .
Anusayā byantīhontīti satta anusayā vigatantā paricchinnā parivaṭumāM3.29 honti .
Evamettha heṭṭhā pañcasu ṭhānesu vipassanā kathitā , imesu pañcasu lokuttaramaggo .
Idāni gāthāhi kūṭaṃ gaṇhanto byādhidhammātiādimāha .
Tattha ñatvā dhammaṃ nirūpadhin ti upadhirahitaṃ arahattamaggaṃ ñatvā .
Sabbe made abhibhosmīti sabbe ime tayopi made adhibhaviṃ , atikkamma ṭhitosmīti attho .
Nekkhammaṃ daṭṭhu khematoti pabbajjaṃ khemato disvā .
Tassa me ahu ussāho , nibbānaṃ abhipassatoti tassa mayhaṃ nibbānaṃ abhipassantassa vāyāmo ahosi .
Anivatti bhavissāmīti pabbajjato anivattiko bhavissāmi , brahmacariyavāsatoP3.261 anivattiko , sabbaññutaññāṇato anivattiko bhavissāmi .
Brahmacariyaparāyaṇoti maggabrahmacariyaparāyaṇo .
Iminā lokuttaro aṭṭhaṅgiko maggo kathitoti .

8. Licchavikumārakasuttavaṇṇanā

58. Aṭṭhame sajjāni dhanūnīti sajiyāni āropitadhanūni .
Addasūti addasaṃsu .
Bhavissanti vajjīti vaḍḍhissanti vajjirājāno .
Apānubhāti avaḍḍhinissitā mānathaddhā .
Pacchāliyaṃ khipantīti pacchato gantvā piṭṭhiṃ pādena paharanti .
Raṭṭhikassātiādīsu raṭṭhaṃ bhuñjatīti raṭṭhiko .
Pitarā dattaṃ sāpateyyaṃ bhuñjatīti pettaniko .
Senāya pati jeṭṭhakoti senāpatiko .
Gāmagāmaṇikassāti gāmānaṃ gāmaṇikassa , gāmasāmikassāti attho .
Pūgagāmaṇikassāti gaṇajeṭṭhakassa .
Kulesūti tesu tesu kulesu .
Paccekādhipaccaṃ kārentīti paccekaṃ jeṭṭhakaṭṭhānaṃ kārenti .
Kalyāṇena manasā anukampantīti sundarena cittena anuggaṇhanti .
Khettakammantasāmantasabyohāreti ye ca attano khettakammantānaṃ sāmantā anantarakkhettasāmino , te ca rajjudaṇḍehi bhūmippamāṇaggāhake sabbohāre ca .
BalipaṭiggāhikāV3.30P3.262 devatāti kulappaveṇiyā āgatā ārakkhadevatā .
Sakkarotīti tā devatā aggayāgubhattādīhi sakkaroti .
Kiccakaroti uppannānaṃ kiccānaṃ kārako .
Ye cassa anujīvinoti ye ca etaṃ upanissāya jīvanti .
Ubhinnañceva atthāyāti ubhinnampi hitatthāya paṭipanno hotīti attho .
Pubbapetānan ti paralokagatānaṃ .
Diṭṭhe dhamme ca jīvatan ti ye ca diṭṭhe dhammeM3.30 jīvanti .
Iti padadvayenāpi atītapaccuppanne ñātayo dasseti .
Vittisañjananoti tuṭṭhijanano .
Gharamāvasan ti gharāvāsaṃ vasanto .
Pujjo hoti pasaṃsiyoti pūjetabbo ca pasaṃsitabbo ca hotīti .

9-10.
Vuḍḍhapabbajitasuttadvayavaṇṇanā

59-60.
Navame nipuṇoti saṇho sukhumakāraṇaññū .
Ākappasampannoti samaṇākappena sampanno .
Dasame padakkhiṇaggāhīti dinnovādaṃ padakkhiṇato gaṇhanto .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Nīvaraṇavaggo paṭhamo .