2. Sānusayavāravaṇṇanā
66-131.
‘‘ Sānusayo , pajahati , parijānātī ’’ ti puggalo vuttoti ‘‘ kāmarāgena sānusayo , kāmarāgaṃ pajahati , kāmarāgaṃ parijānātī ’’ tiādīsu anusayasamaṅgibhāvena pahānapariññākiriyāya kattubhāvena ca puggalo vutto , na dhammo .
Bhavavisesena vāti kevalena bhavavisesena vā .
Itaresūti paṭighānusayādīsu .
Bhavānusayavisesena vāti kāmabhavādibhavavisiṭṭhānusayavisesena vā .
Sānusayatāniranusayatādikāti ettha ādi -saddena pahānāpahānapariññāpariññā
V0.208 saṅgayhanti .Nanu ca bhavavisese kesañci anusayānaṃ appahānanti ?
Na taṃ anusayakataṃ , atha kho paccayavekallato anokāsatāya cāti nāyaṃ virodho .
Dvīsu vedanāsūti sukhaupekkhāsu vedanāsu dukkhāya vedanāya kāmarāgānusayena niranusayoti yojetabbaṃ .
Idampi natthi puggalavasena vuccamānattā .
Tenāha ‘‘ na hi puggalassa … pe … anusayānan ’’ ti .
Yadipi puggalassa anusayanokāso anokāso , tassa pana sānusayatādihetu hotīti dassento ‘‘ anusayassa panā ’’ tiādimāha .
Niranusayatādīnan ti ādi -saddena appahānāpariññā saṅgaṇhāti .
Parijānanaṃ samatikkamananti pariññāvārepi ‘‘ apādāne nissakkavacanan ’’ ti vuttaṃ .
Anusayanaṭṭhānatoti anusayanaṭṭhānahetu .
‘‘ Ananusayanaṭṭhānato ’’ ti etthāpi eseva nayo .
Nimittāpādānabhāvadassanatthan ti sānusayavāre nimittabhāvadassanatthaṃ , pajahanapariññāvāresu apādānabhāvadassanatthañcāti yojetabbaṃ .
Pajahatīti ettha ‘‘ rūpadhātuyā arūpadhātuyā tato mānānusayaṃ pajahatī ’’ ti pāḷipadaṃ āharitvā yojetabbaṃ , na pajahatīti ettha pana ‘‘ dukkhāya vedanāya tato kāmarāgānusayaṃ nappajahatī ’’ ti .
Evamādīsūti ādi -saddena pariññāvārampi saṅgaṇhāti .
Bhummaniddeseneva hetuattheneva niddiṭṭhāti attho .
Catutthapañhavissajjanenāti
M0.205 ‘‘ yato vā pana mānānusayena sānusayo , tato kāmarāgānusayena sānusayo ’’ ti etassa pañhassa vissajjanena .Tattha hi ‘‘ rūpadhātuyā arūpadhātuyā ’’ tiādinā sarūpato anusayanaṭṭhānāni dassitāni .
Tadattheti taṃ anusayanaṭṭhānadassanaṃ attho etassāti tadattho , tasmiṃ tadatthe .
‘‘ Anusayassa uppattiṭṭhānadassanatthaṃ ayaṃ vāro āraddho ’’ tiādinā ‘‘ yato ’’ ti etena anusayanaṭṭhānaṃ vuttanti imamatthaṃ vibhāvetvā .
Pamādalikhitaṃ viya dissati uppanna-saddena vattamānuppanne vuccamāne .
Yathā pana uppajjanavāre uppajjati-saddena uppattiyogadīpakattā uppattirahā vuccanti , evamidhāpi uppattiarahe vuccamāne na koci virodho .
Yaṃ pana vakkhati ‘‘ na hi apariyāpannānaṃ anusayuppattirahaṭṭhānatā ’’ ti , sopi na doso .
Yattha yattha hi anusayā uppattirahā , tadeva ekajjhaṃ gahetvā ‘‘ sabbatthā ’’ ti vuttanti .
Tatheva dissatīti taṃ pamādalikhitaṃ viya dissatīti attho .
Yato uppannena bhavitabban ti yato anusayanaṭṭhānato kāmagārānusayena uppannena bhavitabbaṃ , tena
V0.209 kāmarāgānusayena uppattirahaṭṭhāne nissakkavacanaṃ kataṃ ‘‘ yato ’’ ti .Tathāti ettha tathā -saddo yathā ‘‘ yato uppannenā ’’ ti ettha uppattirahaṭṭhānato anusayassa uppattirahatā vuttā , tathā ‘‘ uppajjanakenā ’’ ti etthāpi sā eva vuccatīti dīpetīti āha ‘‘ sabbadhammesu … pe … āpannenā ’’ ti .
Tattha ‘‘ uppajjanako ’’ ti vutte anuppajjanako na hotīti ayamattho viññāyati , tathā ca sati tena anuppatti nicchitāti uppannasabhāvatā ca pakāsitā hotīti .
Tenāha ‘‘ sabbadhammesu … pe … apanetī ’’ ti .
‘‘ Yo yato kāmarāgānusayena niranusayo , so tato mānānusayena niranusayo ’’ ti pucchāya ‘‘ yato tato ’’ ti āgatattā vissajjane ‘‘ sabbatthā ’’ ti padassa nissakkavaseneva sakkā yojetunti dassento ‘‘ sabbatthāti … pe … na na sambhavatī ’’ ti āha .
Bhummato aññatthāpi saddavidū icchanti , yato sabbesaṃ pādakaṃ ‘‘ sabbatthapādakan ’’ ti vuccati , idha pana nissakkavasena veditabbaṃ .
Sānusayavāravaṇṇanā niṭṭhitā .