Uddesavāravaṇṇanā
1. Yamakasamūhassāti
M0.161V0.166 mūlayamakādikassa yamakasamūhassa .Mūlayamakādayo hi pakaraṇāpekkhāya avayavabhūtāpi niccāvayavāpekkhāya yamakasamūhoti vutto .
Tenāha ‘‘ taṃsamūhassa ca sakalassa pakaraṇassā ’’ ti .
Kusalākusalamūlavisesānan ti dutiyapucchāya vuttānaṃ saṃsayapadasaṅgahitānaṃ kusalasaṅkhātānaṃ , tathā paṭhamapucchāya vuttānaṃ kusalamūlasaṅkhātānaṃ visesānaṃ atthayamakabhāvassa vuttattāti yojanā .
Yathā hi paṭhamapucchāya visesavantabhāvena vuttāyeva kusaladhammā dutiyapucchāyaṃ visesabhāvena vuttā , evaṃ paṭhamapucchāyaṃ visesabhāvena vuttāyeva kusalamūladhammā dutiyapucchāyaṃ visesavantabhāvena vuttā .
Vattuvacanicchāvasena hi dhammānaṃ visesavisesavantatāvibhāgā hontīti .
Kusalamūlakusalavisesehi saṃsayitapadasaṅgahitehi kusalakusalamūlānaṃ visesavantānanti adhippāyo .
Ettha ca visesavantāpekkhavisesavasena paṭhamo atthavikappo vutto , dutiyo pana visesāpekkhavisesavantavasenāti ayametesaṃ viseso .
Tenāha ‘‘ ñātuṃ icchitānaṃ hī ’’ tiādi .
Tattha ñātuṃ icchitānan ti pucchāya visayabhūtānanti attho .
Visesānan ti kusalakusalamūlavisesānaṃ .
Visesavantāpekkhānan ti kusalamūlakusalasaṅkhātehi visesavantehi sāpekkhānaṃ .
Visesavatan ti kusalamūlakusalānaṃ .
Visesāpekkhānan ti kusalakusalamūlavisesehi sāpekkhānaṃ .
Etthāti etasmiṃ mūlayamake .
Padhānabhāvoti paṭhamavikappe tāva saṃsayitappadhānattā pucchāya visesānaṃ padhānabhāvo veditabbo .
Te hi saṃsayitānaṃ visesavantoti .
Dutiyavikappe pana visesā nāma visesavantādhīnāti visesavantānaṃ tattha padhānabhāvo daṭṭhabbo .
Dvinnaṃ pana ekajjhaṃ padhānabhāvo na yujjati .
Sati hi appadhāne padhānaṃ nāma siyā .
Tenāha ‘‘ ekekāya pucchāya ekeko eva attho saṅgahito hotī ’’ ti .
Evañcetaṃ sampaṭicchitabbaṃ , aññathā vinicchitavisesitabbabhāvehi idha padhānabhāvo na yujjatevāti .
Na dhammavācakoti na sabhāvadhammavācako .
Sabhāvadhammopi
M0.162 hi atthoti vuccati ‘‘ gambhīrapaññaṃ nipuṇatthadassin ’’ tiādīsuV0.167 ( su . ni .178).‘‘ Hetuphale ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’ tiādīsu ( vibha .720) attha-saddassa hetuphalavācakatā daṭṭhabbā .
Ādi -saddenassa ‘‘ atthābhisamayā ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.129) āgatā hitādivācakatā saṅgayhati .
Tenevāti pāḷiatthavācakattā eva .
Tīṇipi padānīti ettha pi -saddo samuccayattho , samuccayo ca tulyayoge siyā .
Kiṃ nāma-padena anavasesato kusalādīnaṃ saṅgahoti āsaṅkāya tadāsaṅkānivattanatthamāha ‘‘ tīṇipi … pe … saṅgāhakattan ’’ ti .
Tattha saṅgāhakattamattan ti matta -saddo visesanivattiatthoti .
Tena nivattitaṃ visesaṃ dassetuṃ ‘‘ na niravasesasaṅgāhakattan ’’ ti vuttaṃ .
Na hi rūpaṃ nāma-padena saṅgayhati .
Kusalādiyeva nāmanti niyamo daṭṭhabbo , na nāmaṃyeva kusalādīti imameva ca niyamaṃ sandhāyāha ‘‘ kusalādīnaṃ saṅgāhakattamattameva sandhāya vuttan ’’ ti .
Yadipi nāma-padaṃ na niravasesakusalādisaṅgāhakaṃ , kusalādisaṅgāhakaṃ pana hoti , tadatthameva ca taṃ gahitanti nāmassa kusalattikapariyāpannatā vuttāti dassento āha ‘‘ kusalādi … pe … vuttan ’’ ti .
Uddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā .