Issues
Yamakapakaraṇa-anuṭīkā

Niddesavāravaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Niddesavāravaṇṇanā

63. Tathārūpassevāti pacchimacittasamaṅgino eva .
Tañca cittan ti tañca yathāvuttakkhaṇaṃ pacchimacittaṃ .
‘‘ Evaṃpakāran ’’ ti imassa atthaṃ dassetuṃ ‘‘ bhaṅgakkhaṇasamaṅgimevā ’’ ti vuttaṃ nirujjhamānākārassa ‘‘ evaṃpakāran ’’ ti vuttattā .
65-82.
Dvayametan tiM0.210 yaṃ ‘‘ khaṇapaccuppannameva cittaṃ uppādakkhaṇāpagamena uppajjittha nāma , tadeva uppādakkhaṇe uppādaṃ pattattā uppajjittha , anatītattā uppajjati nāmā ’’ ti vuttaṃ , etaṃ ubhayampi .
Evaṃ na sakkā vattun ti iminā vuttappakārena na sakkā vattuṃ , pakārantarena pana sakkā vattunti adhippāyo .
Tattha ‘‘ na hī ’’ tiādinā paṭhamapakkhaṃ vibhāveti .
Vibhajitabbaṃ siyāti ‘‘ bhaṅgakkhaṇe taṃ cittaṃ uppajjittha , no ca uppajjati , uppādakkhaṇe taṃ cittaṃ uppajjittha ceva uppajjati cā ’’ ti vibhajitabbaṃ siyā , na ca vibhattaṃV0.214 .
‘‘ Āmantā ’’ ti vattabbaṃ siyā khaṇapaccuppanne citte vuttanayena ubhayassapi labbhamānattā , na ca vuttaṃ .
Idāni yena pakārena sakkā vattuṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ cittassa bhaṅgakkhaṇe ’’ tiādimāha .
Puggalo vutto , puggalavāro hesoti adhippāyo .
Tassāti puggalassa .
Na ca kiñci cittaṃ uppajjati cittassa bhaṅgakkhaṇasamaṅgibhāvato .
Taṃ pana cittaṃ uppajjati , yaṃ cittasamaṅgī so puggaloti evamettha attho daṭṭhabbo .
Yadi anekacittavasenāyaṃ yamakadesanā pavattāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ cittanti hi … pe … tiṭṭhatī ’’ ti .
Sanniṭṭhānavasena niyamo veditabbo , aññathā ‘‘ no ca tesaṃ cittaṃ uppajjatī ’’ tiādinā paṭisedho na yujjeyyāti adhippāyo .
Tādisan ti tathārūpaṃ , yadavattho uppannauppajjamānatādipariyāyehi vattabbo hoti , tadavatthanti attho .
83-113.
Imassa puggalavārattāti ‘‘ yassa cittaṃ uppajjamānan ’’ tiādinayappavattassa imassa atikkantakālavārassa puggalavārattā .
Puggalo pucchitoti ‘‘ yassa cittaṃ uppajjamānaṃ … pe … tassa cittan ’’ ti cittasamaṅgipuggalo pucchitoti puggalasseva vissajjanena bhavitabbaṃ , itarathā aññaṃ pucchitaṃ aññaṃ vissajjitaṃ siyā .
Na koci puggalo na gahito sabbasattānaṃ anibbattacittatābhāvato .
Te ca pana sabbe puggalā .
Nirujjhamānakkhaṇātītacittāti nirujjhamānakkhaṇā hutvā atītacittā .
Tathā dutiyatatiyāti yathā paṭhamapañho anavasesapuggalavisayattā paṭivacanena vissajjetabbo siyā , tathā tato eva dutiyatatiyapañhā ‘‘ āmantā ’’ icceva vissajjetabbā siyunti attho .
Catuttho pana pañho evaṃ vibhajitvā puggalavaseneva vissajjetabboti dassento ‘‘ pacchimacittassā ’’ tiādiṃ vatvā tathā avacane kāraṇaṃ dassento ‘‘ cittavasena puggalavavatthānato ’’ tiādimāha .
‘‘ Bhaṅgakkhaṇe cittaṃ uppādakkhaṇaṃM0.211 vītikkantan ’’ ti iminā vattamānassa cittassa vasena puggalo uppādakkhaṇātītacitto ,‘‘ atītaṃ cittaṃ uppādakkhaṇañca vītikkantanti bhaṅgakkhaṇañca vītikkantan ’’ ti iminā pana atītassa cittassa vasena puggalo uppādakkhaṇātītacitto vutto .
Tatthāti tesu dvīsu puggalesu .
Purimassāti paṭhamaṃ vuttassa sanniṭṭhānapadasaṅgahitassa cittaṃ na bhaṅgakkhaṇaṃ vītikkantaṃ .
‘‘ No ca bhaṅgakkhaṇaṃ vītikkantan ’’ ti hi vuttaṃ .
Pacchimassa vītikkantaṃ cittaṃ bhaṅgakkhaṇanti sambandho .
‘‘ Bhaṅgakkhaṇañca vītikkantan ’’ ti hi vuttaṃ .
Evamādiko puggalavibhāgoti dutiyapañhādīsu vuttaṃ sandhāyāha .
Tassa cittassa taṃtaṃkhaṇavītikkamāvītikkamadassanavasenātiV0.215 tassa tassa uppādakkhaṇassa bhaṅgakkhaṇassa ca yathārahaṃ vītikkamassa avītikkamassa ca dassanavasena dassito hoti puggalavibhāgoti yojanā .
Idhāti imasmiṃ atikkantakālavāre .
Puggalavisiṭṭhaṃ cittaṃ pucchitaṃ ‘‘ yassa cittaṃ tassa cittan ’’ ti vuttattā .
Yadipi puggalappadhānā pucchā puggalavārattā .
Athāpi cittappadhānā puggalaṃ visesanabhāvena gahetvā cittassa visesitattā .
Ubhayathāpi dutiyapucchāya ‘‘ āmantā ’’ ti vattabbaṃ siyā anavasesapuggalavisayattā .
Tathā pana avatvā ‘‘ atītaṃ cittan ’’ ti vuttaṃ , kasmā nirodhakkhaṇa … pe … dassanatthanti daṭṭhabbanti yojanā .
Esa nayo ‘‘ na nirujjhamānan ’’ ti etthāpīti nirujjhamānaṃ khaṇaṃ nirodhakkhaṇaṃ khaṇaṃ vītikkantakālaṃ kiṃ tassa cittaṃ na hotīti attho .
114-116.
Sarāgapacchimacittassāti sarāgacittesu pacchimassa cittassa , ekassa puggalassa rāgasampayuttacittesu yaṃ sabbapacchimaṃ cittaṃ , tassa .
So pana puggalo anāgāmī veditabbo .
Na nirujjhati nirodhāsamaṅgitāya .
Nirujjhissati idāni nirodhaṃ pāpuṇissati .
Appaṭisandhikattā pana tato aññaṃ nuppajjissati .
Itaresan ti yathāvuttasarāgapacchimacittasamaṅgiṃ vītarāgacittasamaṅgiñca ṭhapetvā avasesānaṃ itarasekkhānañceva puthujjanānañca .
Niddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Cittayamakavaṇṇanā niṭṭhitā .