2. Pavattivāravaṇṇanā
50-205.
Missakakālabhedesu
V0.179 yamakesu padānaṃ bhinnakālattā siyā atthavisesoti āha ‘‘ amissakakālabhedesu vāresu atthavisesābhāvato ’’ ti .Idāni tamevatthaṃ ‘‘ purimassa hī ’’ tiādinā vivarati .
Tenāti atthavisesābhāvena .
Etthāti etasmiṃ pavattivārapāṭhe , etissaṃ vā pavattivāravaṇṇanāyaṃ .
Cha eva vuttā , na navāti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ atītenā ’’ tiādi .
Ete pana tayoti attanā visuṃ anantaraṃ dassite sandhāyāha .
Yathādassitāti aṭṭhakathāyaṃ niddhāretvā dassitabbākārā paccuppannenātītādayo ye pāḷiyaṃ ujukameva āgatā .
‘‘ Na visuṃ vijjantī ’’ ti vuttamevatthaṃ ‘‘ tattha tattha hī ’’ tiādinā pākaṭataraṃ karoti .
Tattha paṭilomapucchāhīti ‘‘ yassa vā pana vedanākkhandho
M0.175 uppajjittha , tassa rūpakkhandho uppajjatī ’’ ti evamādikāhi paṭhamapade vuttassa paṭilomavasena pavattāhi .Tenevāti nayato yojetuṃ sakkuṇeyyattā eva .
Missakakālabhedesu cāti na kevalaṃ amissakakālabhedesuyeva , atha kho missakakālabhedesu cāti attho .
Na yojanāsukaratāya eva purime ayojanā , atha kho sukhaggahaṇatthampīti dassento āha ‘‘ amissaka … pe … vuttānī ’’ ti .
Yena kāraṇenāti yena ekapadadvayasaṅgahitānaṃ khandhānaṃ uppādassa nirodhassa lābhasaṅkhātena kāraṇena .
Yathākkamaṃ purepañho pacchāpañhoti ca nāmaṃ vuttaṃ .
Ca-saddena purepacchāpañhoti ca nāmaṃ vuttanti niddhāretvā yojetabbaṃ .
Tattha pana ‘‘ ekapadadvayasaṅgahitānan ’’ ti idaṃ ekajjhaṃ katvā gahetabbaṃ .
Tamevatthampi vivarati ‘‘ yassa hī ’’ tiādinā .
Tattha yassāti yassa pañhassa .
‘‘ Pañho ’’ ti cettha pucchanavasena pavattaṃ vacanaṃ veditabbaṃ .
Tenevāha ‘‘ paripūretvā vissajjetabbatthasaṅgaṇhanato ’’ ti .
Taṃ sarūpadassanena vissajjanaṃ taṃvissajjanaṃ , taṃ vā yathāvuttaṃ vissajjanaṃ etassāti taṃvissajjano , tassa taṃvissajjanassa .
Purimakoṭṭhāsenāti purimena uddesapadena .
Tena hi vissajjanapadassa samānatthatā idha sadisatthatā .
Ekena padenāti ekena padhānāppadhānena yamakapadena , na paṭhamapadenevāti attho .
Uppādanirodhalābhasāmaññamattenāti uppādassa vā nirodhassa vā labbhamānatāya samānatāmattena .
Sanniṭṭhānapada … pe … yuttan ti idaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ yattha rūpakkhandho nuppajjatī ’’ tiādinā purepañhassa dassitattā vuttaṃ .
Yadipi tattha ‘‘ uppajjatī ’’ ti vissajjitattā vedanākkhandhassa uppādo labbhatīti vuttaṃ , yo pana sanniṭṭhānapadasaṅgahito
V0.180 rūpakkhandhassa anuppādo pāḷiyaṃ anuññātarūpena ṭhito , tassa vasena purepañho yuttoti adhippāyo .Evañhi purimakoṭṭhāsena sadisatthatā hoti .
‘‘ Yassa rūpakkhandho nuppajjittha , tassa vedanākkhandho nuppajjitthā ’’ ti ettha rūpakkhandhassa anuppannapubbatāpaṭikkhepamukhena itarassa paṭikkhipīyatīti rūpakkhandhasseva yathāvuttapaṭikkhepo padhānabhāvena vutto .
Eseva nayo aññesupi edisesu ṭhānesūti āha ‘‘ sanniṭṭhānatthasseva paṭikkhipanaṃ paṭikkhepo ’’ ti
M0.176 .‘‘ Yassa rūpakkhandho uppajjati , tassa vedanākkhandho nirujjhatī ’’ ti ettha pana rūpakkhandhassa uppādalakkhaṇaṃ katvā vedanākkhandhassa nirodho pucchīyatīti so eva ‘‘ no ’’ ti paṭisedhīyati .
Esa nayo aññesupi edisesu ṭhānesūti vuttaṃ ‘‘ saṃsayatthanivāraṇaṃ paṭisedho ’’ ti .
‘‘ Na-kāravirahitan ’’ ti etena paṭisedhassa paṭisedhitamāha .
Yadi evaṃ pāḷigatipaṭisedhavissajjanānaṃ ko visesoti āha ‘‘ tattha uppattī ’’ tiādi .
Tadekadesapakkhepavasenāti tesaṃ catunnaṃ pañhānaṃ pañcannañca vissajjanānaṃ ekadesassa pakkhipanavasena .
Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ paṭhame ṭhāne paripuṇṇapañhassa purimakoṭṭhāse sarūpadassanenā ’’ tiādi .
Yo panettha pañhesu vissajjanesu ca sattavīsatiyā ṭhānesu pakkhepaṃ labhati , taṃ dassetuṃ ‘‘ paripuṇṇapañho evā ’’ tiādi vuttaṃ .
Pāḷivavatthānadassanāditoti ettha ādi -saddena pucchāvibhaṅgo vissajjanāṭhānāni ekasmiṃ pañhe yojanānayoti imesaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Suddhāvāsānan tiādi pāḷiyā padaṃ uddharitvā atthadassanatthaṃ āraddhaṃ .
‘‘ Yassa yattha rūpakkhandho nuppajjittha , tassa tattha vedanākkhandho nuppajjitthā ’’ ti imassa vissajjanaṃ hoti ‘‘ suddhāvāsānaṃ tesaṃ tatthā ’’ ti .
Tattha ekabhūmiyaṃ dutiyā upapatti natthīti ekissā bhūmiyā ekassa ariyapuggalassa dutiyavāraṃ paṭisandhiggahaṇaṃ natthīti attho .
Tatiyavārādīsu vattabbameva natthi .
Svāyamattho yathā ñāpito hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ paṭisandhito pabhuti hi … pe … pavattā ’’ ti vuttaṃ .
Tena addhāpaccuppannavasenāyaṃ desanā pavattāti dasseti .
Ādānanikkhepaparicchinnaṃ kammajasantānaṃ ekattena gahetvā tassa vasena uppādanirodhesu vuccamānesu akammajesu kusalādīsu kathanti codanāyaṃ tepi idha taṃnissitā eva katāti dassento
V0.181 āha ‘‘ tasmiñhi … pe … dassitā ’’ ti .Tenevāti kammajasantāneneva .
Tasmāti ekakammanibbattassa vipākasantānassa ekattena gahitattā .
Tassāti kammajasantānassa .
Pañcasu suddhāvāsesu yathā paccekaṃ ‘‘ ekissā bhūmiyā dutiyā upapatti natthī ’’ ti yathāvuttapāḷiyā viññāyati , evaṃ ‘‘ suddhāvāsānan ’’ ti avisesavacanato sakalepi suddhāvāse sā natthīti tāya kasmā na viññāyatīti codanaṃ samuṭṭhāpetvā sayameva pariharituṃ ‘‘ kasmā panā ’’ tiādimāha .
Tattha suddhāvāsesu heṭṭhābhūmikassa asati indriyaparipāke uparibhūmisamuppatti na sakkā
M0.177 paṭisedhetuṃ uddhaṃsotavacanato .Uddhamassa taṇhāsotaṃ vaṭṭasotañcāti hi uddhaṃsoto .
Tenāha ‘‘ uddhaṃsotapāḷisabbhāvā ’’ ti .
Saṃsandetabbāti yathā na virujjhanti , evaṃ netabbā .
Tathā ceva saṃvaṇṇitaṃ .
Etena sanniṭṭhānenāti aṅkitokāsabhāvirūpuppādasannissayena nicchayena .
Visesitā tathābhāvirūpabhāvino .
Asaññasattāpīti na kevalaṃ pañcavokārā eva , atha kho asaññasattāpi .
Te eva asaññasatte eva gahetvā purimakoṭṭhāseti adhippāyo .
Tena ye sanniṭṭhānena vajjitāti tena yathāvuttasanniṭṭhānena ye virahitā , te tathā na vattabbāti attho .
Idāni ‘‘ te tato ’’ tiādinā dasseti .
Tatoti asaññābhavato .
Pacchimabhavikānan ti ettha pacchimabhavaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘ kiṃ pañcavokārādī ’’ tiādi vuttaṃ .
Apacchimabhavikānampi arūpānaṃ arūpabhave yathā rūpakkhandho nuppādi , evaṃ tattha pacchimabhavikānaṃ vedanākkhandhopīti āha ‘‘ etena sanniṭṭhānena saṅgahitattā ’’ ti .
Tenāha ‘‘ tesaṃ … pe … āhā ’’ ti .
Tattha tesan ti pacchimabhavikānaṃ .
Tatthāti arūpabhave .
Itarānuppattibhāvañcāti itarassa vedanākkhandhassa anuppajjanasabbhāvampi .
Sappaṭisandhikānampi suddhāvāsānaṃ khandhabhedassa parinibbānapariyāyo oḷārikadosappahānato kilesūpasamasāmaññena vuttoti veditabbaṃ .
Sabbesañhi tesan ti taṃtaṃbhūmiyaṃ ṭhitānaṃ sabbesaṃ suddhāvāsānaṃ .
Yathā panātiādinā vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti .
Anantā lokadhātuyoti idaṃ okāsassa paricchedābhāvaṃyeva dassetuṃ vuttaṃ .
Puggalavasena samānādhāratāya samānakālattena asambhavanto okāsavasena pana sambhavanto saṃkiṇṇā viya hontīti āha ‘‘ saṃkiṇṇatā hotī ’’ ti .
Pavattivāravaṇṇanā niṭṭhitā .