Yamakapakaraṇa-anuṭīkā
Ganthārambhavaṇṇanā
Saṅkhepenevāti
M0.159V0.164 uddeseneva .Yaṃ ‘‘ mātikāṭhapanan ’’ ti vuttaṃ .
Dhammesūti khandhādidhammesu kusalādidhammesu ca .
Aviparītato gahitesu dhammesu mūlayamakādivasena pavattiyamānā desanā veneyyānaṃ nānappakārakosallāvahā pariññākiccasādhanī ca hoti , na viparītatoti āha ‘‘ viparītaggahaṇaṃ … pe … āraddhan ’’ ti .
Etena kathāvatthupakaraṇadesanānantaraṃ yamakapakaraṇadesanāya kāraṇamāha .
Tattha viparītaggahaṇan ti puggalapariggahaṇādimicchāgāhaṃ .
Dhammapuggalokāsādinissayānan ti ‘‘ ye keci kusalā dhammā , sabbe te kusalamūlā ’’ tiādinā ( yama .1. mūlayamaka .1) dhamme ,‘‘ yassa rūpakkhandho uppajjati , tassa vedanākkhandho uppajjatī ’’ tiādinā ( yama .1. khandhayamaka .50) puggalaṃ ‘‘ yattha rūpakkhandho uppajjati , tattha vedanākkhandho uppajjatī ’’ tiādinā ( yama .1. khandhayamaka .51) okāsaṃ nissāya ārabbha pavattānaṃ .
Ādi -saddena puggalokāsauppādanirodhatadubhayapariññādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Sanniṭṭhānasaṃsayānan ti
V0.165 pāḷigatipaṭivacanasarūpadassanapaṭikkhipanapaṭisedhananayehi yathāpucchitassa atthassa nicchayakaraṇaṃ sanniṭṭhānaṃ , tadabhāvato saṃsayanaṃ saṃsayo .Tesaṃ sanniṭṭhānasaṃsayānaṃ .
Kāmañcettha dhammapaṭiggāhakānaṃ saṃsayapubbakaṃ sanniṭṭhānanti paṭhamaṃ saṃsayo vattabbo , desentassa pana bhagavato sanniṭṭhānapubbako saṃsayoti dassanatthaṃ ayaṃ padānukkamo kato .
Sabbañhi pariññeyyaṃ hatthāmalakaṃ viya paccakkhaṃ katvā ṭhitassa dhammasāmino na katthaci saṃsayo , vissajjetukāmatāya pana vineyyajjhāsayagataṃ saṃsayaṃ dassento saṃsayitavasena pucchaṃ karotīti evaṃ vissajjanapucchanavasena na sanniṭṭhānasaṃsayā labbhantīti ayamattho dassito , nicchitasaṃsayadhammavaseneva panettha sanniṭṭhānasaṃsayā
M0.160 veditabbā .Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ kusalesu kusalā nu kho , na nu kho kusalāti sandehābhāvato ’’ tiādi .
Teneva ca ‘‘ sanniṭṭhānasaṃsayānan ’’ ti ,‘‘ sanniṭṭhānasaṃsayavasenā ’’ ti ca paṭhamaṃ sanniṭṭhānaggahaṇaṃ kataṃ .
Tan ti yamakapakaraṇaṃ .
Tassa ye samayādayo vattabbā , te kathāvatthupakaraṇadesanānantaro desanāsamayo , tāvatiṃsabhavanameva desanādeso , kusalākusalamūlādiyamakākārena desanāti vibhāgato ‘‘ saṅkhepenevā ’’ tiādigāthāhi vibhāvitā nimittena saddhiṃ saṃvaṇṇanapaṭiññā cāti imamatthaṃ dassento ‘‘ samayadesadesanāvasenā ’’ tiādimāha .
Nimittañhetaṃ idha saṃvaṇṇanāya , yadidaṃ kamānuppatti āgatabhāravāhitā ca paṇḍitānaṃ paṇḍitakiccabhāvato .
Tattha anuppattaṃ dassetvāti sambandho .
Tatthāti tasmiṃ samayādidassane .
Yamanaṃ uparamananti yamo maraṇanti āha ‘‘ jātiyā sati maraṇaṃ hotīti … pe … visayo ’’ ti .
Tattha yathā ‘‘ jātiyā sati maraṇaṃ hotī ’’ ti jāti yamassa visayo , evaṃ ‘‘ upādānakkhandhesu santesu maraṇaṃ hotī ’’ ti upādānakkhandhā yamassa visayoti yojetabbaṃ .
Te hi maraṇadhamminoti .
Anuppattamaraṇaṃyeva kibbisakārinaṃ puggalaṃ yamapurisā vividhā kammakāraṇā karonti , na appattamaraṇanti maraṇaṃ yamassa visayo vutto .
Āṇāpavattiṭṭhānan ti idaṃ visaya-saddassa atthavacanaṃ .
Desaṃ vāti kāmādidhātuttayadesaṃ sandhāyāha .
Dhātuttayissaro hi maccurājā .
Pañcānantariyāni aññasatthāruddeso ca , tena vā saddhiṃ pañca verāni cha abhabbaṭṭhānāni .
Āvattāti padakkhiṇāvattā .
Tanuruhāti lomā .
Ganthārambhavaṇṇanā niṭṭhitā .