Ganthārambhakathāvaṇṇanā
( Ka ) etthāha – kimatthamāditovāyaṃ gāthā nikkhittā , nanu yathādhippetameva pakaraṇamārabhanīyanti ?
Vuccate – sappayojanattā
M0.238 .Sappayojanañhi taṃdassanaṃ tāya ratanattayappaṇāmābhidheyyakaraṇappakārappayojanābhidhānasandassanato .
Tāni ca pana sappayojanāni anantarāyena ganthaparisamāpanādippayojanānamabhinipphādanato .
Tathā hi sotūnamattano ca yathādhippetatthanipphādanaṃ ratanattayappaṇāmakaraṇappayojanaṃ .
Viditābhidheyyassa ganthassa viññūnamādaraṇīyatā abhidheyyakathanappayojanaṃ .
Sotujanasamussāhajananaṃ karaṇappakārappayojanakathanappayojanaṃ .
Vohārasukhatā pana abhidhānakathanappayojanaṃ .
Tattha vanditvā ratanattayan ti iminā ratanattayappaṇāmo dassito , khuddasikkhan ti iminā khuddabhūtānaṃ sikkhānaṃ idha paṭipādetabbatādīpanena abhidheyyaṃ , abhidheyyo ca nāmesa samuditena satthena vacanīyatthoti .
Abhidhānañca pana imināva dassitaṃ tena atthānugatasamaññāparidīpanato .
Samātikan ti iminā karaṇappakāro , khuddasikkhan ti iminā ca , tena khuddabhūtānaṃ sikkhānaṃ idha dassetabbabhāvappakāsanato .
Ādito upasampanna sikkhitabban ti iminā payojanapayojanaṃ pana imināva sāmatthiyato dassitameva , tāsaṃ sikkhitabbappakāsanena hi sikkhane sati tammūlikāya diṭṭhadhammikasamparāyikatthanipphattiyā saṃsijjhanato .
Pakaraṇappayojanānaṃ sādhanasādhiyalakkhaṇo sambandho tannissayadassaneneva dassitoyevāti ayamettha samudāyattho .
Ayaṃ panetthāvayavattho – ratanattayaṃ vanditvā khuddasikkhaṃ pavakkhāmīti sambandho .
Ratijananaṭṭhena
V0.213 ratanāni , buddhadhammasaṅghānametaṃ adhivacanaṃ .Atha vā cittīkatādinā kāraṇena ratanāni , buddhādayova ratanāni .
Tathā ca vuttaṃ –
‘‘ Cittīkataṃ
M0.239 mahagghañca , atulaṃ dullabhadassanaṃ ;Anomasattaparibhogaṃ , ratanaṃ tena vuccatī ’’ ti .( dī . ni . aṭṭha .2.33; saṃ . ni . aṭṭha .3.5.223; khu . pā . aṭṭha .3; su . ni . aṭṭha .1.226; udā . aṭṭha .45; mahāni . aṭṭha .50);
Tayo avayavā assāti tayaṃ , samudāyāpekkhaṃ ekavacanaṃ , avayavavinimuttassa pana samudāyassa abhāvato tīṇi eva ratanāni vuccanti .
Ratanānaṃ tayaṃ ratanattayaṃ .
Vanditvāti tīhi dvārehi namassitvā .
‘‘ Tisso imā , bhikkhave , vandanā kāyena vandati , vacasā vandati , manasā vandatī ’’ ti ( a . ni .3.155) hi vuttaṃ .
Tattha viññattiṃ anuppādetvā kevalaṃ ratanattayaguṇānussaraṇavasena manodvāre bahulappavattā kusalacetanā manodvāravandanā .
Taṃ taṃ viññattiṃ uppādetvā pana pavattā kāyavacīdvāravandanā .
Sikkhitabbāti sikkhā , adhisīlaadhicittaadhipaññāvasena tisso sikkhā .
Sikkhanañcettha yathākkamaṃ sīlādidhammānaṃ saṃvaraṇavasena , ekārammaṇe cittacetasikānaṃ samādhānavasena , ārammaṇajānanalakkhaṇappaṭivedhamaggapātubhāvapāpanavasena ca āsevanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Aññattha bahuvidhā sikkhā , idha tu saṅkhepanayattā appakādianekatthasambhavepi khudda-saddassa appakatthovettha yuttataroti khuddā appakā sikkhāti khuddasikkhā .
Idha pana khuddasikkhāppakāsako gantho tabbohārūpacārato itthiliṅgavasena ‘‘ khuddasikkhā ’’ ti vuccati yathā ‘‘ varuṇānagaran ’’ ti .
Taṃ khuddasikkhaṃ .
Pavakkhāmīti kathessāmi .
Kīdisanti āha ‘‘ ādito upasampannasikkhitabban ’’ tiādi .
Ādi -saddoyamatthi avayavavacano yathā ‘‘ sabbādīni sabbanāmānī ’’ ti .
Atthi apādānavacano yathā ‘‘ pabbatādīni khettānī ’’ ti .
Tatthāvayavavācī kammasādhano ‘‘ ādiyatītyādī ’’ ti .
Itaro apādānasādhano ‘‘ ādiyati etasmātyādī ’’ ti
M0.240 .Tattha yo avayavavacano , tassedaṃ gahaṇaṃ , tasmā upasampannakkhaṇampi anto katvā ādibhūtā upasampannakkhaṇatoyeva paṭṭhāyāti evamettha attho daṭṭhabbo .
Eva -saddo panettha sabbavākyānaṃ avadhāraṇaphalattā labbhati .
To-paccayo avadhimhiyeva
V0.214 , na ādhāre .Tattha hi topaccaye ādhāre vattamāne ādimhiyeva majjhaantānaṃ avayavabhūte upasampannakkhaṇeyevāti attho bhaveyya , tathā sati avadhāraṇanicchayo niyamoti atthantarattā ādikkhaṇaniyamena majjhādayo nivattiyeyyuṃ .
Apādānavacanassāpi gahaṇe avadhibhūto upasampannakkhaṇo nivattiyeyya ‘‘ pabbatādīni khettānī ’’ ti ettha ādibhūtapabbatapariccāgena khettaggahaṇaṃ viyāti daṭṭhabbaṃ .
Ṭīkāyaṃ pana ādhāratthopi vutto , so yathāvuttadosaṃ nātigacchati .
Sabbattha ‘‘ ṭīkāyan ’’ ti ca vutte ettheva purāṇaṭīkāyanti gahetabbaṃ .
Āditoti iminā idaṃ dīpeti – atidullabhaṃ khaṇasamavāyaṃ labhitvā ālasiyadosena appaṭipajjantehi ca aññāṇadosena aññathā paṭipajjantehi ca ahutvā ādito paṭṭhāya nirantarameva tīsu sikkhāsu sammāpaṭipajjanavasena ādaro janetabboti .
Upasampannena upasampannāya ca sikkhitabbaṃ āsevitabbanti upasampannasikkhitabbaṃ , ekasesanayena upasampannatāsāmaññena vā upasampannāyapi etthevāvirodhoti upasampannena sikkhitabbanti samāso .
Nanu adhisīlādayova sikkhitabbā , evaṃ sati kathaṃ pakaraṇaṃ sikkhitabbattena vuttanti ?
Nāyaṃ doso , sikkhāya sikkhitabbatte sati taddīpakaganthassāpi āsevitabbatā āpajjatīti .
Sukhaggahaṇatthaṃ vattabbavinicchayaṃ sakalampi saṅgahetvā mātikāya ṭhapanato saha mātikāyāti samātikaṃ .
Tagguṇasaṃviññāṇoyaṃ bahubbīhi tassa khuddasikkhāsaṅkhātassa
M0.241 aññapadatthassa yo guṇo mātikāsaṅkhātaṃ visesanaṃ , tassa idha viññāyamānattā .Sukheneva hi gahaṇaṃ siyā mātikānusārena taṃ taṃ vinicchayaṃ olokentānaṃ saṃsayāpagamato .