32. Nissayaniddesavaṇṇanā
230. Byattassāti ‘‘ kāriyan ’’ ti kitakayoge kattari chaṭṭhī .
Byatto ca nāma ‘‘ pañcahi , bhikkhave , aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabbaṃ , āpattiṃ jānāti , anāpattiṃ jānāti , lahukaṃ āpattiṃ jānāti , garukaṃ āpattiṃ jānāti , ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso .
Imehi kho , bhikkhave , pañcahi aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabban ’’ ti ( mahāva .103) evaṃ vuttabyatto ca bahussutabyatto ca veditabbo .
Tattha suvibhattānīti suṭṭhu vibhattāni padapaccābhaṭṭhasaṅkaradosavirahitāni .
Suppavattīnīti paguṇāni vācuggatāni .
Suvinicchitāni
M0.359 suttasoti khandhakaparivārato āharitabbasuttavasena suṭṭhu vinicchitāni .Anubyañjanasoti akkharapadapāripūriyā suvinicchitāni akkhaṇḍāni aviparītakkharāni .
Etena aṭṭhakathā dīpitā .
Aṭṭhakathāto hi esa vinicchayo hotīti .
Bahussutabyatto pana yena sabbantimena paricchedena dve mātikā paguṇā vācuggatā , pakkhadivasesu dhammasavanatthāya suttantato cattāro bhāṇavārā , sampattānaṃ parisānaṃ parikathanatthāya andhakavindamahārāhulovādaambaṭṭhasadiso eko kathāmaggo , saṅghabhattamaṅgalāmaṅgalesu anumodanatthāya tisso
V0.304 anumodanā , uposathappavāraṇādijānanatthaṃ kammākammavinicchayo , samaṇadhammakaraṇatthaṃ samādhivasena vipassanāvasena vā arahattamaggapariyosānamekaṃ kammaṭṭhānaṃ ettakaṃ uggahitaṃ , svāyaṃ vuccati .Natthi nissāya kāriyan ti ācariyādiṃ nissāya vāsena kattabbaṃ natthi .
‘‘ Nissayakāriyan ’’ ti vā pāṭho , nissayena kāriyanti samāso .
Jīvassa yattako paricchedo yāvajīvaṃ .
231. Tena nissāya vasantena evaṃ nissayo gahetabboti dassetuṃ ‘‘ ekaṃsan ’’ tiādi vuttaṃ .
Ekaṃsan ti eko aṃso assa cīvarassāti viggaho .
Kiriyāvisesanaṃ vā bhummatthe vā upayogavacanaṃ , ekasmiṃ aṃseti attho .
Añjali karapuṭo .
Yāvatatiyakaṃ vadeti upasampadāya saṭṭhivassena sattativassena vāpi byattassa navakassa santike yāvatatiyakaṃ vacanaṃ kareyya .
Yāvatatiyo vāro assāti kiriyāvisesanasamāso .
Āyasmatoti āyasmantaṃ .
Vacchāmīti vasāmi .
Upajjhaṃ gaṇhantenāpi ‘‘ upajjhāyo me , bhante , hohī ’’ ti gahetabbaṃ .
Taṃ pana ‘‘ ācariyo ’’ ti ettha ‘‘ upajjhāyo ’’ ti vacanaṃ visesoti ettha vācābhedato
M0.360 na visuṃ vuttaṃ .Na kevalamettha nissayupajjhāyagahaṇe , gāmappavesanādīsupi evameva katvā ‘‘ ahaṃ āvuso ’’ ti vā ‘‘ bhante ’’ ti vā vatvā ‘‘ gāmappavesanaṃ āpucchāmī ’’ tiādinā vattabbaṃ .
232. Nissayapaṭippassaddhiṃ dasseti ‘‘ pakkante ’’ tiādinā .
Pakkanteti upajjhāye ācariye saddhivihārike antevāsike ca gāmādīsu yattha katthaci āpucchitvā vā anāpucchitvā vā gate .
Tesu yena kenaci ‘‘ asukaṃ nāma gāmaṃ gacchāmī ’’ ti vutte tesuyeva yena kenaci ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitepi taṃ taṃ niyamaṃ atikkamitvā pakkantepi anāpucchā pana upacārasīmātikkamena pakkantepi nissayo sammati paṭippassambhati .
Pakkhasaṅkanteti titthiyapakkhasaṅkante cāpi vibbhante cāpi maraṇena ca taṅkhaṇaññeva paṭippassambhati .
Āṇatti nāma ‘‘ paṇāmemi tan ’’ ti vā ‘‘ mā idha pavisā ’’ tiādikā nissayappaṇāmanā .
Tāya paṇāmitena ācariyupajjhāyā khamāpetabbā .
Akhamantesu daṇḍakammaṃ katvā tasmiṃ vihāre mahāthere gahetvāpi sāmantavihāre bhikkhū gahetvāpi khamāpetabbā .
Na khamanti ce , ācariyupajjhāyānaṃ sabhāgānaṃ santike vasitabbaṃ .
Yena kenaci kāraṇena na sakkā hoti tatra ācariyupajjhāyānaṃ sabhāgānaṃ santike vasituṃ , taṃyeva vihāraṃ āgantvā aññassa santike nissayaṃ gahetvā vasitabbaṃ .
Tattha ‘‘ pañcahi , bhikkhave , aṅgehi samannāgataṃ saddhivihārikaṃ
V0.305 appaṇāmento upajjhāyo sātisāro hoti , paṇāmento anatisāro hoti .Upajjhāyamhi nādhimattaṃ pemaṃ hoti , nādhimatto pasādo hoti , nādhimattā hirī hoti , nādhimatto gāravo hoti , nādhimattā bhāvanā hoti .
Imehi kho , bhikkhave , pañcahaṅgehi … pe … hoti ( mahāva .68).
Pañcahi , bhikkhave
M0.361 , aṅgehi samannāgataṃ antevāsikaṃ appaṇāmento ācariyo … pe … hotī ’’ ti ( mahāva .81) vuttattā pana asammāvattante antevāsikasaddhivihārike appaṇāmentā ācariyupajjhāyā dukkaṭaṃ āpajjantīti veditabbaṃ .Bhāvanāti mettābhāvanā .
Upajjhāyasamodhānaṃ pana tassa dassanasavanavasena veditabbaṃ .
233. Alajjin ti –
‘‘ Sañcicca āpattiṃ āpajjati ;
Āpattiṃ parigūhati ;
Agatigamanañca gacchati ;
Ediso vuccati alajjipuggalo ’’ ti .( pari .359)–
Evaṃ vuttalakkhaṇaṃ alajjiṃ .
Nissayaṃ dentenāpi lajjinoyeva dātabbaṃ .
‘‘ Na bhikkhave alajjīnaṃ nissayo dātabbo .
Yo dadeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .120) hi vuttaṃ .
Adiṭṭhapubbassa katipāhaṃ ācāraṃ upaparikkhitvā dātabbaṃ .
Apubban ti ettha sambandhisaddattā pubba-saddena pubbavāso gahito , natthi pubbo assāti apubbaṃ , navanti vuttaṃ hoti .
Cattāri pañca vā parimāṇametesanti viggaho .
Ettha pana parimāṇa-saddasannidhānena saṅkhyeyyavācinopite saṅkhyāmattavācino hontīti catupañcasaṅkhyāparimāṇameva saṅkhyeyyamāha , tasmā viggahapadatthehi bhinno aññapadattho sambhavatīti samāso .
Vā-saddassa yo vikappattho , tattha cāyaṃ samāso , cattāri vā pañca vā , catupañca ahāni , tesaṃ ahānaṃ samāhāro catupañcāhaṃ .
Bhikkhusabhāgatan ti samāno bhāgo lajjitāsaṅkhāto koṭṭhāso yesaṃ , bhikkhūhi sabhāgā , tesaṃ bhāvo bhikkhusabhāgatā , taṃ , pesalabhāvanti attho .
‘‘ Thero lajjī ’’ ti jānantena pana pakatiyā nissayadānaṭṭhānaṃ
M0.362 gatena ca tadaheva gahetabbo , ekadivasampi parihāro natthi .Sace
V0.306 ‘‘ okāse alabhante paccūsasamaye gahessāmī ’’ ti sayati , aruṇaṃ uggatampi na jānāti , anāpatti .Laddhaparihārenāpi vasituṃ vaṭṭatīti .
234.‘‘ Labbhatī ’’ ti kammani nipphannattā avuttakattāti ‘‘ addhikassā ’’ tiādīsu kattari sāmivacanaṃ ,‘‘ addhikenā ’’ tiādi vuttaṃ hoti .
‘‘ Sallakkhentenā ’’ ti pana sarūpeneva niddiṭṭhaṃ .
Vasitun ti vuttakammaṃ .
Bhāve hi tuṃ-paccayo , vāsoti attho .
Yācitassāti ‘‘ gilānupaṭṭhākassa cā ’’ ti ettha visesanaṃ .
Sace pana ‘‘ yācāhi man ’’ ti vuccamānopi gilāno mānena na yācati , gantabbaṃ .
Araññe vā sallakkhentena phāsukan ti yattha vasantassa paṭiladdhataruṇasamathavipassanāvisesabhāgitāvasena phāsu hoti , tasmiṃ araññe tādisaṃ phāsuvihāraṃ sallakkhentena āraññakena .
Dāyake asanteti padacchedo .
Tāvāti avadhimhi , addhikādīhi yāva nissayadāyako labbhati , tāva , āraññakena pana ‘‘ paṭirūpe nissayadāyake sati nissāya vasissāmī ’’ ti ābhogaṃ katvā yāva āsāḷhipuṇṇamā , tāvāti attho .
‘‘ Sace pana āsāḷhimāse ācariyo nāgacchati , yattha nissayo labbhati , tattha gantabbaṃ ( mahāva . aṭṭha .121).
Antovasse pana nibaddhavāsaṃ vasitabbaṃ , nissayo ca gahetabbo ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .121) hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Amhākaṃ pana keci antevāsikattherā ‘‘ na bhikkhave vassaṃ na upagantabbaṃ .
Yo na upagaccheyya , āpatti dukkaṭassā ’ ti ( mahāva .186) ca ‘ na bhikkhave tadahu vassūpanāyikāya vassaṃ anupagantukāmena sañcicca āvāso atikkamitabbo .
Yo atikkameyya , āpatti dukkaṭassā ’ ti ( mahāva .186) pāḷivacanato kenaci kāraṇena
M0.363 nissayaṃ alabhamānenapi na sakkā antovasse vassaṃ anupagantuṃ .‘ Antovasse panā ’ tiādīsu pana ca-saddo anvācayattho , tasmā tenāpi vassaṃ upagantabbamevā ’’ ti vadiṃsu .
Mayaṃ panettha evamavocumha ‘‘ bhagavatā anupagamane dukkaṭaṃ anantarāyikasseva vuttaṃ , teneva ‘ kenaci antarāyena purimikaṃ anupagatena pacchimikā upagantabbā ’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .185) vuttaṃ .
Antarāyo ca nāma antarā vemajjhe etīti antarāyo , yo koci bādhakappaccayatāya adhippeto vuccati ‘ na labhanti patirūpaṃ upaṭṭhākaṃ , eseva antarāyoti pakkamitabban ’ tiādīsu ( mahāva .201) viya , tasmā bādhakappaccayatā adhippetā
V0.307 .Nissayālābhopi antarāyotveva viññāyati .
Sakkā hi vattuṃ ‘ antarāyo vassūpagamo sannissayattā taruṇasamathavipassanālābhīnaṃ katokāso viyā ’ ti .
Taruṇasamathavipassanālābhīnampi hi katokāsepi ‘ sace pana āsāḷhimāse ācariyo nāgacchati , yattha nissayo labbhati , tattha gantabban ’ ti daḷhaṃ katvā aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .121) vuttaṃ .
Amhākaṃ garūhi ca sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.121)‘ ācariyaṃ āgamentasseva ce vassūpanāyikadivaso hoti , hotu , gantabbaṃ tattha , yattha nissayadāyakaṃ labhatī ’ ti vassūpanāyikadivasepi nissayatthāya gamanameva vuttaṃ .
Atha ca pana mahākāruṇikopi bhagavā ‘ anujānāmi , bhikkhave , gilānupaṭṭhākena bhikkhunā nissayaṃ alabhamānena yāciyamānena anissitakena vatthun ’ ti ( mahāva .121) gilānavisayepi nissayaṃ garukaṃ katvā paṭṭhapesi .
Yaṃ pana anissayaṃ , taṃ anantarāyaṃ nissayamuttakassa vassūpagamanaṃ viya .
Apica nāvāya gacchantassa pana vassāne āgatepi nissayaṃ alabhantassa anāpattīti nāvāya
M0.364 gacchatoyeva āveṇikā anāpattikatā vuttā .Tasmā nissayālābho bādhakappaccayo vassūpagamanassa , na vassūpagamanaṃ nissayassāti antarāyoyeva nissayālābho .
Tatoyeva ṭīkāyaṃ ‘ antovasse pana anissitena vatthuṃ na vaṭṭatī ’ ti vuttaṃ .
Tasmāyeva ca ‘ antovasse panā ’ tiādīsu nissayadāyake sati nibaddhavāsaṃ vasitabbañca nissayo gahetabbo ca hotīti gamanakiriyāya khīyamānatāvasena ca-saddo samuccayo gahetabbo ’’ ti .
Nissayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .