41. Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā
335. Sadvārabandhane sodukkhalakapāsake ṭhāne divā sayantena parivattakaṃ dvāraṃ bandheyyāti sambandho .
Dvārañca dvārabandhanañca dvārabandhanāni majjhepadalopavasena , bandhana-saddeneva vā dvārabāhā vuccanti , saha dvārabandhanehīti sadvārabandhanaṃ , ṭhānaṃ .
Heṭṭhā udukkhalakañca upari pāsako ca , saha udukkhalapāsakehīti samāso .
Tādise ṭhāne pākārādiparikkhepena bhavitabbanti parikkhitteti viññāyati .
So ca uccato sahaseyyappahonake vuttanayoti vadanti
M0.394 .Sayantenāti pāde bhūmito mocetvā nipajjantena .
Parivattakan ti saṃvaraṇavivaraṇavasena ito cito ca parivattanayoggaṃ .
Dvāran ti antamaso dussasāṇidvārampi .
Bandheyyāti sabbantimena vidhinā yāvatā sīsaṃ na pavisati , tāvatāpi bandheyya , saṃvareyyāti vuttaṃ hoti .
336. Ābhogo cāpīti ‘‘ esa jaggissatī ’’ ti ābhogo cāpi .
Ca -saddena ‘‘ dvāraṃ jaggāhī ’’ ti vacanampi samuccinoti .
Savase taṃ ākāraṃ vināti sassa attano vase āyatte ṭhāne , yattha pana bahūnaṃ sañcaraṇattā dvāraṃ saṃvutampi saṃvutaṭṭhāne na tiṭṭhati , dvāraṃ alabhantā pākāraṃ abhiruhitvāpi vicaranti , tādise pariveṇe saṃvaraṇakiccaṃ natthi .
Atha vā sassa vaso āyatto , na yakkhādīnaṃ tehi gahitakattassa , bandhitvā nipajjāpitattassa ca abhāvenāti
V0.331 savaso .Tasmiṃ sati pubbe vuttadvāraṃ saṃvaraṇaābhogakaraṇavacanasaṅkhātaṃ ākāranti attho .
337. Ratanānīti muttādīni dasavidhāni .
Tattha pana jātiphalikaṃ upādāya sabbopi maṇi veḷuriyopi lohitaṅko masāragallo ca dhotāpi adhotaviddhāpi anāmāsā , kācamaṇi ca pānīyasaṅkho dhoto adhotopi āmāsā , silā dhotaviddhā suvaṇṇena saddhiṃ pacitā muggavaṇṇā ca anāmāsā .
Cetiyagharagopakānaṃ suvaṇṇacetiye kacavarameva harituṃ vaṭṭati .
Ārakūṭalohampi jātarūpagatikameva .
Itthirūpānīti antamaso piṭṭhamayaitthirūpānipi .
Dhaññan ti antamaso tatthajātakampi magge pasāritampi sattavidhaṃ dhaññaṃ .
Kīḷāvasena aparaṇṇāni tālaphalādīnipi anāmāsāni , pasāritampi na maddantena gantabbaṃ , asati magge maggaṃ adhiṭṭhāya gantabbaṃ .
Itthipasādhanan ti antamaso piḷandhanatthāya ṭhapitaṃ nivāsanatālapaṇṇamuddikampi .
338. Sitthatelodatelehīti
M0.395 madhusitthakaniyyāsādīsu yena kenaci telamissakasilesena ca udakamissakatelena ca .Phaṇahatthaphaṇehīti phaṇamiva phaṇaṃ , aṅgulīhi phaṇakiccakaraṇena hatthoyeva phaṇaṃ hatthaphaṇaṃ , dantamayādi yaṃ kiñci phaṇañceva hatthaphaṇañcāti dvando .
Osaṇṭheyyāti olikhitvā sannisīdāpeyya .
339. Ekapāvuraṇā vā ekattharaṇā vā na tuvaṭṭayuṃ , ekamañce na tuvaṭṭayunti yojanā .
Ekaṃ pāvuraṇaṃ ekaṃ attharaṇaṃ etesanti viggaho .
Na tuvaṭṭayun ti na nipajjeyyuṃ .
Ekasmiṃ bhājane vāpi na bhuñjeyyunti yojetabbaṃ .
340. Manussānaṃ pamāṇaṅgulena aṭṭha aṅgulāni yassa , adhikena sahitaṃ aṭṭhaṅgulanti samāso .
Lasuṇaṃ magadhesu jātaṃ āmalakabhaṇḍikaṃ lasuṇaṃ na khādeyyāti sambandho .
Na akallakoti agilāno .
341. Hīnukkaṭṭhehi jātiādīhi ukkaṭṭhaṃ vā hīnaṃ vā ujuṃ vā aññāpadesena vā davā vade , dubbhāsitanti sambandho .
Jātiādīhīti jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosehi
V0.332 .Ukkaṭṭhan ti jātyādīhiyeva ukkaṭṭhaṃ upasampannaṃ anupasampannaṃ vā .
Davāti keḷihasādhippāyatāya .
Ujuṃ vāti ‘‘ caṇḍālosī ’’ tiādinā nayena .
Aññāpadesena vāti ‘‘ santi idhekacce caṇḍālā ’’ tiādinā nayena .
342. Dīghe nakheti maṃsappamāṇato .
Dīghe keseti dvaṅgulato .
Sacepi na dīghā , dumāsato ekadivasampi atikkāmetuṃ na labhati .
Dīghe nāsalometi nāsato bahi nikkhante .
Vīsatimaṭṭhan ti vīsatiyā nakhānaṃ maṭṭhañca .
Sambādheti ubhosu upakacchakesu , muttakaraṇe ca lomahāraṇañca
M0.396 na labbhāti sambandhanīyaṃ .Na labbhāti ete maṭṭhādayo na labbhantīti attho , nipāto vā labbhāti .
Ābādhappaccayā pana sambādhe lomaṃ saṃharituṃ vaṭṭati .
343. Saṅghuddiṭṭhaṃ vā saṅghikaṃ vā sayanāsanaṃ yathāvuḍḍhaṃ na bādheyyāti yojanā .
Saṅghassa uddiṭṭhaṃ saṅghuddiṭṭhaṃ , saṅghaṃ uddissa katanti adhippāyo .
Yo yo vuḍḍho yathāvuḍḍhaṃ , vuḍḍhappaṭipāṭiyāti attho .
Na bādheyyāti na paṭibāheyya .
Allapādā nāma yehi akkantaṭṭhāne udakaṃ paññāyati .
Sayanāsanan ti mañcapīṭhādi , iminā paribhaṇḍakatā bhūmītipi upalakkhitā .
Sudhotapādakaṃ vāpi saupāhano tathevāti sambandho .
Sudhotapādakan ti dhotapādeheva akkamitabbaṭṭhānaṃ .
Dhotā pādā yassa akkamanassāti kiriyāvisesanasamāso .
Yadi pana tattha nevāsikā adhotapādehipi vaḷañjenti , tatheva vaḷañjetuṃ vaṭṭati .
Tathevāti paribhaṇḍakataṃ bhūmiṃ senāsanaṃ vā nakkameti attho .
344. Saṅghāṭiyāti adhiṭṭhitasaṅghāṭiyā .
Pāde pariggahetvā āsanaṃ pallattho , pallatthaṃ karotīti pallatthātidhātussa pallattheti rūpaṃ .
Vihārepi antaragharepi pallatthikāya na nisīdeyyāti adhippāyo , parikammakataṃ bhittādinti yojanā .
Parikammakatan ti setavaṇṇena vā cittakammena vā kataparikammaṃ .
Ādi -saddo dvāravātapānādiṃ saṅgaṇhāti .
Na apassayeti cīvarādinā appaṭicchādetvā apassayanaṃ na kareyya .
No na ācameti neva na ācame , ācameyyāti attho .
Dve paṭisedhā pakatiyatthaṃ gamentīti .
Santeti iminā udake asante anāpattīti dīpeti .
345. Akappiyasamādāneti bhikkhūnaṃ sāmaṇerānaṃ akappiye samādāne .
Davāti nipāto
V0.333 , kīḷādhippāyenāti attho .Silāpavijjhaneti antamaso hatthayantenapi sakkharikāyapi
M0.397 khipane .Sabhāgāya desanāya āvikamme ca dukkaṭanti yojetabbaṃ .
Sabhāgāyāti vatthuvasena samāno bhāgo etissā āpattiyāti viggaho .
Ca -saddo tādisiyā paṭiggahaṇamattaṃ samuccinoti .
346. Paṭissavo nāma ‘‘ ubhopi mayaṃ idha vassaṃ vasissāma , ekato uddisāpemā ’’ tiādipaṭijānanaṃ , tassa visaṃvādo pacchā akaraṇaṃ paṭissavavisaṃvādo , tasmiṃ , nimittatthe bhummaṃ .
Suddhacittassāti kathanasamaye ‘‘ karissāmī ’’ ti evaṃ pavattacittassa .
Itarassāti aññassa asuddhacittassa .
347. Kicceti sukkhakaṭṭhādiggahaṇakicce sati eva porisaṃ purisappamāṇaṃ abhiruheyyāti sambandho .
Āpadāsūti vāḷamigadassanādīsu .
348. Parissāvanaṃ vināti sambandho .
Addhānan ti heṭṭhimantena addhayojanasaṅkhātaṃ addhānaṃ .
Sace na hoti parissāvanaṃ vā dhammakaraṇo vā , saṅghāṭikaṇṇopi adhiṭṭhātabbo .
Yācamānassāti parissāvanaṃ yācantassa .
349. Ābādhappaccayā aññatra sesaṅge ca attaghātane ca dukkaṭanti yojanā .
Sesaṅgeti aṅgajātato kaṇṇanāsādiavasese avayavacchedane .
Attaghātaneti āhārupacchedādinā attano māraṇe .
350. Tūlikāya kayiramānaṃ itthipurisādikaṃ cittañca potthakañca kaṭṭhādīsu kayiramānaṃ cittapotthakāni , tāniyeva rūpānīti samāso .
Jātakādīni pana parehi kārāpetuṃ labbhanti .
Mālākammādīni sayampi kātuṃ labbhanti .
Ārāmāraññagehesu bhuñjantaṃ na uṭṭhāpeyyāti yojetabbaṃ .
Vihārasaṅkhāto
M0.398 ārāmo ca araññañca antaragharasaṅkhātaṃ gehañcāti dvando .‘‘ Ārāma … pe … gehesū ’’ ti vattabbe e-kārassa a-kārakaraṇena gāthābandhavasena vuttaṃ .
Okāse kate pana ‘‘ pavisathā ’’ ti vutte ca pavisitabbaṃ upanisīditabbañca .
351. Pumayuttāni
V0.334 yānāni ca sivikañca hatthavaṭṭakañca pāṭaṅkiñca abhiruhituṃ gilānassa kappateti sambandho .Pumayuttānīti assagavādipurisayuttāni , na dhenuyuttāni , sārathi pana itthī vā hotu puriso vā , vaṭṭati .
Hatthavaṭṭakepi eseva nayo , yānānīti rathasakaṭādīni , sivikan ti pīṭhakasivikaṃ , pīṭhakayānanti attho .
Pāṭaṅkīti andolikā .
Gilānassāti ettha gilāno nāma na appakenapi sīsābādhādimattena veditabbo , yo pana na sakkoti vinā yānena gantuṃ , evarūpo veditabbo .
Tathā hi yānaṃ anujānantena bhagavatā kosalesu janapadesu bhagavantaṃ dassanāya sāvatthiṃ gacchantaṃ aññataraṃ gilānaṃ bhikkhuṃ gantumasakkuṇeyyatāya aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā manussehi taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘ ehi , bhante , gamissāmā ’’ ti vutte ‘‘ nāhaṃ , āvuso , gamissāmi , gilānomhī ’’ ti vuttavatthusmiṃ ( mahāva .253) anuññātaṃ , tathā vadanto ca so bhikkhu gamanupacchedasādhakameva gelaññaṃ sandhāyāhāti viññāyati adhippetatthanipphattiyā upacchinnattā , apica yānena ekaparicchedāya upāhanāya paricchedaṃ ṭhapentena aṭṭhakathācariyena ‘‘ gilānena bhikkhunā saupāhanenāti ettha gilāno nāma yo na sakkoti anupāhanena gāmaṃ pavisitun ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .256) vuttaṃ , tasmā yathāvuttagilānova gilānoti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
352. Davaṃ
M0.399 karaṇeti keḷiyā karaṇe .Aññassāti antamaso dussīlassāpi .
Upalāḷaneti ‘‘ pattaṃ dassāmi , cīvaraṃ dassāmī ’’ tiādinā .
353. Vivaritvā na dassayeti sambandhanīyaṃ .
Tā bhikkhuniyo .
354. Ovādan ti bhikkhunīhi terasiyaṃ vā cātuddasiyaṃ vā āgantvā uposathaṃ pucchitvā ‘‘ cātuddaso ’’ tiādinā bhikkhunā ācikkhite puna tāhi uposathadivase samāgantvā ovādūpasaṅkamanayācanaṃ , taṃ pātimokkhuddesakassa ārocetvā tena katasanniṭṭhānaṃ gahetvā pāṭipade paccāharitabbanti ajānanakaṃ bāla ñca tathā kātuṃ asamatthaṃ gilāna ñca pāṭipade gantukāmaṃ gamiya ñca vajjetvā aññassa gahaṇapaccāharaṇāni akātuṃ na vaṭṭati .
Tena vuttaṃ ‘‘ na gaṇhato ’’ tiādi .
355. Lokāyatan ti
V0.335 niratthakakāraṇappaṭisaṃyuttaṃ titthiyasatthaṃ .Tiracchānavijjā ca imināva upalakkhitā .
Na vāceyyāti paresaṃ na vāceyya .
Imināva attano pariyāpuṇanampi paṭikkhittaṃ lokāyatatiracchānavijjāti ca rāgadosamohavaḍḍhāni buddhādigarahitā saggamokkhānaṃ tiro tiriyato añcitā gatā pavattā kabbanāṭakādikā sabbāpi vijjā anulomavasena vā vinayapariyāyaṃ patvā garuke ṭhātabbanti vinayayuttitopi saṅgahitāti veditabbā .
Evañca no garūnamupadeso .
Peḷāyapīti yattha pātiṃ ṭhapetvā sukhino bhuñjanti , tambalohena rajatena vā katāya tāya āsittakūpadhānasaṅkhātāya peḷāya ṭhapetvā .
356. Pārutañca nivāsanañca , gihīnaṃ hatthisoṇḍādivasena pārutanivāsanaṃ yassa pārupanassa nivāsanassāti kiriyāvisesanasamāso
M0.400 .Gihipārutanivāsanaṃ na pārupe na nivāseyyāti sambandho .
Saṃvelliyaṃ na nivāseyyāti mallakammakarādayo viya kacchaṃ katvā na nivāseyya .
Evaṃ nivāsetuṃ gilānassāpi maggappaṭipannassāpi na vaṭṭati .
Yampi maggaṃ gacchantā ekaṃ vā dve vā koṇe ukkhipitvā antaravāsakassa upari lagganti , na vaṭṭati .
Evaṃ apārupitvā anivāsetvā ca nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetabbañca , tathā apārupitvā anivāsetvā ca ārāme vā antaraghare vā anādarena yaṃ kiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ .
Dāyan ti vanaṃ .
Nālimpayeyyāti ‘‘ sabbūpakārāni vinassantū ’’ ti vā khiḍḍādhippāyena vā nālimpayeyya .
357. Vaḍḍhiṃ no payojaye aññātakappavārite no yāceti yojanā .
Aññassāti sahadhammikassāpi .
Katipāhaṃ bhutvā vāti yojanīyaṃ .
Punoti nipāto .
358. Daṇḍinaṃ ñatvā vā añatvā vā uddissa rakkhaṃ yācane daṇḍite daṇḍo assa gīvāti yojanā .
Daṇḍaṃ gaṇhatīti paccayantassa daṇḍinaṃ daṇḍaggahaṇanti attho .
Uddissāti ‘‘ amhākaṃ vihāre asukena ca asukena ca idaṃ nāma katan ’’ ti ,‘‘ karissan ’’ ti vā evaṃ atītaṃ vā anāgataṃ vā ārabbha .
Yācaneti vohārikesu yācane sati .
Daṇḍiteti tehi daṇḍe gahite so daṇḍo assa yācakassa bhikkhuno gīvā , iṇaṃ hotīti attho .
Vohārikehi pana ‘‘ kenā ’’ ti vutte ‘‘ asukenāti vattuṃ amhākaṃ na vaṭṭati , tumheyeva jānissatha , kevalañhi mayaṃ rakkhaṃ yācāma , taṃ no detha , avahaṭabhaṇḍañca maṃ āharāpethā ’’ ti vattabbaṃ
V0.336 .Evaṃ anodissa ācikkhaṇā hoti , sā vaṭṭati .
Pārājikādikāti pārājikathullaccayadukkaṭāni .
359.
‘‘ Harantesu
M0.401 parikkhāraṃ ,Coro coroti bhāsite ;
Anatthāyesaṃ gaṇhante ’’ ti .
–
Pāṭhehi bhavitabbaṃ .
Evañhi sati ‘‘ harantesū ’’ ti bahuvacanena saha ghaṭate .
Parikkhāraṃ harantesu esaṃ anatthāya ‘‘ coro coro ’’ ti bhāsite daṇḍaṃ gaṇhante tattakaṃ assa gīvāti yojetabbaṃ .
Harantesūti coresu gahetvā gacchantesu .
Esan ti corānaṃ .
Gaṇhanteti vohārikajane gaṇhante .
Yattakaṃ gahitaṃ , tattakaṃ assa bhikkhuno gīvā , bhaṇḍadeyyaṃ hotīti attho .
360. Pākārakuṭṭānaṃ bahi vaḷañje vāpi vīhādināḷikerādiropime harite vāpi vighāsuccārasaṅkāramuttaṃ nāvalokiya chaḍḍeyya , dukkaṭanti sambandho .
Vaḷañje nāvalokiyāti ca iminā oloketvā vā avaḷañje vā vighāsādīni chaḍḍentassa anāpattīti dīpeti .
Vīhi ādi yesaṃ sāliādīnaṃ te vīhādayo , nāḷikero ādi yesaṃ ambapanasādīnaṃ te nāḷikerādayo , vīhādayo ca nāḷikerādayo cāti dvando , tesaṃ ropo , tena nibbattaṃ vīhādi … pe … ropimaṃ .
Hariteti haritaṭṭhāne .
Vighāso nāma ucchiṭṭhodakacalakādi .
361. Dhammayuttampi naccañca gītañca vāditañca yojāpetuñca payojetuñca payuttāni passituñca ‘‘ upahāraṃ karomā ’’ ti vutte sampaṭicchituṃ vā na labbhanti sambandho .
Dhammayuttampīti ratanattayaguṇūpasaṃhitatāya antamaso dhammena puññena saṃyuttampi .
Naccan ti antamaso morasukamakkaṭādīnaṃ naccampi .
Gītan ti antamaso gītassa pubbabhāge kayiramānaṃ dantagītampi .
Vāditan ti antamaso udakabherivāditampi .
Yojāpetun ti aññehi kārāpetuṃ .
Payojetun ti attanā kātuṃ .
Āyatakena
M0.402 gītassarena dhammampi bhāsituṃ na vaṭṭati .Payuttānīti parehi yehi kehici katāni .
Passitun ti iminā anolocanadassanampi gahitanti sotuntipi attho viññāyati .
Antarārāme ṭhitassa passato anāpatti .
Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ parivattetvā passatopi āpattiyeva .
Yena kenaci karaṇīyena gataṭṭhāne passati , suṇāti vā , anāpatti .
Sampaṭicchitun ti
V0.337 ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchituṃ .‘‘ Upahārakaraṇaṃ nāma sundaran ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
Vā -saddo samuccaye .
362.‘‘ Kīḷatthaṃ kataṃ rājāgāran ’’ tiādinā sambandhitabbaṃ .
Cittena vicittakaṃ āgāraṃ cittāgārakaṃ .
363. Āsanena nave na paṭibāheyyāti yojanā .
Āsanenāti āsanato .
Na paṭibāheyyāti na uṭṭhāpeyya .
Uṇhe cīvaraṃ na nidaheyyāti yojanīyaṃ .
Na nidaheyyāti adhikaṃ na nidaheyya .
Garunāti ācariyupajjhāyena .
Paṇāmitoti ‘‘ mā idha pavisā ’’ tiādinā nikkaḍḍhito .
364. Sattahi āpattīhi ca bhikkhuṃ vāpi aññeneva ca upāsakaṃ vāpi parammukhā akkosane dukkaṭanti yojetabbaṃ .
Āpattīhi cāti ca -saddo avadhāraṇe .
Aññeneva cāti ettha eva cāti nipātasamudāyo , eko eva vā avadhāraṇe , vuttato aññeneva ‘‘ asaddho ’’ tiādināti attho .
Parammukhāti nipāto , tassa asammukheti attho .
Sammukhā vadantassa pācittiyaṃ .
Pāpagarahaṇavasena pana vadato anāpatti .
365. Saddhādeyyaṃ saddhāya dātabbaṃ cīvarañca ca-saddena avasesampi vinipātetuṃ nāsetuṃ na labbhaṃ , pitūnaṃ labbhanti sambandho .
Ñātīnampīti pi -saddo sambhāvane .
366. Aññatra
M0.403 vassaṃvuttho aññato bhāgaṃ gaṇheyya , dukkaṭanti sambandho .Aññatrāti aññasmiṃ vihāre .
Aññatoti aññavihārato .
Paṭideyyāti gahitaṭṭhāne dadeyya .
Gahite tasmiṃ vatthusmiṃ naṭṭhe vā jiṇṇe vā tassa gīvāho tīti sambandho .
Codito no dadeyya , tesaṃ dhuranikkhepato bhaṇḍagghakāriyo hotīti yojanā .
Coditoti vatthusāmikehi ‘‘ dehī ’’ ti vutto .
Tesan ti tasmiṃ vihāre lābhīnaṃ bhikkhūnaṃ .
367. Santaruttaro vā kallo saupāhano vā gāmaṃ na paviseyya , cāmarīmakasabījaniṃ na dhāreyyāti yojanīyaṃ .
Antarañca uttarañca , saha antaruttarena santaruttaro .
Aggaḷagutte vihāre
V0.338 saṅghāṭiṃ nikkhipitvā gantuṃ vaṭṭati .Āraññakena pana bhaṇḍukkhalikāya pakkhipitvā pāsāṇarukkhasusirādīsu paṭicchannesu ṭhapetvā gantabbaṃ .
Antaruttarānaṃ nikkhepe ayameva nayo .
Kalloti agilāno .
Makasānaṃ bījanī makasabījanī , camarīnaṃ vāḷehi katā makasabījanīti samāso .
368. Ārāmato bahīti sambandhanīyaṃ .
Ārāmatoti ārāmūpacārato .
Na dhāreyyāti agilāno na dhāreyya .
Yassa pana kāyadāho vā pittakopo vā hoti , cakkhu vā dubbalaṃ , añño vā koci ābādho vinā chattena uppajjati , tassa gāme vā araññe vā chattaṃ vaṭṭati .
Guttiyā labbhatīti vasse cīvaraguttatthaṃ , vāḷamigacorabhayesu attaguttatthampi labbhatīti attho .
Ekapaṇṇachattaṃ pana sabbattheva vaṭṭati .
369. Ubhatokājaṃ na gāheyyāti sambandho .
Ubhato daṇḍassa ubhayakoṭiyaṃ bhārabandhakājaṃ ubhatokājaṃ , alopatappuriso .
Ekantarikakājakan ti antarameva
M0.404 antarikaṃ , ekañca antarikañcāti dvando , ekantarike bhārabandhakājanti tappuriso ekatokājakaṃ , antarikakājakanti vuttaṃ hoti .Hatthe olambo assa bhārassāti samāso .
370. Anokāsakatan ti ‘‘ karotu me āyasmā okāsaṃ , ahaṃ taṃ vattukāmo ’’ ti evaṃ codakena okāse kārāpite natthi okāso kato anena cuditakenāti bahubbīhi .
Codeyyāti cāvanaakkosakammavuṭṭhānādhippāyena codeyya .
Uposathappavāraṇaṭṭhapanaanuvijjadhammakathādhippāyesu okāsakammaṃ natthi .
Suddhassāti anāpattikatāya suddhassa .
Avatthusmin ti akāraṇe .
Tathāti dukkaṭaṃ atidisati .
Karontenāpi ‘‘ bhūtameva nu kho āpattiṃ vadati , abhūtan ’’ ti evaṃ upaparikkhitvā kātabbā .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , puggalaṃ tulayitvā okāsaṃ kātun ’’ ti ( mahāva .153) hi vuttaṃ .
371. Sattānaṃ pakataṅgulena aṭṭhaṅgulādhikaṃ mañcappaṭipādaṃ vā uccapādakaṃ mañcaṃ vā na dhārayeti yojanā .
Pakatiyā aṅgulaṃ pakataṅgulaṃ .
Tañca vaḍḍhakiaṅgulaṃ veditabbaṃ .
Aṭṭha ca tāni aṅgulāni ca , tehi tamadhikaṃ yassāti samāso .
Mañcānaṃ paṭipādo , yattha mañcapāde nikkhipanti .
Aṭṭhaṅgulato uccā pādā yassāti bahubbīhi .
372. Mūgabbatādin ti
V0.339 mūgānamiva tuṇhībhāvasaṅkhātaṃ vataṃ ādi yassa govatādino titthiyavatassāti samāso .Khurameva bhaṇḍaṃ khurabhaṇḍaṃ .
Pubbe nhāpito nhāpitapubbako , visesanassa paranipāto .
373. Hatthakamman ti hatthena kātabbaṃ vaḍḍhakiādīnaṃ kammaṃ .
Anussaraṇaṃ ‘‘ kappiyattaṃ me yena yācitaṃ , amhehi imassa
M0.405 dātabban ’’ ti evaṃ cittappavattianusāro , tassā yācanāya anusāro tadanusāro , tato laddhaṃ yaṃ kiñci gahetunti yojanā .Kammato niggato nikkammo , vighāsādādi .
Taṃ ayācitvāpi kāretunti sambandho .
Āharāpetun ti araññato ānetuṃ .
Aparasantakan ti dārutiṇapalālādikaṃ aparapariggahitaṃ .
374. Gihīnaṃ yattakaṃ deti , gopake dente gahetuṃ labbhaṃ , saṅghacetiyasantake yathāparicchedaṃ gahetuṃ labbhanti yojanā .
Detīti gopako bhikkhūnaṃ deti .
Gahetun ti tattakaṃ gahetuṃ .
Saṅghacetiyasantaketi vetanagopakehi dīyamāne saṅghassa cetiyassa ca santake .
Yathāparicchedan ti yaṃ tesaṃ saṅghena anuññātaṃ hoti ‘‘ divase divase ettakaṃ nāma khādathā ’’ ti , taṃ paricchedaṃ anatikkamma .
Saṅghike ca cetiyasantake ca keṇiyā gahetvā ārakkhantasseva hi dāne paricchedo natthi .
375.‘‘ Kāyavācāhi dvīhi āpattiṃ āpajjeyyā ’’ ti yebhuyyavasena vuttaṃ , methunadhamme parūpakkame sati sādiyantassa akiriyasamuṭṭhānabhāvasambhavato .
Chahi vāti āpattuppattikāraṇasaṅkhātehi chahi samuṭṭhānehi vā āpattiṃ āpajjeyyāti sambandho .
Sabbāpattīnañhi kāyo vācā kāyavācā kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācittanti cha samuṭṭhānāni .
Tattha purimāni tīṇi acittakāni , pacchimāni sacittakāni .
Tidhā ekasamuṭṭhānā , pañcadhā dvisamuṭṭhitā ;
Dvidhā ticaturo ṭhānā , ekadhā chasamuṭṭhitā .
Tattha catutthena pañcamena chaṭṭhena ca samuṭṭhānato ekasamuṭṭhānā tidhā .
Paṭhamacatutthehi ca dutiyapañcamehi ca tatiyachaṭṭhehi ca catutthachaṭṭhehi ca pañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānato
M0.406 dvisamuṭṭhitā pañcadhāV0.340 .Paṭhamehi ca tīhi pacchimehi ca tīhi samuṭṭhānato tisamuṭṭhānā dvidhā .
Paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi ca dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānato catusamuṭṭhānā dvidhā .
Chahipi samuṭṭhito chasamuṭṭhānā ekadhā .
Alajji … pe … saññitāya cāti imehi chahi vā āpattiṃ āpajjeyyāti sambandho .
Yo sañcicca āpattiṃ āpajjati , āpattiṃ parigūhati , agatigamanañca gacchati , ediso vuccati alajjī puggalo .
Alajjī ca aññāṇo ca kukkuccapakato ca kukkuccena abhibhūtoti dvando .
Bhāve ttappaccayo .
Tattha yo akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti , ayaṃ alajjitā āpajjati .
Mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti , kattabbaṃ virādheti , ayaṃ aññāṇattā āpajjati .
Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ apucchitvā madditvā vītikkamati , ayaṃ kukkuccapakatattā āpajjati .
Satiyā plavo sammoho satiplavo , sahaseyyaticīvaravippavāsādīni satiplavā āpajjati .
Kappañca akappiyañca kappākappiyaṃ , kappākappiye saññā , sā assa atthīti kappā … pe … saññī , tassa bhāvoti tā-paccayo .
Ya-lopena pana ‘‘ saññitā ’’ ti vuttaṃ , karaṇatthe vā paccattavacanaṃ .
Te ca ‘‘ akappiye ’’ tiādīnaṃ yathākkamena yujjanti .
Tattha yo acchamaṃsaṃ ‘‘ sūkaramaṃsan ’’ ti khādati , vikāle kālasaññitāya bhuñjati , ayaṃ akappiye kappiyasaññitāya āpajjati .
Yo pana sūkaramaṃsaṃ ‘‘ acchamaṃsan ’’ ti khādati , kāle vikālasaññāya bhuñjati , ayaṃ kappiye akappiyasaññitāya āpajjati .
376. Alajjiaññāṇatāya kāyavācāhi āpattiṃ chādayeti yojanā .
Liṅgeti liṅgaparivattananimittaṃ .
Liṅge saṅghe
M0.407 ca gaṇe ca ekasmiṃ cāti āpattivuṭṭhiti catudhā hotīti seso . 377. Paccayadvayeti cīvare piṇḍapāte ca .
Parikathobhāsaviññattīti abhilāpamattametaṃ .
Sahacaritassa pana nimittakammassāpi ettheva saṅgaho veditabbo .
Tattha pariyāyena kathanaṃ parikathā .
Ujukameva avatvā yathā adhippāyo vibhūto hoti , evaṃ obhāsanaṃ obhāso .
Paccaye uddissa yathā adhippāyo ñāyati , evaṃ viññāpanaṃ viññatti .
Nimittakaraṇaṃ nimittakammaṃ .
Tatiyeti senāsane .
Seseti gilānapaccaye .
378. Pañcannaṃ
V0.341 sahadhammikānaṃ accaye dānaṃ na rūhatīti sambandho .Accaye dānan ti ‘‘ mamaccayena mayhaṃ santakaṃ upajjhāyassa hotū ’’ tiādinā evaṃ attano apagame dānaṃ .
Tan ti accayena dinnaṃ cīvarādikaṃ saṅghasseva ca hoti , na bhikkhunoti adhippāyo .
Gihīnaṃ panāti gihīnaṃ accaye dānaṃ pana .
Idamettha dānaggahaṇalakkhaṇaṃ –
‘‘ idaṃ tuyhaṃ dammī ’’ tiādinā sammukhā vā ‘‘ itthannāmassa demī ’’ tiādinā parammukhāpi dinnaṃyeva hoti .
‘‘ Tuyhaṃ gaṇhāhī ’’ ti vutte ‘‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti vadati , sudinnaṃ suggahitañca .
‘‘ Tava santakaṃ karohi , tava santakaṃ hotu , tava santakaṃ kārāpehī ’’ ti vutte ‘‘ mama santakaṃ karomi , mama santakaṃ hotu , mama santakaṃ karissāmī ’’ ti vadati .
Duddinnaṃ duggahitañca .
Sace pana ‘‘ tava santakaṃ karohī ’’ ti vutte ‘‘ sādhu , bhante , mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti gaṇhāti , suggahitanti .
379. Bhikkhu vā sāmaṇero vā upassaye bhikkhunīnaṃ vihāre kālaṃ kayirātha yadi kālaṅkareyya , tattha tasmiṃ ubhinnaṃ santake bhikkhusaṅgho eva dāyajjo sāmī hotīti
M0.408 seso .Sesepīti avasese bhikkhunisikkhamānasāmaṇerisantakepi .
Ayaṃ nayoti yadi te bhikkhūnaṃ vihāre kālaṃ kareyyuṃ , tesaṃ santake bhikkhunisaṅgho eva dāyajjoti ayameva nayoti attho .
380.‘‘ Imaṃ netvā asukassa dehī ’’ ti dinnaṃ yāva parassa hatthaṃ na pāpuṇāti , tāva purimasseva , yo pahiṇati , tassevāti attho .
Dammīti ‘‘ itthannāmassa demī ’’ ti dinnaṃ pana pacchimasseva , yassa pahiṇati , tasseva santakanti attho .
Imaṃ vidhiṃ ‘‘ vuttanayena ime sāmino hontī ’’ ti etaṃ pakāraṃ ñatvā vissāsaggāhaṃ vā gaṇhe , matakacīvaraṃ vā adhiṭṭheti yojanā .
Vissāsagāhan ti sāmīsu jīvantesu vissāsena gāhaṃ gahetvā .
Matakacīvaraṃ adhiṭṭheti tesu matesu aññe ce bhikkhū na santi ,‘‘ mayhaṃ taṃ pāpuṇātī ’’ ti matakacīvaraṃ adhiṭṭheyya .
Aññesaṃ adatvā dūre ṭhapitamatakaparikkhārā pana tattha tattha saṅghasseva honti .
Bhikkhumhi kālakate saṅgho sāmī pattacīvare , apica gilānupaṭṭhākā bahūpakārā , saṅghena ticīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṃ dātabbaṃ .
Yaṃ tattha lahubhaṇḍaṃ lahuparikkhāraṃ , taṃ sammukhībhūtena saṅghena bhājetabbaṃ .
Yaṃ tattha garubhaṇḍaṃ garuparikkhāraṃ , taṃ āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa avissajjiyaṃ avebhaṅgiyaṃ .
Gilānupaṭṭhāko nāma gihī vā hotu pabbajito vā , antamaso mātugāmopi , sabbe bhāgaṃ labhanti .
Bahū ce sabbe samaggā hutvā upaṭṭhahanti , sabbesaṃ samabhāgo dātabbo .
Yo panettha visesena upaṭṭhahati , tassa viseso kātabbo .
381.‘‘ Lohabhaṇḍe
V0.342 paharaṇiṃ ṭhapetvā sabbaṃ kappatī ’’ tiādinā yojetabbaṃ .Paharaṇin ti āvudhaṃ .
Pādukā ca saṅkamanīyo pallaṅko cāti dvando .
Mattikāmaye katakaṃ
M0.409 kumbhakārikañca ṭhapetvā sabbaṃ kappatīti yojanīyaṃ , dhaniyasseva sabbamattikāmayakuṭi kumbhakārikāti .Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .