12. Pācittiyaniddesavaṇṇanā
121. Musā
V0.269 … pe … haraṇeti nimittatthe bhummavacanaṃ , tassa ‘‘ pācitti vuttā ’’ ti iminā sambandho .Evaṃ sabbattha .
Musāvādeti nipātena saddhiṃ tappuriso .
Pubbepi jānitvā vacanakkhaṇepi jānantassa musābhaṇananimittanti attho .
Bhaṇana ñca nāma idha abhūtassa vā bhūtataṃ , bhūtassa vā abhūtataṃ katvā kāyena vā vācāya vā viññāpanappayogo .
Pārājikasaṅghādisesācāravipattiyo amūlikāya codentassa yathākkamaṃ saṅghādisesapācittiyadukkaṭāni .
Anupadhāretvā sahasā bhaṇantassa ,‘‘ aññaṃ bhaṇissāmī ’’ ti aññaṃ bhaṇantassa yassa bhaṇati , so na suṇāti , tassa ca anāpatti .
Omasati amanāpatāya kaṇṇesu vijjhati viya etena , omasati vāti omaso , so cāyaṃ vādoca , tasmiṃ .
Dīgho pana gāthābandhavasena .
Evaṃ sabbattha .
Hīnukkaṭṭhesu ca jātināmagottavayakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosasaṅkhātesu dasasu bhūtena vā abhūtena vā ‘‘ khattiyosi , caṇḍālosī ’’ tiādinā kāyena vā vācāya vā anaññāpadesena bhikkhuno khuṃsetukāmatāya akkosavacaneti attho .
‘‘ Santi idhekacce caṇḍālā ’’ tiādinā aññāpadesena vā ‘‘ corosi , vikārīsi , mātughātakosī ’’ tiādīhi pāḷimuttapadehi vā bhikkhussa , yathā vā
M0.316 tathā vā anupasampannaṃ , parammukhā pana sabbampi akkosantassa dukkaṭaṃ .Kevalaṃ davakamyatāya vadato pana sabbattha dubbhāsitaṃ .
Pesuññaharaṇeti pisuṇassa bhāvo pesuññaṃ .
Attano piyakamyatāya vā parassa paresu bhedādhippāyena vā jātiādīhi omasantassa bhikkhuno vacanaṃ sutvā bhikkhussa tassa pesuññassa haraṇe .
Anupasampannassa haraṇe dukkaṭaṃ .
Padaṃ padaṃ padaso , vicchāyaṃ so , koṭṭhāsena koṭṭhāsenāti attho .
Saṅgītittayāruḷho tipiṭakadhammo , anāruḷho ca rājovādādiko dhammo nāma , tena saha padasoti nipātassa tatiyātappuriso .
Padasodhammeti ekakkharādinā koṭṭhāsena koṭṭhāsena anupasampannena saddhiṃ yathāvuttadhammabhaṇaneti attho .
Padasodhammabhaṇanañhi padasodhamma-saddena upacārena vuttaṃ .
Anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaggahaṇe sajjhāyakaraṇe , taṃsantike uddesaggahaṇādike ca tena saddhiṃ ekato yebhuyyena paguṇaṃ ganthaṃ bhaṇantassa osārentassa khalitaṭṭhāne ‘‘ evaṃ bhaṇāhī ’’ ti ekato bhaṇantassapi anāpatti .
Antamaso
V0.270 vatthādinā yena kenaci sabbacchannaṃ chadanaṃ anāhacca diyaḍḍhahatthubbedhenāpi sabbaparicchinnaṃ yebhuyyenachannaṃ yebhuyyenaparicchinnañca senāsanaṃ agāranti adhippetaṃ .Tatraṭṭho pana bhikkhuṃ ṭhapetvā antamaso pārājikavatthubhūto tiracchānagatopi antamaso tadahujātā itthīpi upacārato agāra-saddena vuccati .
Saha agārenāti sāgāro , bhikkhu .
Upacāreneva ca pana anupasampannena , mātugāmena ca saha seyyakappanaṃ sāgārabhāvo nāmāti gahetabbaṃ .
Saṅghasammataṃ senāsanapaññāpakādibhedaṃ upasampannaṃ ayasakāmā hutvā bhikkhūhi yena ca ujjhāpenti avajānāpenti avaññāya olokāpenti , lāmakato
M0.317 vā cintāpenti , taṃ vacanaṃ ujjhāpanakaṃ .Yena khīyanti sabbattha tassa avaṇṇaṃ pakāsenti , taṃ khīyanaṃ .
122. Talan ti hatthatalamadhippetaṃ .
Taggahaṇena pana kāyova talaṃ .
Sattīti kāyappaṭibaddhā satti āvudhaviseso , upalakkhaṇattā pana sabbampi kāyappaṭibaddhaṃ satti .
Talañca satti ca talasatti .
Idha pana kopena bhikkhussa talasattiuggiraṇaṃ talasatti .
Sace pana viraddho pahāraṃ deti , na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭaṃ , paharitukāmatāya pācittiyaṃ , anupasampanne dukkaṭaṃ , mokkhādhippāyassa anāpatti .
Paññattena vadato upasampannassa vā tena vuccamānadhammassa vā anādarakaraṇaṃ anādaro .
Anupasampannassa tena vuccamānassa vā upasampannena , parena vā apaññattena vā vuccamānassa anādare dukkaṭaṃ .
‘‘ Ūnavasso tvaṃ maññe ’’ tiādinā bhikkhuno kukkuccassa uppādanaṃ anupasampannassa dukkaṭaṃ .
Anāpucchā gāmappavesaneti pakativacanena pucchitumanurūpaṃ antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvā ‘‘ vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī ’’ ti anāpucchitvā vikāle gāmappavesane .
Dīgho pana sandhivasena .
Āpadāsu anāpatti .
Paramparabhojaneti paro ca paro ca paramparā ma-kāro sandhivasena , tasmā paramparā uppattavisayaapādānavacanaṃ , parato parato laddhā bhuñjaneti attho .
Ayamettha adhippāyo – pañcahi
V0.271 bhojanehi nāmaṃ gahetvā nimantitassa yena yena paṭhamaṃ nimantito , tassa tassa bhojanato uppaṭipāṭiyā ,‘‘ mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī ’’ ti vā ‘‘ vikappemī ’’ tiM0.318 vā ādinā sammukhā vā parammukhā vā avikappetvā vā aññato aññato pañcabhojanādīni laddhā bhuñjamāneti .Gilānacīvaradānacīvarakārasamaye anāpatti .
123. Seyyaṃ senāsanāni vā anuddharitvā gamaneti sambandho .
Vā -saddo samuccaye .
Tattha ‘‘ bhisi cimilikā uttarattharaṇaṃ bhūmattharaṇaṃ taṭṭikā cammakkhaṇḍo nisīdanaṃ paccattharaṇaṃ tiṇasanthāro paṇṇasanthāro ’’ ti ( pāci .116) vuttāsu dasasu seyyāsu ekampi attano vassaggane gahetvā saṅghike sabbappaṭicchanne gutte senāsane santharitvā vā santharāpetvā vā yathā ṭhapitaṃ upacikādīhi na khajjati , tathā ṭhapanavasena anuddharitvā parikkhittassa ārāmassa parikkhepaṃ , aparikkhittassa upacāraṃ atikkamitvā gamane ca , tathā mañcapīṭhatisikocchasaṅkhātāni senāsanāni vassakāle ajjhokāse santharitvā vā santharāpetvā vā anupasampannena anuddharitvā thāmamajjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkamitvā gamane cāti attho .
Yathāvuttato pana aññattha dukkaṭaṃ .
Itthiyā addhānagamaneti ‘‘ gacchāma bhagini , gacchāma ayyā ’’ ti aññamaññaṃ saṃvidahitvā ‘‘ ajja vā sve vā ’’ tiādinā niyamitakālavisaṅketaṃ akatvāpi dvāravisaṅketaṃ maggavisaṅketaṃ katvāpi itthiyā saddhiṃ addhānamaggagamaneti attho .
Ekekāya nisīdaneti ekena ekāti ekekā , tassā nisajjāyāti attho .
Ekena saha ekissā nisajjaṃ vinā ekāya saha ekassa nisajjaṃ nāma natthīti ekāya saha ekassa nisajjāyaṃ sati nisinnassa bhikkhuno pācittiyanti adhippāyo .
‘‘ Ekāyekanisīdane ’’ ti vā pāṭho .
124. Rūpādīnaṃ
M0.319 upasaṃhārena , bhayānakakathākathanena vā upasampannassa bhiṃsāpane .Anupasampannassa dukkaṭaṃ .
Ākoṭane
V0.272 upasampannassa antamaso uppalapattenāpi pahāradāne .Anupasampannassa antamaso tiracchānagatassapi dukkaṭaṃ .
Mokkhādhippāyassa anāpatti .
Saṅghamajjhe vinayadharena anuyuñjiyamānassa pucchitato aññassa vādo aññena aññaṃ paṭicaraṇaṃ aññavādo .
Tatheva pucchiyamānassa akathetukāmatāya vihesanaṃ tuṇhībhāvo vihesā .
Aññavādakassa vihesakassa ca ñattidutiyakammena aññavādakavihesakakamme kate puna aññavāde vihesāya pācittiyaṃ .
Anāropite pana kamme dukkaṭaṃ .
Kiñci vītikkamaṃ disvā ‘‘ āvuso , idaṃ nāma tayā katan ’’ ti vutte taṃ na kathetukāmo tuṇhībhūto saṅghaṃ vihesetīti vihesako .
Anācāraṃ ācaritvā saṅghamajjhe āpattiyā , vatthunā vā anuyuñjiyamāne taṃ akathetukāmo ‘‘ ko āpanno , kismiṃ āpanno ’’ tiādinā nayena aññehi vacanehi taṃ vacanaṃ paṭicchādento yo aññaṃ vadati , ayaṃ aññavādako nāma .
Duṭṭhullaṃ nāma pārājikasaṅghādisesā , idha pana saṅghādisesova .
Pakāso ca chādo ca pakāsachādo , duṭṭhullassa pakāsachādoti tappuriso .
Abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthāya āpattipariyantaṃ kulapariyantañca katvā vā akatvā vā tikkhattuṃ apaloketvā kātabbaṃ .
Bhikkhusammutiṃ ṭhapetvā anupasampannassa ‘‘ ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno ’’ tiādinā nayena vatthunā saddhiṃ āpattiṃ ghaṭetvā tassa duṭṭhullassa pakāsane ārocane ca , tasseva yena kenaci upāyena ñatvā chādane ca , aduṭṭhullārocane chādane
M0.320 ca , anupasampannassa pana purimapañcamasikkhāpade itarā duṭṭhullepi dukkaṭaṃ .Hāsodaketi ettha hāse udaketi padavibhāgo veditabbo .
Yena kenaci sarīrāvayavena hasādhippāyassa upakacchakādīsu hāse phusane .
Hāsanimittañhi phusanaṃ hāso .
Anupasampanne dukkaṭaṃ .
Udake hāseti uparigopphake udake hasādhippāyassa ummujjananimujjanena kīḷāya .
Kīḷā hi idha hāsoti vutto .
Nāvāya kīḷato , hatthādinā kaṭṭhādinā vā udakaṃ hanato antamaso bhājanagatakañjikādīnipi khipanakīḷāya kīḷato dukkaṭaṃ .
Ahasādhippāyassa anāpatti .
Nicchubhane vihārāti saṅghikavihārato bhikkhuno nikkaḍḍhananikkaḍḍhāpane .
Ettha ca ekappayoge
V0.273 ekā , nānāpayoge dvāragaṇanāya āpattiyo .Puggalikanikkaḍḍhane , tassa parikkhāranikkaḍḍhane , anupasampannassa pana tassa parikkhārassa vā nikkaḍḍhane dukkaṭaṃ .
Na sammāvattantānaṃ antevāsikasaddhivihārikānaṃ vā nikkaḍḍhane , attano vissāsikassa vihārā nikkaḍḍhane , bhaṇḍanakārakassa pana sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhane anāpatti .
Anupakhajja sayaneti ‘‘ vuḍḍho , gilāno , saṅghena dinno ’’ ti jānitvā mañcapīṭhānaṃ vā tassa bhikkhuno pavisantassa vā nikkhamantassa vā upacāraṃ anupakhajja anupavisitvā saṅghike vihāre ‘‘ yassa sambādho bhavissati , so pakkamissatī ’’ ti adhippāyena nisīdananisajjanavasena sayane .
Puggalike dukkaṭaṃ .
Ettha ca pācittīti uddisitvā kānici pasiddhāni dassitāni .
Avuttāni pana tādisāni imināva sāmaññavacanena saṅgahetvā
M0.321 veditabbāni .Kathaṃ ?
Acelakādiaññatitthiyānaṃ yassa kassaci āmisassa sahatthā dāne ca , sappinavanītatelamadhuphāṇitamacchamaṃsakhīradadhisaṅkhātānaṃ paṇītabhojanānaṃ attano atthāya viññāpetvā bhuñjane , rāgapariyuṭṭhitaitthipurisassa yogge kule anupavisitvā nisajjanakappane , pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena nimantito tasmiṃ bhutte vā abhutte vā santaṃ bhikkhuṃ anāpucchitvā purebhattaṃ pacchābhattaṃ vā yasmiṃ kule nimantito , tato gilānacīvaradānakārasamayaṃ ṭhapetvā aññasmiṃ aññakulappavesane , ṭhapetvā ekadivasaṃ aññasmiṃ dine āvasathapiṇḍassa agilānena hutvā bhuñjane , rattiparicchedaṃ vā bhesajjaparicchedaṃ vā katvā pavāritato uttari aññatra puna pavāraṇāya aññatra niccappavāraṇāya viññāpane , aññatra tathārūpapaccayā gāmato nikkhantasenādassanāya gamane , paccayenapi gantvā tirattato uttari senāya vāse , tassa ca vasantassa yuddhaṭṭhānabalagaṇaṭṭhānasenānivesaanīkadassanatthaṃ gamane , piṭṭhādīhi katamajjasaṅkhātasurāya , pupphādīhi kataāsavasaṅkhātamerayassa ca pāne , padīpujjalapattapacanādikāraṇaṃ vinā visibbitukāmatāya agilānassa aggino jālanajālāpane , kappabinduṃ anādāya navacīvaraparibhoge , sāmaṃ cīvaraṃ vikappetvā apaccuddhāya paribhoge , bhikkhusantakapattādino antamaso hasādhippāyenapi apanidhāne apanidhāpane , sañcicca tiracchānagatassa jīvitavoropane , sañcicca yathādhammaṃ nihatādhikaraṇassa punakammāya ukkoṭane , sañcicca theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānagamane , bhikkhūhi sikkhāpadehi vuccamānassa aññaṃ avicāretvā
V0.274 ‘‘ na tattha sikkhissāmī ’’ ti bhaṇane , sikkhāpadavivaṇṇane , imesaṃ ‘‘ sutvā oramissāmī ’’ ti adhippāyaṃ vinā vivādāpannānaṃ upassutiṭṭhāne , dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammāpajjane , saṅghe vinicchaye vattamāne chandaṃ adatvāM0.322 pakkamane , samaggena saṅghena cīvaraṃ datvā pacchā khīyanadhammāpajjane , aññatra ajjhārāmā ajjhāvasathā vā ratanassa vā ratanasammatassa vā uggaṇhanauggahāpane pācittiyanti .Pācittiyaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .