Issues
Select Version
Khuddasikkhā-abhinavaṭīkā
Khuddasikkhā-abhinavaṭīkā

9. Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā

106. Dātuṃ kāmetīti dātukāmo , tassa abhihāro īsakampi oṇamanādinābhiharaṇanti tappuriso , hatthassa pāso hatthapāso .
Ruḷhīvasena tu aḍḍhateyyahattho hatthapāso nāma .
So ca sace bhikkhu nisinno hoti , āsanassa pacchimantato paṭṭhāya , sace ṭhito , paṇhiantato paṭṭhāya , sace nipanno , yena passena nipanno , tassa pārimantato paṭṭhāya dāyakassa nisinnassa ṭhitassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ , tassa orimantena paricchinditvā veditabbo .
Eraṇakkhaman ti thāmamajjhimena purisena eraṇassa ukkhipanassaV0.264 khamaṃ yoggaṃ .
Vatthusaddāpekkhaṃ napuṃsakattaṃ .
Tidhā denteti kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ vasena tīhi pakārehi dāyake dadamāne .
Tattha yena kenaci sarīrāvayavena antamaso pādaṅguliyāpi dīyamānaṃ kāyena dinnaṃ nāma hoti , kaṭacchuādīsu yena kenaci dīyamānaṃ kāyappaṭibaddhena , kāyato pana kāyappaṭibaddhato vā mocetvā hatthapāse ṭhitassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā pātiyamānaṃ nissaggiyena payogena dinnaṃ nāma .
Dvidhā gāhoti kāyakāyappaṭibaddhānaṃ vasena dvīhi pakārehi yehi kehiciM0.309 dīyamānassa gahaṇaṃ .
Evaṃ paṭiggaho pañcaṅgoti yojanā .
Pañcaṅgoti pañca aṅgāni yassāti bahubbīhi .
107. Idāni aneraṇakkhame ca kismiñci kāyappaṭibaddhe ca paṭiggahaṇārohanaṃ dassetuṃ ‘‘ asaṃhāriye ’’ tiādimāha .
Tattha asaṃhāriyeti ānetumasakkuṇeyye phalakapāsāṇādimhi .
Tatthajāteti tesuyeva rukkhādīsu jāte kiṃsukapaduminipaṇṇādike .
Ciñcaādīnaṃ sukhume paṇṇeti sambandho .
Tāni hi sandhāretuṃ na sakkonti .
Tesaṃ pana sākhāsu vaṭṭati .
Ādi -saddena ‘‘ aṅgan ’’ tiādikaṃ saṅgaṇhāti .
Vā -saddo samuccaye .
Asayhabhāreti thāmamajjhimapurisena sahituṃ sandhāretuṃ asakkuṇeyye bhāre .
Sabbesaṃ paṭiggaho ‘‘ na rūhatī ’’ ti iminā sambandho .
108. Idāni paṭiggahaṇavijahanaṃ dasseti ‘‘ sikkhā ’’ tiādinā .
Tattha sikkhāmaraṇaliṅgehīti sikkhāpaccakkhānena ca maraṇena ca liṅgaparivattanena ca .
Anapekkhavisaggatoti natthi apekkho etassāti anapekkho , sova visaggo , tato ca .
Acchedāti corādīhi acchinditvā gahaṇena .
Anupasampannadānāti anupasampannassa dānena .
Ca -saddo sabbattha ānetabbo .
Gāhoti paṭiggahaṇaṃ .
Upasammatīti vijahati .
109-10.
Idāni appaṭiggahitaṃ paribhoge dosaṃ dassetuṃ ‘‘ appaṭiggahitan ’’ tiādimāha .
Tattha sabban ti catukālikapariyāpannaṃ sakalampi .
Idāni appaṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ dassetuṃ ‘‘ suddhan ’’ tiādimāha .
Tattha suddhaṃ nātibahalaṃ udakañca tathā aṅgalaggaṃ avicchinnaṃ danta … pe … gūthakañca loṇa … pe … karīsakañca kappateti sambandho .
Tattha suddhan ti rajareṇūhi aññarasenaM0.310 ca asammissatāya parisuddhaṃ .
Nātibahalan ti yaṃ kasitaṭṭhāne bahalamudakaṃ viya mukhe vā hatthe vā na laggaṃ , taṃ .
Avicchinnan ti aṅgato vicchinditvāV0.265 na gataṃ .
Dantāni ca akkhīni ca kaṇṇañca dantakkhikaṇṇaṃ pāṇyaṅgattā , tassa gūthakanti tappuriso .
Loṇaṃ sarīruṭṭhitaṃ .
Siṅghāṇīti siṅghāṇikā .
Vicchinnaṃ na paṭiggahetabbaṃ .
111. Idāni ‘‘ gūthā ’’ tiādinā kālodissaṃ dasseti .
Tathāvidheti sappadaṭṭhakkhaṇādike tathāvidhe kāle .
Tathā tādiso vidho kālo etassāti bahubbīhi .
Seveyyāti sevanaṃ kareyya , paribhuñjeyyāti vuttaṃ hoti .
Asante kappakāraketi ettha dubbacopi asamatthopi kappiyakārako asantapakkheyeva tiṭṭhatīti veditabbo .
Kālodissattā pana chārikāya asati alladāruṃ rukkhato chinditvā kātuṃ , mattikāya asati bhūmiṃ khaṇitvāpi mattikaṃ gahetuṃ vaṭṭati .
112. Durūpaciṇṇeti duṭṭhuṃ upaciṇṇaṃ āmaṭṭhaṃ durūpaciṇṇaṃ .
Sace bhikkhu appaṭiggahitaṃ sāmisaṃ bhājanaṃ ṭhitaṭṭhānato apanetvā āmasati , pidhānaṃ āmasati , upari ṭhitakacavarādiṃ chaḍḍeti , tatthajātakaphaliniyā sākhāya vā valliyā vā gahetvā vā cāleti , durūpaciṇṇaṃ nāma hoti .
Tasmiṃ dukkaṭanti sambandho .
Phalarukkhaṃ pana apassayituṃ vā tattha kaṇṭakaṃ vā bandhituṃ vaṭṭati .
Araññe patitaambaphalādiṃ ‘‘ sāmaṇerassa dassāmī ’’ ti āharitvā dātuṃ vaṭṭati .
Rajokiṇṇeti rajasā okiṇṇe , tasmiṃ pattādike yaṃ kiñci paṭiggaṇhato vinayadukkaṭaṃ hotīti attho .
Sace piṇḍāya carantassa patte rajaṃ patati , paṭiggahetvā bhikkhā gaṇhitabbāM0.311 .
‘‘ Paṭiggahetvā dethā ’’ ti vuttepi ākiranti , hatthato amocenteneva paṭiggāhāpakassa santikaṃ netvā paṭiggahetabbaṃ .
Sace mahāvāto tato tato rajaṃ pāteti , na sakkā hoti bhikkhaṃ gahetuṃ ,‘‘ anupasampannassa dassāmī ’’ ti suddhacittena ābhogaṃ katvā gaṇhituṃ vaṭṭati .
Taṃ pana tena dinnaṃ vā vissāsena vā paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati .
Athāti vakkhamānārambhe .
Uggahappaṭiggaheti uggahitthāti uggaho , uggahitaṃ , tassa paṭiggaho , tasmiṃ .
Appaṭiggahitabhāvaṃ jānato attanā eva uggahetvā gahaṇeti adhippāyo .
Mātāpitūnaṃ atthāya pana appaṭiggahetvā telādīni , chāyatthāya sākhādīni vā gahetvā pacchato bhuñjitukāmatāya paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati .
Ucchuādīsu phālitesu malaṃ na paññāyati , mūlabhesajjādīni pisantānaṃ vā koṭṭentānaṃ vā nisadanisadapotakaudukkhalamusalāni khīyanti , dantantare laggaṃ sukhumaāmisaṃ hoti , raso na paññāyati , abbohārikaṃ .
AntovutthetiV0.266 akappiyakuṭiyā chadanabbhantare vuttheti attho .
Sayaṃpakketi attanā yattha katthaci pakke .
Sace vāsiādiṃ tāpetvā takkādīsu pakkhipati , ettāvatāpi sāmapākato na muccati .
Purimakālikadvaye punapākañhi ṭhapetvā yaṃ kiñci āmisaṃ bhikkhuno pacituṃ na vaṭṭati .
Sacepissa uṇhayāguyā sulasipaṇṇādīni vā siṅgiveraṃ vā pakkhipanti , cāletuṃ na vaṭṭati .
Uttaṇḍulaṃ bhattaṃ labhitvā pidahituṃ na vaṭṭati .
Antopakketi akappiyakuṭiyā anto pakke .
Sabbattha dukkaṭanti sambandho .
Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .